VI SA/Wa 843/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki (spr.) Asesor WSA Danuta Szydłowska Protokolant Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 sierpnia 2008 r. sprawy ze skargi W. N. na postanowienie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do złożenia zaświadczenia urzędu skarbowego 1. uchyla zaskarżone postanowienie i utrzymane nim w mocy postanowienie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] maja 2007 r.; 2. stwierdza, że uchylone postanowienia nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na rzecz skarżącej W. N. kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wyrokiem Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] maja 2006 r. ([...]), wydanego na skutek apelacji W.N. od wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] grudnia 2005 r. ([...]) oddalającego odwołanie skarżącej od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w [...] w sprawie rolniczego ubezpieczenia społecznego, Sąd Apelacyjny w [...] zmienił zaskarżone orzeczenie i decyzję KRUS Oddział Regionalny w [...] ustalając, że W. N. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w pełnym zakresie od [...] października 2004 r. Na skutek tego wyroku Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. przywrócił W. N. prawo do ubezpieczenia społecznego rolników za okres od dnia [...] października 2004 r. do dnia [...] września 2005 r. Decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego stwierdził wobec W. N. ustanie prawa z ubezpieczenia społecznego rolników od dnia [...] lipca 2006 r. w związku z niedochowaniem terminu (do dnia [...] maja 2006 r.) złożenia zaświadczenia podatkowego właściwego urzędu skarbowego o należnym podatku dochodowym od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej. Od decyzji tej W. N. złożyła do Sądu Okręgowego w [...] odwołanie, skutkiem którego sąd ten postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2007 r. zwrócił akta organowi rentowemu celem rozpoznania wniosku ubezpieczonej o przywrócenie terminu do złożenia wymaganego zaświadczenia urzędu skarbowego. Postanowieniem z dnia [...] maja 2007 r., znak [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na podstawie art. 2 ust. 2 i art. 5a ust. 7 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U z 1998 r., Nr 7, poz.25 ze zm.) w zw. z art. 58, 59 i 141 k.p.a., odmówił W. N. przywrócenia terminu do złożenia zaświadczenia dokumentującego kwotę należnego podatku dochodowego od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za rok 2005. W uzasadnieniu postanowienia organ na wstępie przytoczył stan faktyczny sprawy wskazując, że decyzją Prezesa KRUS z dnia [...] czerwca 2006 r., znak [...] W. N. została wyłączona z ubezpieczenia społecznego rolników od [...] lipca 2006 r., z uwagi na fakt niedostarczenia w ustawowo wyznaczonym terminie do [...] maja 2006 roku zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości należnego podatku dochodowego od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za 2005 rok. Od powyższej decyzji W. N. pismem z dnia [...] sierpnia 2006 r. złożyła odwołanie do Okręgowego Sądu Pracy w [...] i sąd ten postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2007 r. zwrócił akta sprawy w celu rozpoznania wniosku ubezpieczonej o przywrócenie terminu do złożenia zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o kwocie należnego podatku od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za rok 2005. Wydając postanowienie w przedmiocie przywrócenia terminu organ przytoczył treść przepisu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (art. 5a ust. 7), z którego wynika, że termin do złożenia wymaganego zaświadczenia urzędu skarbowego może zostać przywrócony na wniosek zainteresowanego rolnika lub domownika, jeżeli ten rolnik lub domownik udowodni, iż niezachowanie terminu nastąpiło wskutek zdarzeń losowych. Skarżąca uzasadniając ustawową przesłankę, jaką jest wystąpienie zdarzenia losowego, w jej przypadku choroba, złożyła następujące dokumenty: - skierowanie do pracowni diagnostycznej radiologicznej z dnia [...].10.2005 r. i z [...] 