VI SA/Wa 752/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Szydłowska Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2009 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego M. M. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Skarżący Pan M. M. w dniu 20 września 2008 r. przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską przed Komisją Egzaminacyjną nr [...] do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...]. Uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2008 r. tejże Komisji ustalony został wynik jego egzaminu na negatywny. Skarżący uzyskał bowiem z testu wyboru 189 punktów a zgodnie z treścią art. 339 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1059 ze zm.) dalej zwaną ustawą o radcach prawnych pozytywny wynik z egzaminu konkursowego uzyskuje kandydat, który otrzymał z testu co najmniej 190 punktów. Od uchwały nr [...] Pan M. M. złożył odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, w którym domagał się jej uchylenia i uznania, że uzyskał pozytywny wynik z egzaminu konkursowego przy uwzględnieniu jako poprawnej odpowiedzi udzielonej przez niego na pytanie nr 98 oraz pominięcie odpowiedzi na pytanie nr 160 i 163 z uwagi na ich nadmiernie szczegółowy charakter, niedający się pogodzić z celami ustawy w zakresie przeprowadzenia egzaminu konkursowego na aplikację radcowską. Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] lutego 2009 r., Nr [...] po rozpoznaniu odwołania Pana M. M. utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę. W uzasadnieniu decyzji organ podkreślił, że poddał analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu (w tym także testu egzaminacyjnego), jak i jego przebiegu. W wyniku analizy całości dokumentacji związanej z egzaminem organ II instancji ustalił, że egzamin, którego skarżący był uczestnikiem przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy o radcach prawnych i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej i odwoływania jej członków oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i radcowskiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2164 z późn. zm.). Z przebiegu egzaminu sporządzono prawidłowy protokół podpisany przez przewodniczącego i członków Komisji Egzaminacyjnej, który znany jest organowi II instancji z urzędu, gdyż został doręczony Ministrowi Sprawiedliwości w trybie art. 339 ust. 5 ustawy. Również uchwała Komisji Egzaminacyjnej podjęta została zgodnie z obowiązującymi przepisami. Minister Sprawiedliwości powtórnie przeliczył uzyskane przez skarżącego punkty i nie stwierdził, aby doszło do jakichkolwiek w tym względzie uchybień. Pan M. M. uzyskał z egzaminu 189 punktów, a więc poniżej wymaganej ustawowo ilości 190 punktów, aby uzyskany przez niego wynik uznać za pozytywny. Organ wskazał, że wydana przez niego decyzja nie opiera się na uznaniu administracyjnym, albowiem ustawa o radcach prawnych w art. 339 ust. 3 jednoznacznie przesądza, iż pozytywny wynik uzyskuje kandydat, który otrzymał z testu wyboru co najmniej 190 punktów. Według Ministra Sprawiedliwości nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skarżącego odnośnie niejednoznaczności sformułowania pytania nr 98, które brzmiało: "Zgodnie z kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli strona będąca osobą fizyczną osobiście wnosząc apelację w sprawie nie będącej sprawą gospodarczą nie opłaciła jej należną opłatą stosunkową, mimo, że jest reprezentowana w sprawie przez radcę prawnego: A. Sąd odrzuci apelację bez wzywania o uiszczenie opłaty, B. przewodniczący wzywa stronę do uiszczenia opłaty w wyznaczonym terminie pod rygorem odrzucenia apelacji przez sąd, C. przewodniczący wzywa pełnomocnika strony do uiszczenia opłaty w wyznaczonym terminie pod rygorem odrzucenia apelacji przez sąd". W kluczu odpowiedzi jako