VI SA/Wa 862/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Sędziowie Asesor WSA Joanna Kruszewska - Grońska (spr.) Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant st. sekr. sąd. Jarosław Kielczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2018 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2017 r.; 2. umarza postępowanie administracyjne; 3. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz M. W. kwotę 387 (trzysta osiemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z [...] marca 2018 r. nr [...] Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej: "GITD", "organ"), działając na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 189a § 2, art. 189e i art. 189f § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.; dalej: "k.p.a."), art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 2, art. 13k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2222; dalej: "u.d.p.") oraz załącznika nr 2 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 1263 ze zm.; dalej: "rozporządzenie"), a także art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2017 r., poz. 2200 ze zm.; dalej: "u.t.d."), po rozpoznaniu wniosku M. W. (dalej: "skarżąca") o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] grudnia 2017 r. nr [...] o nałożeniu na skarżącą kary pieniężnej w wysokości 1.500 zł. Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w oparciu o następujące ustalenia. W dniu [...] maja 2017 r. o godzinie 13:42:35 urządzenie kontrolne, zainstalowane na bramownicy nr [...] znajdującej się w pasie drogowym płatnego odcinka [...] (skrzyżowanie z drogą krajową nr [...]) - granica miasta [...], zarejestrowało przejazd pojazdu samochodowego marki [...] o nr rej. [...] z przyczepą lekką marki [...]o nr rej. [...]. Przejazd został udokumentowany zdjęciem z urządzenia kontrolnego, zapisanym pod nr ewidencyjnym [...]. Na podstawie informacji znajdujących się w systemie elektronicznego poboru opłat organ stwierdził, że ww. pojazd nie został wyposażony w urządzenie, o którym mowa w art. 13i ust. 3 u.d.p., co skutkowało naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Ponadto w oparciu o dane z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (CEPiK) organ ustalił, iż dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego zespołu pojazdów przekracza 3,5 tony, a jego właścicielem w chwili powstania naruszenia była skarżąca. Odcinek drogi krajowej, po której poruszał się przedmiotowy zespół pojazdów został wyszczególniony w załączniku nr 2 pkt 13 lit. c) do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej. Według pisma Zastępcy Dyrektora Oddziału w [...] Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad z [...] maja 2016 r. nr [...] , nie stwierdzono nieprawidłowości w lokalizacji tabliczek informacyjnych [...] (oznaczających pobór opłaty elektronicznej) na płatnym odcinku drogi krajowej nr [...][...] (skrzyżowanie z drogą krajową nr [...]) — granica miasta [...]. Pismem z 9 listopada 2017 r. organ zawiadomił skarżącą o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na powyższe zawiadomienie (w piśmie z 16 listopada 2017 r.) skarżąca wniosła o przesłuchanie w charakterze świadka P. T. na okoliczność prowadzenia przez niego zespołu pojazdów w dniu 29 maja 2017 r. Dodała, iż nie przekraczał on całkowitej masy 3,5 tony, o czym świadczą kserokopie dowodów rejestracyjnych pojazdów. Postanowieniem z [...] grudnia 2017 r. GITD postanowił nie uwzględnić żądania skarżącej w przedmiocie dopuszczenia dowodu z przesłuchania P. T. w charakterze świadka. Wyjaśnił też skarżącej, że ustawodawca w art. 13ha ust. 3 u.d.p. posłużył się określeniem "dopuszczalna masa całkowita", a nie "masa własna", "rzeczywista" czy "faktyczna". Przy określeniu dopuszczalnej masy całkowitej zespołu pojazdów sumuje się dopuszczalną masę całkowitą pojazdu samochodowego i przyczepy lub naczepy (oznaczoną w pozycji F.2 dowodu rejestracyjnego). Decyzją z [...] grudnia 2017 r. organ nałożył na skarżącą karę pieniężną w wysokości 1 500 zł za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, stosownie do treści art. 13k ust. 1 pkt 2 u.d.p. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją, skarżąca podniosła, iż błędnie wskazano adresata decyzji, ponieważ podmiotem odpowiedzialnym za zaistniałe zdarzenie jest P. T., który pożyczył od niej pojazd marki [...] o nr rej. [...]. Do wniosku skarżąca załączyła kopię umowy dzierżawy z 1 kwietnia 2017 r. Pismem z 5 lutego 2018 r. GITD wezwał skarżącą do przedłożenia lub przesłania oryginału lub poświadczonej zgodnie z art. 76a § 2 k.p.a. kopii umowy dzierżawy z 1 kwietnia 2017 r., z której wynika, że skarżąca nie była posiadaczem pojazdu marki [...] o numerze rejestracyjnym [...]. Przy piśmie z 16 lutego 2018 r. skarżąca nadesłała kopię umowy dzierżawy samochodu zawartą 1 kwietnia 2017 r. z P. T. oraz zestawienia dni wynajmu samochodu w miesiącach: kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik i listopad 2017 r. Powołaną na wstępie decyzją z [...] marca 2018 r. GITD utrzymał w mocy swoje rozstrzygnięcie z [...] grudnia 2017 r. W uzasadnieniu decyzji drugoinstancyjnej organ wskazał na art. 13k ust. 4 u.d.p., podkreślając, iż co do zasady ustawodawca wiąże odpowiedzialność za nieuiszczenie opłaty elektronicznej z właścicielem pojazdu. Wyjątkiem od tej reguły jest przypisanie odpowiedzialności podmiotowi, na którego przeniesiono posiadanie pojazdu, przy czym ta odpowiedzialność zajdzie tylko wtedy, gdy właściciel przeniesie posiadanie pojazdu na inny podmiot. Odnosząc się do nadesłanej przez skarżącą kopii umowy dzierżawy pojazdu samochodowego z 1 kwietnia 2017 r., organ stwierdził, że nie może być brana pod uwagę jako dowód w mniejszej sprawie. Powołał się w tym kontekście na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Warszawie z 15 lutego 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 1855/16. Z zacytowanego przez organ fragmentu uzasadnienia tego orzeczenia wynika, że skoro strony – pomimo pouczenia o treści art. 76a § 2 k.p.a. - złożyły niepoświadczoną za zgodność kopię sprzedaży pojazdu, to organ słusznie nie uwzględnił tego dowodu przy orzekaniu. Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, iż w chwili odnotowania przedmiotowego naruszenia właścicielem i posiadaczem pojazdu o numerze rejestracyjnym [...] była M. W., tj. skarżąca. Tym samym w sposób prawidłowy ustalono stronę prowadzonego postępowania, gdyż stosownie do treści art. 13k ust. 4 u.d.p. stroną jest podmiot będący właścicielem/posiadaczem pojazdu samochodowego, którym poruszano się po płatnych odcinkach dróg krajowych z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Powyższa decyzja GITD z [...] marca 2018 r. z stała się przedmiotem skargi skarżącej do tut. Sądu, w której zarzuciła organowi naruszenie: a) art. 7, art. 10, art. 77, art. 107 k.p.a. poprzez niewłaściwe prowadzenie postępowania administracyjnego, które skutkowało nałożeniem kary pieniężnej na osobę, która nie dysponowała pojazdem, ponieważ pojazd został wydzierżawiony P. T. zam. w [...] przy ul. [...] , legitymującemu się dowodem osob. seria i nr [...]; b) art. 13 k ust. 4 u.d.p. poprzez błędne wymierzenie kary pieniężnej właścicielowi pojazdu zamiast podmiotowi, na którego rzecz przeniesiono posiadanie tego pojazdu. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, iż nie jest stroną prowadzonego przez GITD postępowania administracyjnego. Tym samym adresatem wydanych decyzji powinna być inna osoba, a mianowicie P. T., któremu skarżąca pożyczyła pojazd marki [...] o nr rej. [...]