VI SA/Wa 783/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Henryka Lewandowska – Kuraszkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś – Rosińska Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2015 r. sprawy ze skargi P. Sp. j. z siedzibą w [...] na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącego P. Sp. j. z siedzibą w [...] kwotę 817 (osiemset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 2 ust. 35a, art. 64 ust. 1, 2, art. 140 aa ust. 1, 3, 4, art. 140 ab ust. 1 pkt 2, ust. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r. poz. 1137 ze zm.), art. 41 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 260 ze zm.), § 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. z 2013 r. poz. 951) po rozpatrzeniu odwołania P. Sp. j., utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2014 r. nakładającą na ww. Spółkę karę pieniężną w wysokości 5000 złotych, za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ odwoławczy wskazał, że w dniu [...] lipca 2014 r. w miejscowości S. na drodze krajowej nr [...] zatrzymano do kontroli pojazd członowy składający się z trzyosiowego ciągnika samochodowego marki [...] o nr rej. [...] oraz trzyosiowej naczepy ciężarowej marki [...] o nr rej. [...]. Zespołem pojazdów kierował J. O., który wykonywał przejazd z ładunkiem złomu stalowego w imieniu P. k Sp. j. Droga Krajowa nr [...], po której poruszał się kontrolowany zespół pojazdów nie została wymieniona w rozporządzeniu Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 6 września 2012 r. w sprawie wykazu dróg krajowych oraz dróg wojewódzkich, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 t., oraz wykazu dróg krajowych, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 8 t (Dz. U. z 2012 r. poz. 1061), zatem zgodnie z art. 41 ust. 1 ustawy o drogach publicznych dopuszczalny był nacisk pojedynczej osi napędowej do 11,5 t. Pojazd został zważony przy pomocy nieautomatycznych wag przenośnych do pomiarów statycznych typu LP 600 o nr fabrycznych [...] i [...]. Obie wagi legitymowały się w chwili kontroli ważnymi świadectwami legalizacji ponownej wydanymi przez Dyrektora Okręgowego Urzędu Miar w P. Miejsce ważenia legitymowało się protokołem z pomiaru pochylenia terenu na stanowisku ważenia pojazdów z dnia [...] października 2011 r., który zatwierdza stanowisko do ważenia pojazdów. Powyższe dokumenty zostały okazane kierowcy przed dokonaniem ważenia. Kierowca został również poinformowany o sposobie przeprowadzania pomiarów oraz o przysługujących mu uprawnieniach. Pojazd członowy zważono jednokrotnie, kierowca nie wnosił o ponowne ważenie. Podczas kontroli ww. pojazdu członowego stwierdzono następujące naruszenia dopuszczalnych norm: - rzeczywista masa całkowita pojazdu członowego 42 t (po odjęciu 2 % zaokrąglonych do 0,1 t w górę) - przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej o 2 t, - podmiot wykonujący przejazd nie miał zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym. W trakcie kontroli nie stwierdzono przekroczenia innych parametrów pojazdu. Główny Inspektor Transportu Drogowego wyjaśnił, że stwierdzone naruszenia należało zakwalifikować jako wykonywanie przejazdu pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia kategorii V, a nie jak ustalił organ I instancji - brak zezwolenia kategorii IV. Powyższe uchybienie w ocenie GITD, nie miało jednak żadnego wpływu na kwalifikację prawną naruszenia, jak i wysokość nałożonej na stronę kary pieniężnej. Stosownie bowiem do treści art. 140ab ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym, karę pieniężną, o której mowa w art. 140aa ust. 1, ustala się w wysokości 5000 zł - za brak zezwolenia kategorii III—VI. W związku z powyższym brak któregokolwiek zezwolenia kategorii od III do VI skutkuje taką samą kwalifikacją prawną i wynosi 5000 złotych. Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie protokołu kontroli nr [...] z dnia [...] lipca 2014 r., protokołu z przesłuchania świadka (kierowcy kontrolowanego pojazdu), dokumentacji fotograficznej oraz okazanych w trakcie kontroli przez kierowcę dokumentów. GITD przytoczył treść przepisów stanowiących materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia, wyjaśnił kryteria, którymi kieruje się ustalając kategorię zezwolenia, którą powinna legitymować się strona postępowania, szeroko omówił sposób rozumienia pojęć - "ładunek sypki" oraz "drewno" a także definicji "należytej staranności" i "braku wpływu". Następnie odnosząc się szczegółowo do argumentów podniesionych w odwołaniu uznał je za bezzasadne. Zwrócił także uwagę na treść art. 140aa ust. 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym, w którym ustawodawca przewidział możliwość uwolnienia się podmiotu wykonującego przejazd od odpowiedzialności za stwierdzone naruszenie i stwierdził, że strona w toku postępowania, ani na etapie odwoławczym nie przedstawiła żadnych dowodów wskazujących, że dochowała należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem oraz nie miała wpływu na powstanie naruszenia. Organ podkreślił, że jeżeli ładunek podzielny przewożony jest w ilości, która wraz z masą własną pojazdu przekracza dopuszczalne wartości, jednoznacznie wskazuje to na związek przyczynowy między czynnościami przewozowymi, a stanem nienormatywności pojazdu. Wystarczyło bowiem ustalić dopuszczalną masę całkowita pojazdu, aby załadować taką ilość, która nie będzie skutkowała nienormatywnością pojazdu. Organ mając na uwadze zarzut strony, że w dowodzie rejestracyjnym ciągnika samochodowego wskazano dopuszczalną masę całkowitą zespołu pojazdów wynoszącą 44 tony, wyjaśnił, że dopuszczalne parametry pojazdów zostały uregulowane w ustawie Prawo o ruchu drogowym oraz ustawie o drogach publicznych i wydanych na ich podstawie rozporządzeniach, a nie w dowodach rejestracyjnych pojazdów. Zgodnie z treścią rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia, dopuszczalna masa całkowita pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 2-13, nie może przekraczać 40 ton. Wyjątek wprowadza § 57 ust. 3, który stanowi, że dopuszczalna masa całkowita pojazdu członowego lub zespołu złożonego z pojazdu silnikowego i przyczepy, zarejestrowanych po raz pierwszy przed dniem 13 marca 2003 r. może wynosić 42 tony. Z uwagi na datę rejestracji ciągnika samochodowego, wyjątek ten nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, P. Sp. j., dalej jako skarżąca, wnosząc o uchylenie decyzji organu II instancji jak i utrzymanej nią w mocy decyzji I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania, zarzuciła naruszenie: - art 7, 8, 77 i 80 kpa poprzez poczynienie ustaleń faktycznych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia w oparciu o pomiar dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu wykonany urządzeniem, które nie jest do tego przystosowane, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że doszło do przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu, a także nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego, wyjaśniającego, czy ewentualne przekroczenia masy całkowitej nie nastąpiło z przyczyn niezależnych od skarżącej i kierującego pojazdem np. w wyniku obfitych opadów deszczu zaistniałych w trakcie realizacji transportu; - art. 140aa ust. 4 pkt. 1 i 2 ustawy prawo o ruchu drogowym poprzez jego niezastosowanie, wszczęcie postępowania administracyjnego i brak umorzenia wszczętego postępowania, podczas gdy masa całkowita pojazdu nie została de facto ustalona, ewentualne samo przekroczenie nie było istotne, a okoliczności sprawy i dowody wskazują że podmiot wykonujący przewóz nie miał wpływu na powstanie ewentualnego naruszenia; - 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez nieuchylenie decyzji organu I instancji i brak umorzenia postępowania z uwagi na brak przekroczenia masy całkowitej przez kontrolowany pojazd. W