02.2006 r., - skierowanie do poradni specjalistycznej chorób tarczycy z dnia [...] 02.2006 r., - skierowanie do poradni specjalistycznej ortopedycznej z dnia [...] 02.2006 r., - skierowanie do poradni specjalistycznej rehabilitacyjnej z dnia [...] 02.2006 r., - wyniki badania stawu kolanowego do zlecenia z dnia [...] 04.2003 r. i - zaświadczenie lekarskie z dnia [...].07.2006 r. Organ w uzasadnieniu swej odmowy podkreślił, iż przedłożone przez skarżącą dokumenty, m.in. skierowania na badania i zaświadczenie lekarskie oraz podane okoliczności nie stanowiły zdarzenia losowego mogącego mieć wpływ na dostarczenie do KRUS zaświadczenia w przepisanym terminie. Przedłożone skierowania wystawione były bowiem na kilka miesięcy przed ustawowym terminem do złożenia zaświadczenia, a zaświadczenie lekarskie również, w ocenie organu, nie stanowiło zdarzenia mającego wpływ na niedochowanie terminu. Na powyższe postanowienie, W.N. zażaleniem z dnia [...] maja 2007 r. podniosła brak swej winy w uchybieniu terminu, wskazując, iż przedłożyła odpowiednią dokumentację potwierdzającą jej zły stan zdrowia. W uzasadnieniu swego zażalenia, podkreśliła również, iż nie mogła w pełni podołać ciążącym na niej obowiązkom, gdyż borykała się wówczas zarówno z problemami zdrowotnymi jak i finansowymi. Wnosząc o dokładną analizę swej sprawy, wyjaśniła iż był to dla niej trudny okres w życiu, także z uwagi na fakt walki o zdrowie syna. W uzasadnieniu zażalenia podnosiła, że uchybienie terminu do złożenia wymaganego zaświadczenia było spowodowane zdarzeniami obiektywnymi, jej ciężką chorobą, chorobami dzieci oraz ciężką sytuacją materialną i finansową. Skarżąca nie ma mieszkania dlatego mieszka z małoletnimi dziećmi w rozpadającej się altance na działkach i z tego powodu często nie dociera do niej korespondencja bo roznosi ją wiatr lub jest wyrzucana przez osoby trzecie. Na remont altanki nie ma pieniędzy podobnie jak na remont samochodu, który wymaga takich zabiegów, co podnosiła w odwołaniu z dnia [...] sierpnia 2006 r., a jest to jej jedyne źródło utrzymania. W takiej sytuacji musi wybierać jakie potrzeby zaspokoić, czy wydać pieniądze na leki dla siebie, czy na żywność, ubrania i książki dla dzieci, oczywiście przeznaczając posiadane środki na potrzeby rodziny. W wyniku rozpatrzenia zażalenia W. N., Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego postanowieniem z dnia [...] czerwca 2007 roku utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, uznając zażalenie za nieuzasadnione. Organ podkreślił, iż bezspornym było, że zainteresowana dopuściła się uchybienia terminu i nie złożyła w terminie do [...] maja 2006 roku zaświadczenia o wysokości podatku z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Według organu podane przez W. N. okoliczności nie zostały uznane przez KRUS za zdarzenie losowe mogące mieć wpływ na dostarczenie do organu zaświadczenia w ustawowo zakreślonym terminie. Przedłożone skierowania zostały wystawione na długo przed upływem terminu do złożenia przedmiotowego zaświadczenia. Również zaświadczenie lekarskie z dnia [...] lipca 2006 r., nie zostało uznane za zdarzenie, mające istotny wpływ na niedotrzymanie przez skarżącą wymaganego terminu. Zdaniem organu, wnioskodawczyni nie udowodniła, że przyczyna niezachowania terminu była niezależna od ubezpieczonej i trwale istniejąca przez cały czas biegu terminu przewidzianego do złożenia przedmiotowego zaświadczenia. W. N. zaskarżyła opisane wyżej postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, domagając się jego uchylenia w całości oraz utrzymanego nim w mocy postanowienia z dnia [...] maja 2007 r. Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie przepisów art. 5a ust. 7 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, a także naruszenie przepisów art. 7, 8,10, 58 § 1, 77 oraz 79 § 2 k.p.a. W uzasadnieniu skargi, podniosła iż Prezes KRUS nie odniósł się w ogóle do ponoszonych przez nią argumentów i okoliczności stwierdzając jedynie, że złożone zaświadczenia i skierowania lekarskie nie były zdarzeniami losowymi uzasadniającymi przywrócenie terminu. Według skarżącej, organ powinien wysłuchać jej wyjaśnień, aby w sposób prawidłowy ocenić jej sytuację życiową. W obszernej odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko i argumentacje zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego przytoczył treść przepisu art. 5a ust. 1 pkt 1-7, z którego jednoznacznie wynikały obowiązki skarżącej. Organ w uzasadnieniu odpowiedzi na skargę, szczegółowo opisał zachowania skarżącej, jakie miały miejsce na przestrzeni okresu 1995-2005, wykazując szereg uchybień strony skarżącej w okresie objętym ubezpieczeniem społecznym rolników. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają, w pierwszej instancji, wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 w/w ustawy). Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona zasadna. Podstawą materialnoprawną zaskarżonego postanowienia był art. 5a ust. 7 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm. oraz z 2008 r. Dz. U. 50, poz. 291 ze zm.), zgodnie z którym terminy określone w ust. 1 pkt 1 i ust. 4 mogą zostać przywrócone na wniosek zainteresowanego rolnika lub domownika, jeżeli ten rolnik lub domownik udowodni, że niezachowanie terminu nastąpiło wskutek zdarzeń losowych. W sprawie chodzi o termin podany w ust. 4 art. 5a tej ustawy - obowiązek złożenia w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odpowiedniego zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego do dnia 31 maja każdego roku podatkowego. Jest poza sporem, że skarżąca wymaganego zaświadczenia w terminie podanym wyżej nie złożyła, gdyż zaświadczenie to uzyskała w dniu [...] lipca 2006 r. Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników nie definiuje pojęcia "zdarzenie losowe" użytego w art. 5a ust. 7. Również uzasadnienie ustawy nie dookreśla tego terminu. W związku z tym po definicję określenia "zdarzenie losowe" sięgnięto do ustawy regulującej działalność ubezpieczeniową (ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej - Dz. U Nr 124, poz. 1151 ze zm.). "Zdarzenie losowe" według legalnej definicji tego aktu normatywnego (art. 2 ust. 1 pkt 18) to niezależne od woli ubezpieczającego zdarzenie przyszłe i niepewne, którego nastąpienie powoduje uszczerbek w dobrach osobistych lub w dobrach majątkowych albo zwiększenie potrzeb majątkowych po stronie ubezpieczającego lub innej osoby objętej ochroną ubezpieczeniową. W ocenie Sądu orzekającego w sprawie niewątpliwie fakt zachorowania skarżącej (duże nadciśnienie, choroby kręgosłupa, stawu kolanowego i tarczycy) wymagającego leczenia, był zdarzeniem określonym w wymienionym przepisie, powodującym uszczerbek w dobrach majątkowych skarżącej. Wykonując zawód taksówkarza narażona była na urazy kręgosłupa z czym wiązała się konieczność leczenia i czasowych przerw w wykonywaniu zawodu. Skutkiem tych przerw nie miała dochodu koniecznego dla utrzymania własnego i rodziny. Zdaniem Sądu również warunki mieszkaniowe skarżącej (mieszka, jak wynika z akt sprawy - zażalenie z dnia [...] maja 2007 r. - z dziećmi w "rozpadającej się" altance na działkach) wiązały się ze zwiększonymi potrzebami, o których mowa w ww. przepisie definiującym zdarzenie losowe. Przyjmuje się, iż przyczyny powodujące istotne pogorszenie warunków materialnych mają charakter zdarzenia losowego, a zatem takiego, na które człowiek nie ma wpływu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 marca 2007 r. - sygn. akt II SA/Wa 2268/06). Jednocześnie zgodnie z ustaleniami organu administracji (akta administracyjne) na stan zdrowia skarżącej miały wpływ kłopoty związane ze stanem zdrowia dzieci oraz kłopoty wychowawcze. Syn skarżącej (K. N.) musiał zostać poddanym leczeniu szpitalnemu w związku z używaniem narkotyków oraz orzeczono w stosunku do niego umieszczenie w ośrodku szkoleniowo-wychowawczym. Zauważenia wymaga również pogląd wyrażony przez ten