prawidłową wskazano odpowiedź "C", zaś skarżący udzielił odpowiedzi "B". W uzasadnieniu odwołania skarżący podniósł, że z podstawowej zasady postępowania cywilnego wynika, że to strona występuje w procesie cywilnym i czynności sądu, który rozstrzyga o jej prawach lub obowiązkach, są co do zasady kierowane do strony. Powołał się na art. 130 § 1 k.p.c., zgodnie z którym przewodniczący wzywa do wykonania obowiązku uiszczenia należnej opłaty stronę oraz art. 170 k.p.c. zgodnie, z którym nadające się do uzupełnienia braki apelacji uzupełnia strona. Wskazał również, że zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych "w sprawach cywilnych do uiszczenia kosztów sądowych zobowiązana jest strona, która wnosi do sądu pismo podlegające opłacie (...)". Zdaniem skarżącego ustanowienie pełnomocnika procesowego nie zmienia charakteru praw i obowiązków procesowych strony, a w szczególności nie prowadzi do sytuacji, w której podmiotem tych praw i obowiązków procesowych stawałby się – w miejsce strony – ustanowiony przez nią pełnomocnik. Zatem pełnomocnik nie może być traktowany za podmiot obowiązku uiszczenia należnej opłaty stosunkowej od apelacji, do którego przewodniczący kieruje przedmiotowe wezwanie. Ustanowiona w art. 133 § 3 k.p.c. norma kształtująca sposób dokonywania doręczeń ma charakter organizacyjny – w odniesieniu do przypadku opisanego w przedmiotowym pytaniu kształtuje sposób wezwania strony przez przewodniczącego. Skarżący podniósł, że w treści propozycji odpowiedzi brak jest zwrotu "doręcza" a uznanie za prawidłową wskazaną w kluczu odpowiedź "C" wymagało poczynienia dodatkowego założenia niewynikającego z treści pytania, że chodzi o techniczną czynność "doręczenia" wezwania skierowanego do strony pełnomocnikowi. Organ nie uznając argumentacji skarżącego wskazał, że pytanie zostało sformułowane w sposób jednoznaczny, a odpowiedź na nie wynika z uregulowań art. 130 § 1 k.p.c. w zw. z art. 370 k.p.c., art. 1302 § 3 i art. 133 § 3 k.p.c. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości istota pytania nr 98 sprowadzała się do problemu, kogo wzywa się do opłaty: stronę czy pełnomocnika. Na gruncie obowiązujących przepisów nie ma wątpliwości, że w takim przypadku w sytuacji, gdy strona osobiście wniosła apelację, a nie jest ustanowiony pełnomocnik – to do uiszczenia opłaty wzywa się pełnomocnika. Z istoty pełnomocnictwa wynika, że pełnomocnik działa za stronę, natomiast nie jest pośrednikiem między sądem a stroną. Wszelkich doręczeń, które mogą mieć też formę wezwań dokonuje się do pełnomocnika, bowiem on stronę reprezentuje, co oczywiście nie wyłącza osobistego działania osoby fizycznej. Według organu pytanie nr 98 było skonstruowane prawidłowo i pozwalało na udzielenie jednej poprawnej odpowiedzi. Natomiast pytania 160 i 163 mieściły się w ustawowym zakresie egzaminu, a stopień ich szczegółowości jest rzeczą wyłącznie subiektywną. Na decyzję z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] Pan M. M. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając jej: 1) naruszenie prawa materialnego tj. art. 130 § 1 k.p.c. i art. 133 § 3 k.p.c. poprzez błędne przyjęcie, że użyte przez ustawodawcę w ww. przepisie pojęcie "wzywa stronę ... do ... opłacenia (pisma procesowego)" jest tożsame z pojęciem "doręczenie", 2) naruszenie prawa materialnego tj. art. 64 § 1 k.p.c., art. 86 k.p.c., art. 370 k.p.c., art. 2 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w zw. z art. 130 § 1 k.p.c. poprzez przyjęcie, że zobowiązanym do uiszczenia kosztów sądowych jest pełnomocnik procesowy, a nie strona, 3) naruszenie prawa materialnego tj. art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 20 września 2008 r. poprzez uznanie, że skarżący mimo udzielenia prawidłowej odpowiedzi na pytanie nr 98 testu przedłożonego w ramach