uzasadnieniu skargi strona wskazała, że pomiar będący podstawą nałożenia kary został dokonany wagą nieprzeznaczoną do ważenia masy całkowitej pojazdów. Pomiar masy został bowiem dokonany przy użyciu wagi LP 600. Skarżąca nie kwestionuje legalizacji wagi, natomiast jej zastosowanie. Użycie wagi LP 600 do wyznaczania całkowitej masy pojazdów jest niezgodne z przepisami, a nałożona kara pozostaje bez podstawy prawnej, ponieważ zastosowanie tej wagi nastąpiło niezgodne z Certyfikatem zatwierdzenia typu WE nr PL05004 z dnia 9 lutego 2005 r. W punkcie 2.4 załącznika do certyfikatu podano bowiem, że wskazania cząstkowe, tj. wskazania nacisków kół lub osi pojazdu nie powinny być wykorzystywane do wyznaczania sumarycznej masy pojazdu (DMC). Niniejsze stanowisko znajduje potwierdzenie w wystąpieniach Głównego Urzędu Miar, zgodnie z którym stosowanie wag LP 600 do wyznaczenia DMC pojazdu jest niezgodne z instrukcją wydaną przez producenta wagi LP 600, zatem zastosowanie tych wag w sprawie nie powinno mieć miejsca. Powyższe powoduje, że ustalenia faktyczne w tej sprawie są niekompletne i nie w pełni wyjaśnione, ponieważ masa całkowita pojazdu nie została prawidłowo ustalona, a to powoduje, że zaskarżone decyzje Głównego Inspektora transportu Drogowego zostały wydane z naruszeniem zasad ogólnych postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Definicja pojazdu nienormatywnego, zawarta w art. 4 pkt. 25 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 260 ze zm.) stanowi, że pojazd nienormatywny to pojazd lub zespół pojazdów, którego naciski osi wraz z ładunkiem lub bez niego są większe od dopuszczalnych, przewidzianych dla danej drogi w przepisach niniejszej ustawy, albo którego wymiary i masa wraz z ładunkiem lub bez niego są większe od dopuszczalnych, przewidzianych w przepisach o ruchu drogowym, z wyłączeniem autobusów w zakresie nacisków osi. W myśl art. 64 ust. 1 ustawy - Prawo o ruchu drogowym, ruch pojazdu nienormatywnego jest dozwolony pod warunkiem uzyskania zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego odpowiedniej kategorii, wydawanego, w drodze decyzji administracyjnej, przez właściwy organ, a w przypadku pojazdu nienormatywnego należącego do Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej pod warunkiem uzyskania zezwolenia wojskowego na przejazd drogowy, wydawanego przez właściwy organ wojskowy (pkt 1) oraz przestrzegania warunków przejazdu określonych w zezwoleniu, o którym mowa w pkt 1 (pkt 2). Jak stanowi art. 41 ust. 1 ustawy o drogach publicznych, po drogach publicznych dopuszcza się ruch pojazdów o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 t. z zastrzeżeniem ust. 2 i 3. Minister właściwy do spraw transportu ustala, w drodze rozporządzenia, wykaz: 1) dróg krajowych oraz dróg wojewódzkich, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 t, 2) dróg krajowych, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 8 t, - mając na uwadze potrzebę ochrony dróg oraz zapewnienia ruchu tranzytowego. Drogi wojewódzkie inne niż drogi określone na podstawie ust. 2 pkt 1, drogi powiatowe oraz drogi gminne stanowią sieć dróg, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 8 t. Wykaz dróg krajowych i dróg wojewódzkich, na których obowiązuje nacisk osi do 8 t i 10 t został określony rozporządzeniem Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia z dnia 6 września 2012 r. w sprawie wykazu dróg krajowych oraz dróg wojewódzkich, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 t, oraz wykazu dróg krajowych, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 8 t (Dz. U. z 2012 r. poz. 1061). Droga krajowa nr [...], po której poruszał się kontrolowany pojazd, nie została wymieniona w ww. rozporządzeniu, zatem zaliczona do kategorii dróg, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 11,5 t. Przepis art. 140aa ustawy o drogach publicznych stanowi, że za przejazd