sam sąd w wyroku z dnia 6 lutego 2007 r. (sygn. akt II SA/Wa 1707/06) "Zdarzenie losowe, jako szczególnie uzasadniony przypadek, musi być oceniane tylko w skali danej sprawy. Zatem, indywidualizując zdarzenie losowe, jakiego doświadcza konkretna osoba (osoby), nie można czynić tego jedynie w wymiarze globalnym i upatrywać w nim tylko elementów o charakterze powszechnym, by dopiero przez ten pryzmat i w takim aspekcie ocenić zasadność wniosku. Sytuacja zdrowotna, a także sytuacja materialna rodziny, (...), mogą wskazywać, że zachodzi szczególny przypadek". Sąd orzekający w sprawie pogląd powyższy podziela. W rozpoznawanej sprawie organ administracji, odmawiając W. N. przywrócenia terminu do złożenia wymaganego zaświadczenia urzędu skarbowego stwierdził, że przedłożone przez nią skierowania do pracowni i poradni specjalistycznych w celu przeprowadzenia leczenia oraz zaświadczenie lekarskie, nie określały zdarzeń losowych o jakich mowa w art. 5a ust. 7 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Opierając się wyłącznie na datach wystawienia tych dokumentów Prezes KRUS, z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., stwierdził brak podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej. Organ administracji, także w warunkach naruszenia ww. przepisów postępowania, nie odniósł się również do okoliczności powoływanych przez skarżącą, o których nadmieniono wyżej. Należy zatem zauważyć, iż same daty wystawienia skierowań na badania nie mogły stanowić podstawy do wydania zaskarżonych rozstrzygnięć. Ze skierowań tych wynika, że W. N. poddana została leczeniu, które nie kończyło się w datach wskazanych na wymienionych skierowaniach. Należało więc, indywidualizując te zdarzenia losowe, przeprowadzić postępowanie wyjaśniające celem ustalenia, jak bardzo skarżąca była obciążona koniecznością leczenia zarówno siebie, jak i dzieci oraz jaki wpływ na niedochowanie terminu miała sytuacja zdrowotna jej i dzieci, a także jej sytuacja materialna i finansowa (por. ww. wyrok WSA z dnia 6 lutego 2007 r.). Przedłożone dowody (skierowania), które były przedmiotem ustaleń organu administracji, świadczą o pewnej ciągłości zdarzeń losowych występujących od 2005 r. co najmniej do lutego 2006 r., gdyż z tą datą zdarzenia te nie zanikły czego dowodzi zaświadczenie lekarskie z dnia [...] lipca 2006 r. W zaświadczeniu tym lekarz stwierdził, że pacjentka znajduje się pod stałą opieką Przychodni Medycyny Rodzinnej. "Leczona z powodu nadciśnienia, na przełomie maja i czerwca bardzo wysokie wartości ciśnienia, pacjentka wymaga intensywnego leczenia". Z zaświadczenia tego wynika, że w miesiącu maju, a więc w okresie wymaganym do złożenia zaświadczenia z urzędu skarbowego, i w miesiącu czerwcu stan zdrowia W.N. mógł być na tyle poważny, że uniemożliwił jej wykonanie powyższego obowiązku. Dlatego dopiero w lipcu wymagane zaświadczenie pozyskała. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w ramach poczynionych ustaleń faktycznych miał informacje zawarte w tych dokumentach, jednak nie odniósł się do ich treści poprzestając na datach wystawienia przedłożonych dokumentów. Skarżąca podkreślała, że jej sytuacja materialna i finansowa miała bardzo negatywny wpływ na jej zdrowie, w tym zdrowie psychiczne. Popadała w depresje, a w takich sytuacjach należało również rozważyć, czy istotnie można było przypisać jej winę w uchybienie terminu do złożenia wymaganego zaświadczenia z urzędu skarbowego. Mając zatem na uwadze powyższe okoliczności organ administracji powinien przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, na podstawie całego zgromadzonego materiału w sprawie i dowodów ustalić, z zachowaniem przepisów postępowania, czy zdarzenia losowe, które dotknęły W. N. nie miały wpływu na niedochowanie przez nią terminu, o którym mowa w art. 5a ust. 4 ustawy o społecznym ubezpieczeniu rolników. W tych warunkach Wojewódzki Sąd Administracyjny, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 152, art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.