VI SA/Wa 824/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wegner (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Dorota Dziedzic-Chojnacka Sędzia WSA Jakub Linkowski Protokolant st. sekr. sąd. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi P. S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 11-13 marca 2015 r. z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego oddala skargę Zaskarżoną uchwałą z [...] października 2015 r., nr [...] Komisja Egzaminacyjna II Stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 11-13 marca 2015 r. na podstawie art. 78h ust. 1, ust. 9 i ust. 12, art. 78e ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej Nr 11 do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2015 r. z siedzibą w W. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego z [...] kwietnia 2015 r., nr [...] stwierdzającą, że P. S. uzyskała negatywny wynik z egzaminu adwokackiego. W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżąca rozwiązała zadanie egzaminacyjne części trzeciej egzaminu adwokackiego (prawa gospodarczego), przyjmując, iż należy sporządzić pozew. Niemniej sporządzone przez skarżącą pismo zawierało wiele usterek formalnych i merytorycznych, które uzasadniały wystawienie przez obu egzaminatorów – sędziego Sądu Okręgowego M. N. oraz adwokata P. I. ocen niedostatecznych. W petitum sporządzonego pozwu zamieszczono sformułowania nieodpowiadające standardom formułowania wniosków w postępowaniu upominawczym. Nie sprecyzowała wniosku o zasądzenie odsetek ustawowych od dnia 1 stycznia 2015 r. od kwoty 10.100 złotych, stanowiącej - w wyroku wobec spółki - zwrot kosztów procesu, traktując ją w niniejszej sprawie również jako koszty. Tymczasem, jak zauważył organ odwoławczy, w postępowaniu z art. 299 k.s.h. jest to, jak pozostałe wartości, element szkody, a nie roszczenie o zwrot kosztów. Ponadto zastosowanie art. 481 k.c. nie uwzględnia, że powód może żądać odsetek także od kwoty 10.100 złotych. Pozew sformułowany z zapisem "w przypadku skierowania sprawy na postępowanie w trybie zwykłym, wnoszę ...", rodzi wątpliwości co do tego, czy strona skarżąca wnosi o wydanie wyroku, czy też nakazu i czy skarżąca rozróżnia te tryby postępowania. Błędem było także żądanie udzielenia zabezpieczenia poprzez zakaz zbywania nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta, jak również niewskazanie sumy zabezpieczenia, oraz nieuzasadnienie wniosku, co dowodzi niewłaściwego zastosowania przepisów art. 730, art. 7301, art. 731, art. 747 oraz art. 736 k.p.c. Ponadto aplikant dopuściła się innych, pomniejszych uchybień, w tym narażające klienta na zwyżkę kosztów procesu wskazanie drugiego pozwanego. Praca została napisana niestarannie i chaotycznie. Organ odwoławczy stwierdził, że zadanie egzaminacyjne polegało na sporządzeniu na podstawie danego stanu faktycznego pozwu i wniosku o udzielenie zabezpieczenia w sposób profesjonalny. Sam właściwy wybór środka prawnego, nawet przy zachowaniu wymogów formalnych, nie jest wystarczający, aby uzyskać ocenę pozytywną z egzaminu adwokackiego, albowiem przedmiotem oceny jest również sposób sformułowania żądania, wniosków, właściwość zastosowanych przepisów prawa, sposób uzasadnienia, logiczny wywód prawny oraz kwestia czy trafiają one w istotę problemu, a nadto czy należycie uwzględniają interes reprezentowanej strony. Niemal wszystkie wadliwości pozwu mogą być usunięte w drodze wdrożenia procedur naprawczych, a to w trybie art. 130 § 1 k.p.c. poprzez usunięcie braków formalnych, a to w drodze przekształceń podmiotowych lub przedmiotowych. Ponadto, roszczenia nie zgłoszone w pozwie mogą być dochodzone (o ile nie wyklucza tego przepis ustawy) odrębnym powództwem. Niemniej, jak wskazał organ odwoławczy, wszystko to w formule egzaminu zawodowego nie może mieć jednak wpływu na kwalifikację popełnionych błędów. W skardze na powyższą uchwałę zarzucono naruszenie art. 32 Konstytucji, art. 8, art. 11 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) – zwanej dalej k.p.a. Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały oraz uchwały organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazała, że w stosunku do innych prac z prawa gospodarczego na tle takich samych stanów faktycznych, to znaczy tych samych wadach pracy inni aplikanci uzyskali pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego. W ocenie skarżącej w jej przypadku doszło do naruszenia zasady równego traktowania, a organy nie wyjaśniły przesłanek, dla których w jej przypadku wytknięte uchybienia pracy stanowiły podstawę do wyniku negatywnego egzaminu adwokackiego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą wcześniej w zaskarżonej uchwale. Dodał, że sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego jest sprawą indywidualną, w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a., a więc wykluczona jest analiza porównawcza. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 17 marca 2016 r. sygn. akt VI SA/Wa 3241/15 uchylił zaskarżoną uchwałę. Sąd dopatrzył się naruszenia art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 8 k.p.a., bowiem nie ustosunkowano się w sposób wyraźny i wszechstronny do zarzutów strony skarżącej, odwołującej się do sytuacji prawnej innych zdających w ramach tej samej komisji egzaminacyjnej, którzy - pomimo dopuszczenia się identycznego, jak skarżąca, naruszenia zostali pozytywnie ocenieni przez organ odwoławczy. Na skutek skargi kasacyjnej organu, wyrok powyższy został uchylony wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 lutego 2019 r., sygn. akt II GSK 5144/16, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W motywach tego orzeczenia wskazano, że sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego jest sprawą indywidualną w rozumieniu art. 1 § 1 k. p. a., a więc nie może być rozpatrywana porównawczo. Analizowanie prac pisemnych innych zdających jest więc w tej sprawie niedopuszczalne. Sąd przyjął ponadto, że art. 107 § 3 k. p. a. nie obliguje organu odwoławczego do odniesienia się do zarzutów odwołania, choć jest to celowe. Natomiast naruszenie tego przepisu poprzez lakoniczność uzasadnienia przy prawidłowym ustaleniu stanu faktycznego nie stanowi podstawy do uchylenia zaskarżonej uchwały na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2018 r., poz. 1302) – zwanej dalej p. p. s. a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że w rozpoznając sprawę niniejszą Sąd w myśl art. 190 p. p. s. a. związany jest wykładnią zaprezentowaną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 lutego 2019 r., sygn. akt II GSK 5144/16. Sprawując w tych warunkach kontrolę legalności zaskarżonej uchwały, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem w zaskarżonej uchwale ani poprzedzającej ją uchwale organu pierwszej instancji nie można dopatrzyć się naruszenia prawa, które zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub c p. p. s. a. obligowałyby Sąd do uchylenia tych aktów. Nie zachodzą także w kontrolowanym postępowaniu wady kwalifikowane, uzasadniające stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały ani podstawy do wznowienia postępowania administracyjnego. Skoncentrowane wokół naruszenia zasady równego traktowania zarzuty skargi nie mogły odnieść zamierzonego skutku, bowiem – pozostając związanym oceną prawną wyrażoną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego – Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę ocenia, iż sprawa ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego nie może być weryfikowana porównawczo. Indywidualny charakter tej sprawy wyklucza takie podejście, które wymagałoby różnicowania oceny egzaminacyjnej w oparciu o prace innych zdających. Z natury rzeczy każda praca pisemna jest pewnym zindywidualizowanym dziełem i tego rodzaju porównania nie mogą stanowić przesłanki ustalenia oceny egzaminu zawodowego. Nie jest także uzasadniony zarzut naruszenia art. 107 § 3 k. p. a., bowiem jakkolwiek lakoniczność uzasadnienia uchwały organu pierwszej instancji może budzić wątpliwości co do przesłanek, którymi się ten organ kierował, to jednak stan faktyczny w sprawie został ustalony prawidłowo. Z akt niniejszej sprawy jednoznacznie wynikają podstawy wydania uchwały takiej właśnie, a nie innej treści. Zamieszczone tam oceny cząstkowe sporządzone przez każdego z egzaminatorów zostały sporządzone w sposób opisowy, precyzyjnie i jednoznacznie wskazując te mankamenty pracy, które przeważyły przy wystawieniu oceny niedostatecznej. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest kompletny, a przedstawiony stan faktyczny odzwierciedla rzeczywisty przebieg zdarzeń, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej. Nie można zatem zarzucić organom naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. W szczególności zaskarżona uchwała wolna jest od naruszeń art. 7, 77 § 1 czy art. 80 k. p. a. Uchwała w sprawie wyniku egzaminu adwokackiego nosi znamiona rozstrzygnięcia o charakterze związanym. Pozytywna ocena z każdej części egzaminu, determinuje pozytywny jego wynik, o czym stanowi art. 78f ust. 1 Prawa o adwokaturze. Z kolei w ramach odrębnych części egzaminu wystawiane są po dwie oceny cząstkowe, od celującej