po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1, lub niezgodnie z warunkami określonymi dla tego zezwolenia nakłada się karę pieniężną, w drodze decyzji administracyjnej. Zgodnie z art. 140ab. 1. karę pieniężną, o której mowa w art. 140aa ust. 1, ustala się w wysokości: 1) 1.500 zł - za brak zezwolenia kategorii I i II; 2) 5.000 zł - za brak zezwolenia kategorii III-VI; 3) za brak zezwolenia kategorii VII: a) 500 zł - gdy nacisk jednej lub wielu osi, rzeczywista masa całkowita lub wymiary pojazdu przekraczają dopuszczalne wartości nie więcej niż o 10%, b) 2.000 zł - gdy nacisk jednej lub wielu osi, rzeczywista masa całkowita lub wymiary pojazdu przekraczają dopuszczalne wartości o więcej niż 10% i nie więcej niż 20%, c) 15.000 zł - w pozostałych przypadkach; Należy podkreślić, iż poruszanie się pojazdów o przekroczonych parametrach norm dopuszczalnych, może stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa innych uczestników ruchu drogowego. Z art. 61 ustawy - Prawo o ruchu drogowym wynika wprost, że przewożony ładunek nie może powodować przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej lub dopuszczalnej ładowności pojazdu. Do nałożenia kary w określonej ustawą wysokości upoważnia jednak uzyskanie takich wyników ważenia pojazdu, które nie budzą wątpliwości. Zakres odpowiedzialności przewoźnika za popełnione naruszenia przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu, czy dopuszczalnych nacisków ładunku na poszczególne osie pojazdu ustawodawca przekłada na wysokość kary pieniężnej, uzależniając ją od wyników ważenia. Z tego względu wszelkie ustalenia faktyczne w zakresie wyników ważenia nie mogą budzić żadnych wątpliwości odnośnie prawidłowości ich przeprowadzenia. Jest to bowiem zasadniczy dowód stanowiący podstawę odpowiedzialności administracyjnej strony w zakresie wysokości nałożonej kary pieniężnej. Tak więc wiarygodnym i rzeczywistym obrazem parametrów zatrzymanego zespołu pojazdu może być wyłącznie pomiar dokonany w toku kontroli drogowej, na zalegalizowanych urządzeniach pomiarowych, w miejscu ważenia legitymującym się dokumentem potwierdzającym spełnienie wszelkich warunków koniecznych do wykonywania pomiarów nacisków oraz masy pojazdów. Tylko taki tryb kontroli parametrów pozwala stwierdzić nienormatywność kontrolowanego pojazdu w chwili jego zatrzymania. Zatem Inspektorzy Transportu Drogowego weryfikują stan faktyczny zastany w chwili kontroli drogowej używając wyłącznie przewidzianych do danego ważenia urządzeń o ważnej legalizacji. W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Sądu, dokonując ustaleń w zakresie wyników ważenia pojazdu organy dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego tj. art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 kpa, w stopniu mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, poprzez zastosowanie niewłaściwych wag do ważenia kontrolowanego pojazdu tj. wag przenośnych do pomiarów statycznych typu LP 600. Należy wskazać, że zasady użytkowania urządzeń określają bezpośrednio ich producenci (w tym przypadku instrukcja obsługi wagi LP 600), co następnie jest weryfikowane w oparciu o obowiązujące normy zawarte zarówno w świadectwach homologacji oraz certyfikatach zatwierdzenia typu urządzenia (WE nr PL 05004) oraz świadectwach legalizacji. Waga nieautomatyczna LP 600 służy do pomiaru nacisków kół i osi (w układzie dwóch połączonych wag lub ich odpowiedniej konfiguracji w zależności od rodzaju pojazdu lub zespołu pojazdów) zatem wagi przenośne nieautomatyczne do pomiarów statycznych typu LP 600 nie posiadają homologacji do pomiaru masy całkowitej pojazdu. Brak możliwości dokonywania na podstawie wskazań tego typu wag pomiarów DMC wynika także z samej instrukcji obsługi wag LP 600, których przeznaczenie zostało przez producenta ([...]) wskazane na stronie 3. Wynika z niego jednoznacznie, że wagi te są przeznaczone tylko do statycznych pomiarów nacisku kół lub osi. O tym że dokonywanie