egzaminu wstępnego na aplikację radcowską, który został przeprowadzony w dniu 20 września 2008 r. nie powinien uzyskać za prawidłową odpowiedź 1 punktu, ewentualnie 4) naruszenie prawa materialnego tj. art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 20 września 2008 r. przez uznanie, że tylko jedna odpowiedź na pytanie nr 98 testu przedłożonego w ramach egzaminu wstępnego na aplikację radcowską, który został przeprowadzony w dniu 20 września 2008 r., była prawidłowa, gdy możliwe było udzielenie poprawnej odpowiedzi na pytanie nr 98 poprzez zaznaczenie dowolnej z dwóch przedstawionych propozycji odpowiedzi, a w związku z wyżej wymienionymi zarzutami 5) naruszenie prawa materialnego tj. art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych poprzez przyjęcie, że skarżący nie uzyskał 190 punktów wymaganych do stwierdzenia pozytywnego wyniku z egzaminu konkursowego, 6) naruszenie prawa procesowego, tj. art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia, a przez to niezamieszczenie w zaskarżonej decyzji wymaganego uzasadnienia prawnego, skutkujące rażącym naruszeniem prawa i nieważnością zaskarżonej decyzji zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Wskazując na powyższe uchybienia Pan M. M. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i o zasądzenie od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżący powtórzył zawartą w odwołaniu argumentację odnośnie nieprawidłowego sformułowania pytania nr 98 a ponadto podnosił, iż doszło w sprawie do wskazanych przez niego uchybień proceduralnych z uwagi na to, że organ nienależycie wyjaśnił sprawę oraz nie ustosunkował się wyczerpująco do zarzutów zawartych w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i przedstawioną w jej uzasadnieniu argumentację. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości całe postępowanie odwoławcze zostało przeprowadzone zgodnie z przepisami prawa tj. art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada akty lub czynności z zakresu administracji publicznej pod kątem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, stosownie do stanu prawnego z daty podjęcia aktu lub czynności, a nie według przesłanek celowości czy słuszności. Ponadto, w świetle art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Mając na uwadze powyższe kryteria Sąd uznał, że skarga Pana M. M. jest zasadna, aczkolwiek nie z przyczyn w niej wskazanych. Postępowanie konkursowe na aplikację radcowską w 2008 r. przeprowadzane było w trybie zgodnym z wymogami ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1059 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej i odwoływania jej członków oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i radcowskiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2164 z późn. zm.). W tym postępowaniu Komisja Egzaminacyjna, przed którą odbywa się egzamin jest organem I instancji, natomiast Minister Sprawiedliwości jest organem wyższego stopnia w stosunku do komisji. Po przeprowadzeniu egzaminu Komisja ustala wynik kandydata w drodze uchwały, zaś od tejże uchwały służy kandydatowi odwołanie dotyczące wyniku jego egzaminu do Ministra Sprawiedliwości (art. 3310 ust. 2 ustawy o radcach prawnych). W myśl art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Za każdą odpowiedź kandydat uzyskuje jeden punkt. Natomiast zgodnie z art. 339 ust. 3 ww. ustawy pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów. Przepis art. 331 ust. 3 cytowanej ustawy stanowi, że egzamin konkursowy polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta radcowskiego z zakresu prawa konstytucyjnego, karnego, postępowania karnego, karnego skarbowego, wykroczeń, cywilnego, postępowania cywilnego, gospodarczego, spółek prawa handlowego, pracy i ubezpieczeń społecznych, rodzinnego i opiekuńczego, administracyjnego, postępowania