po niedostateczną, składające się na średnią (art. 78e ust. 1 – 4 Prawa o adwokaturze). Kryteria wystawiania tych ocen zostały zawarte w art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze, który stanowi iż praca egzaminacyjna musi spełniać wymogi formalne, przepisy prawa mają być zastosowane właściwie i umiejętnie zinterpretowane, sposób rozstrzygnięcia problemu ma być poprawny i uwzględniać interes strony. W sprawie niniejszej nie doszło do naruszenia reguł wystawiania ocen cząstkowych ani kwestionowanej przez skarżącą oceny z egzaminu adwokackiego, bowiem wskazane przepisy prawa zostały wyłożone i zastosowane prawidłowo. Sporządzony przez skarżącą pozew zawierał kilka poważnych błędów, które uzasadniły wystawienie ocen niedostatecznych, a w konsekwencji – negatywny wynik egzaminu. Nie ulega wątpliwości, że praca sporządzana w ramach egzaminu adwokackiego musi być przygotowana w sposób profesjonalny. To, że w codziennej praktyce adwokata zdarzają się błędy, które ustawodawca – w interesie stron postępowania – toleruje, stwarzając system rozlicznych procedur naprawczych nie oznacza, że egzaminowany aplikant może je popełniać. Wręcz przeciwnie, podczas egzaminu należy wykazać się takim poziomem zawodowego przygotowania, żeby egzaminator nie miał wątpliwości co do zasadności dopuszczenia aplikanta do samodzielnego wykonywania tego szczególnego zawodu. Relacja pomiędzy klientem a adwokatem opiera się na zaufaniu, u którego podstaw leży właśnie należyty poziom wiedzy i zawodowstwa. Powierzenie prowadzenia spraw w procesie profesjonalnemu pełnomocnikowi obciąża także klienta odpowiedzialnością za ewentualne błędy takiego pełnomocnika. Nie może bowiem strona skutecznie zwolnić się od konsekwencji procesowych uchybień popełnionych przez pełnomocnika. Skarżąca zdaje się zapominać, że spoczywający na Ministrze Sprawiedliwości obowiązek zapewnienia odpowiedniego poziomu profesjonalizmu osób przystępujących do świadczenia usług adwokackich leży w interesie społecznym. Oczekiwanie, iż w wyniku egzaminu adwokackiego do zawodu adwokata dopuszczona zostanie osoba, która sporządza wadliwe pismo procesowe z założeniem uruchomienia procedury sanacyjnej, o której mowa w art. 130 § 1 k.p.c. nie znajduje oparcia ani w przepisach prawa, ani w interesie społecznym, ani w żadnych racjonalnych przesłankach. Egzaminacyjny pozew skarżącej został skonstruowany nie w pełni prawidłowo, zarówno jeżeli chodzi o żądanie wydania nakazu zapłaty, jak i żądania zasądzenia odsetek. Ponadto skarżąca częściowo pomyliła żądanie zasądzenia odsetek z żądaniem zasądzenia kosztów procesu. Nieprawidłowo określiła żądanie udzielenia zabezpieczenia narażając klienta na brak możliwości zaspokojenia swego roszczenia. Nie wyjaśniła także podstawy żądania skierowanego wobec drugiego z pozwanych. Uchybienia powyższe świadczyły, że aplikant posiadła pewną wiedzę i stopień przygotowania zawodowego, jednak daleko niewystarczający do samodzielnego wykonywania zawodu adwokata, co znalazło odzwierciedlenie w ocenach cząstkowych, a następnie – wyniku końcowym egzaminu adwokackiego. Popełniła także rozliczne uchybienia o charakterze językowym, redakcyjnym. Nieuzasadnione są więc twierdzenia skarżącej, iż w postawionej egzaminatorom do dyspozycji skali ocen były podstawy do wybrania oceny wyższej. Sąd zgadza się, że warunki egzaminu nie pozwalają na przygotowanie pisma procesowego zbliżonego do tego, które powstaje w warunkach praktyki adwokackiej. Pamiętać jednak należy, że pismo to sporządzane jest w oparciu o specjalnie na potrzeby egzaminu przygotowany materiał wyjściowy, nie zaś na podstawie prawdziwych dokumentów czy rozmowy z klientem. Egzamin adwokacki jest z natury rzeczy sytuacją stresującą, być może nie mniej niż niektóre rzeczywiste czynności zawodowe adwokata. Przygotowanie więc pracy pisemnej w takich warunkach także stanowi czynnik oceny przydatności aplikanta do zawodu. Umiejętność pracy pod presją czasu, pilnego niekiedy wykonywania obowiązków bez uszczerbku dla ich niezbędnej jakości wpisane jest w naturę tego zawodu. Istotnie, uchwała organu pierwszego stopnia nie zawiera należytego uzasadnienia, o którym mowa w art. 107 § 3 k.p.a. Uchybienie to jednak nie ma żadnego wpływu na wynik sprawy. Natomiast w pozostałym zakresie w ocenie Sądu zaskarżona uchwała ani poprzedzająca ją uchwała organu pierwszej instancji wolne są od jakichkolwiek uchybień, w szczególności takich, które uzasadniałyby wyeliminowanie ich z obrotu prawnego. Z tych względów, uznając skargę za nieuzasadnioną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w wyroku.