sumarycznych pomiarów może prowadzić do niezgodności ze stanem faktycznym (nieodpowiadającym rzeczywistości) najlepiej świadczy "Instrukcja postępowania inspektorów Inspekcji Transportu Drogowego w trakcie kontroli parametrów pojazdów poruszających się po drogach publicznych i pobierania kar pieniężnych", wprowadzona zarządzeniem Głównego Inspektora nr 3/2006 z dnia 7 lutego 2006 r., zgodnie z którą polecono obniżenie wyników pomiarów, dokonywanych za pomocą wag przenośnych (typu SAW i LP 600), o 200 kg i 2% celem skorygowania ewentualnych błędów w zakresie wskazań wag, co miało poprawić wiarygodność tych pomiarów. Jak wynika ze stanowiska Prezesa Głównego Urzędu Miar wynik ważenia pojazdu z wykorzystaniem wag LP 600, jako masa całkowita, może być traktowany wyłącznie jako orientacyjny, a ostateczne ustalenia w tym zakresie powinny zostać dokonane na podstawie innej odpowiedniej wagi nieautomatycznej klasy dokładności III o odpowiednim obciążeniu maksymalnym. Stanowisko to w przedmiotowym zakresie należało uznać za wiążące dla innych organów administracji. Sąd zauważa, że wagi użytkowane przez organy inspekcji drogowej, jako przyrządy pomiarowe podlegające prawnej kontroli metrologicznej mogą być wprowadzane do obrotu i użytkowania oraz użytkowane tylko wówczas, jeżeli posiadają odpowiednio ważną decyzję zatwierdzenia typu lub ważną legalizację. Taki system dopuszczenia do używania wskazanych urządzeń ma na celu, stosownie do ustawy o miarach, zapewnienie jednolitości miar i wymaganej dokładności pomiarów wielkości fizycznych. Dlatego też prawnej kontroli metrologicznej podlegają przyrządy pomiarowe stosowane przy pobieraniu opłat, podatków i niepodatkowych należności budżetowych oraz ustalaniu opustów, kar umownych, wynagrodzeń i odszkodowań, a także przy pobieraniu i ustalaniu podobnych należności i świadczeń (art. 8 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 11 maja 2001 r. Prawo o miarach - t. j.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1069 ze zm.). Zatem urządzenie jest weryfikowane pod kątem dopuszczenia do użytkowania na podstawie określonych danych technicznych producenta. W przypadku gdy urządzenie takie miałoby zostać dopuszczone do obrotu czy użytkowania w celu innym niż to wynika z danych uzyskanych od producenta, wymagałoby to wykonania ponownej legalizacji w oparciu o nowe dane techniczne producenta. W ocenie Sądu, z uwagi na fakt, że w niniejszej sprawie pomiaru dopuszczalnej masy całkowitej dokonano w toku kontroli na drodze przy użyciu wag LP 600, posiadających co prawda aktualne świadectwa legalizacji, to pomiar ten został dokonany niezgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń określonych w świadectwie legalizacji oraz niezgodnie z instrukcją producenta wag. Takie działanie należy uznać za nieprawidłowe i niezgodne z zasadami określającymi sposób ustalania kar za przejazd pojazdem nienormatywnym w zakresie ustalenia stanu faktycznego badanej sprawy. Zostały zatem naruszone przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W przypadku bowiem ustalenia dopuszczalnej masy pojazdu za pomocą nieprzystosowanych do tego urządzeń, dokonany pomiar nie może być uznany za przeprowadzony prawidłowo, a w konsekwencji jego wynik nie może stanowić podstawy do nałożenia kary pieniężnej na skarżącą Spółkę. Ponownie rozpoznając sprawę organ weźmie pod uwagę powyższą ocenę, bowiem na mocy art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. W szczególności w toku ponownego rozpoznania sprawy, organ dokona reasumpcji wyników ważenia uzyskanych przy użyciu wag do pomiarów statycznych, opisanych w załączniku do protokołu z kontroli. Dopiero po prawidłowym ustaleniu stanu faktycznego organ będzie mógł zdecydować o ewentualnym nałożeniu kary pieniężnej. Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w wyroku. Rozstrzygnięcie o zwrocie kosztów postępowania zostało wydane w oparciu o art. 200 p.p.s.a.