administracyjnego, finansowego, europejskiego, ustroju sądów, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej, a także warunków wykonywania zawodu radcy i etyki tego zawodu. Mając na uwadze zacytowane wyżej przepisy Sąd uznał, że zarzuty skarżącego odnośnie wadliwego skonstruowania pytania 98 nie zasługują na uwzględnienie. Wbrew twierdzeniom skargi udzielenie odpowiedzi na to pytanie wynika z przepisów kodeksu postępowania cywilnego z tym, że wymaga umiejętności powiązania ze sobą kilku przepisów. W zakwestionowanym pytaniu jedyną poprawną odpowiedzią jest odpowiedź "C", która wynika, jak to wskazał organ, z art. 130 § 1 k.p.c. w zw. z art. 370 k.p.c., art. 1302 § 3 i art. 133 § 3 k.p.c. Z samej istoty pełnomocnictwa wynika, że pełnomocnik działa w imieniu i na rzecz strony, toteż nawet, gdy strona wniosła apelację, a jest do tego uprawniona, gdyż umocowanie adwokata lub radcy prawnego nie wyklucza samodzielnych działań strony w postępowaniu, to zawsze wezwanie do uiszczenia opłat należy kierować do pełnomocnika. Kwestia rzeczywistego wniesienia należnej opłaty należy już do sfery umowy między pełnomocnikiem a jego mocodawcą. Doręczenie w tym wypadku ma formę wezwania do uiszczenia opłaty. Według oceny Sądu chybiona jest argumentacja skarżącego, polegająca na tym, że skoro w art. 130 § 1 k.p.c. użyto sformułowania "przewodniczący wzywa stronę" zaś w art. 133 § 3 k.p.c. mówi się o "doręczeniu" to należy wyprowadzić wniosek, że przewodniczący powinien "wezwać stronę" a wezwanie to "doręczyć" pełnomocnikowi. Ustanowiony pełnomocnik nie jest bowiem pośrednikiem między sądem a stroną, lecz działa w jej imieniu i na jej rzecz w postępowaniu cywilnym. W tym stanie rzeczy Sąd podzielił w całości stanowisko Ministra Sprawiedliwości odnośnie prawidłowego sformułowania pytania nr 98, tym samym zarzut skargi w tym przedmiocie należy uznać za niezasadny. Wbrew twierdzeniom skargi organ obszernie i wnikliwie ustosunkował się do argumentacji skarżącego, zawartej w odwołaniu. Natomiast Sąd działając w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. powziął istotną wątpliwość co do sformułowania pytania 193, które brzmiało: "Zgodnie z Ordynacją podatkową, wszczęcie postępowania podatkowego z urzędu następuje: A. w formie postanowienia, B. w formie zawiadomienia, C. bez zachowania formy procesowej z chwilą dokonania pierwszej czynności w sprawie". Według klucza odpowiedzi prawidłowa jest odpowiedź "A" oparta na treści przepisu art. 165 § 2 ustawy z dnia 29 lipca 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.), zaś skarżący na przedmiotowe pytanie udzielił odpowiedzi "C". Według oceny Sądu pytanie 193 nie zostało prawidłowo sformułowane, albowiem żadna z podanych odpowiedzi nie stanowi zdania prawdziwego. Zgodnie bowiem z Ordynacją podatkową nie zawsze wszczęcie postępowania podatkowego z urzędu następuje w formie postanowienia. Jeżeli organowi chodziło o tzw. zasadę, powinno to znaleźć odzwierciedlenie w treści pytania np.: "Regułą jest, że zgodnie z Ordynacją podatkową wszczęcie postępowania podatkowego z urzędu następuje ...". Z tego względu nieprawidłowe zredagowanie pytania nr 193 nie powinno obciążać skarżącego. W tym stanie rzeczy, według oceny Sądu, naruszona została w przypadku pytania 193 zasada wynikająca z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, albowiem zgodnie z tym przepisem pytania testowe na egzamin konkursowy na aplikację radcowską powinny być tak sformułowane, aby spośród trzech propozycji istniała tylko jedna i niebudząca wątpliwości odpowiedź. Skoro jedno pytanie zostało sformułowane nieprawidłowo, a skarżący otrzymał z testu wyboru 189 punktów zasadnym było uchylenie zaskarżonej decyzji na mocy art. 145 § 1 pkt 1a p.p.s.a. Rozstrzygnięcie jak w pkt 2 Sąd oparł na art. 152 p.p.s.a.