. On zatem ponosi pełną odpowiedzialność za stwierdzone naruszenie. Do skargi skarżąca ponownie załączyła kopie: umowy dzierżawy samochodu z 1 kwietnia 2017 r. oraz zestawienia dni wynajmu samochodu w miesiącach od kwietnia 2017 r. do listopada 2017 r. W odpowiedzi na skargę GITD wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Zaakcentował, iż skarżąca miała możliwość uwolnienia się od odpowiedzialności za stwierdzone naruszenie, jednakże nie wypełniając wymagań w zakresie poprawności składanych dowodów, nie skorzystała z takiej możliwości. Na rozprawie przed Sądem w dniu 19 września 2018 r. pełnomocnik skarżącej radca prawny D. Z. oświadczył, że wobec skarżącej toczyło się sześć postępowań administracyjnych w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd bez uiszczenia opłaty elektronicznej. Pięć z tych postępowań umorzono, ponieważ skarżąca wykazała, iż w dniu przejazdu nie była posiadaczem samochodu, przedkładając notarialnie poświadczoną umowę dzierżawy z 1 kwietnia 2017 r. zawartą z P. T.. Jest to ta sama umowa, o której mowa w decyzjach umarzających postępowania oraz której kopię skarżąca nadesłała do akt niniejszej sprawy. Jednocześnie pełnomocnik skarżącej przedstawił do akt sądowych sprawy decyzję GITD z [...] czerwca 2018 r. nr [...] o uchyleniu zaskarżonej decyzji i umorzeniu postępowania administracyjnego. Ponadto pełnomocnik skarżącej zobowiązał się na rozprawie do dostarczenia – najpóźniej do dnia 26 września 2018 r. – poświadczonej przez notariusza za zgodność z oryginałem kopii umowy z 1 kwietnia 2017 r. W wykonaniu ww. zobowiązania w dniu 24 września 2018 r. do akt niniejszej sprawy wpłynęły następujące dokumenty w formie odpisów poświadczonych przez notariusza za zgodność z oryginałem: - umowa dzierżawy samochodu zawarta w dniu 1 kwietnia 2017 r. pomiędzy skarżącą i P. T., - zestawienia dni wynajmu samochodu w miesiącach: kwiecień 2017 r., maj 2017 r., czerwiec 2017 r., lipiec 2017 r., sierpień 2017 r., wrzesień 2017 r., październik 2017 r. i listopad 2017 r., - decyzje GITD z [...] czerwca 2018 r. o nr: [...], [...] i [...] o uchyleniu zaskarżonej decyzji i umorzeniu postępowania administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2017 r., poz. 1260 ze zm.), za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony. Jednocześnie przy określaniu dopuszczalnej masy całkowitej zespołu pojazdów sumuje się dopuszczalną masę całkowitą pojazdu samochodowego i przyczepy lub naczepy. Przepis art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. wskazuje, że obowiązek dotyczy pojazdów samochodowych o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony. Dopuszczalna masa całkowita to zgodnie z definicją zawartą w art. 2 pkt 54 p.r.d. dopuszczalna największa określona właściwymi warunkami technicznymi masa pojazdu obciążonego osobami i ładunkiem, dopuszczonego do poruszania się po drodze. W myśl art. 13k ust. 1 u.d.p. wysokość kary pieniężnej za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej uzależniona jest od rodzaju pojazdu, za przejazd którego nie została uiszczona opłata elektroniczna. Za naruszenie obowiązku uiszczenia obowiązku opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. wymierza się karę pieniężną w wysokości: 1) 500 zł - w przypadku zespołu pojazdów o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony złożonego z samochodu osobowego o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony oraz przyczepy; 2) 1 500 zł - w pozostałych przypadkach. Wysokość kary pieniężnej przepis określa w sposób sztywny (jedna wysokość kary za dany rodzaj naruszenia). Organ nie ma w tym zakresie możliwości kształtowania wysokości kary pieniężnej, dlatego też regulacja wynikająca z art. 189d k.p.a., na mocy art. 189a § 2 pkt 1 nie ma zastosowania w przedmiotowej sprawie. W niniejszej sprawie na podstawie danych znajdujących się w CEPiK ustalono, że kontrolowany pojazd został zarejestrowany jako samochód ciężarowy, a jego właścicielem (zarówno w dniu przejazdu, jak i nadal) jest skarżąca. Stosownie do treści art. 13k ust. 4 u.d.p. kary pieniężne, o których mowa w art. 13k ust. 1 u.d.p., wymierza się właścicielowi pojazdu samochodowego, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., a jeśli pojazdem jest zespół pojazdów, to właścicielowi pojazdu złączonego z przyczepą lub naczepą. Jeżeli właściciel nie jest posiadaczem pojazdu, to kary nakłada się na podmiot, na rzecz którego przeniesiono posiadanie tego pojazdu. Art. 13k ust. 6 u.d.p. stanowi, iż na podmiot, o którym mowa w art. 13k ust. 4 u.d.p., nie może zostać nałożona więcej niż jedna kara pieniężna za poszczególne naruszenia wymienione w art. 13k ust. 1 lub ust. 2 pkt 2 u.d.p., dotyczące danego pojazdu samochodowego stwierdzone w trakcie jednej doby. Za dobę uznaje się okres od godziny 0:00 do godziny 24:00 w danym dniu (art. 13k ust. 7 u.d.p.). Dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie istotne znaczenie miało ustalenie, czy skarżąca - jak to konsekwentnie podnosiła w toku postępowania administracyjnego - faktycznie nie była w dacie przejazdu posiadaczem samochodu ciężarowego marki [...] o nr rej. [...]. O ile przed organami Inspekcji Transportu Drogowego skarżąca przedkładała jedynie kopie umowy dzierżawy ww. pojazdu, zawartej z P. T. w dniu 1 kwietnia 2017 r., to do akt postępowania sądowego został przedstawiony ten dokument w odpisie poświadczonym za zgodność z oryginałem przez notariusza. Z treści powyższej umowy wynika, że skarżąca wydzierżawiła P. T. na okres od 1 kwietnia 2017 r. do 31 grudnia 2017 r. samochód marki [...] o nr rej. [...] do użytkowania i pobierania pożytków (vide karty 43 – 44 akt sądowych). Zgodnie z § 3 ust. 3 umowy, po zakończeniu miesiąca strony ustalą listę dni, w których dzierżawca korzystał z pojazdu. Jednocześnie stosownie do zapisu lp.6 zestawienia dni wynajmu samochodu w miesiącu maju 2017 r., P. T. użytkował przedmiotowy pojazd w dniu [...] maja 2017 r. (vide karta 58 akt sądowych). Według art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2018 r., poz. 1025 ze zm.), posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). W świetle dokumentów zgromadzonych w aktach administracyjnych sprawy, które w notarialnie poświadczonych odpisach zostały przełożone Sądowi, należy stwierdzić, iż w niniejszej sprawie skarżąca nie jest odpowiedzialna za stwierdzone w dniu [...] maja 2017 r. naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, bowiem w tej dacie nie była posiadaczem samochodu ciężarowego marki [...] o nr rej. [...]. Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej: "p.p.s.a.") orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. Umarzając postępowanie administracyjne w puncie drugim sentencji wyroku, Sąd kierował się dyspozycją art. 145 § 3 p.p.s.a. W myśl tego przepisu, w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2 (tj. uchylenie decyzji, stwierdzenie jej nieważności), sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. Dodanie § 3 do art. 145 p.p.s.a. nastąpiło na podstawie art. 1 pkt 37 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), która weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r., co obligowało Sąd do jego zastosowania w rozpatrywanej sprawie. Komentowany przepis jest przeniesieniem na grunt postępowania sądowoadministracyjnego instytucji obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego, przewidzianej w art. 105 § 1 k.p.a. Sąd, wstępując w rolę organu administracji publicznej, wykonuje przypisany organowi obowiązek. Wydane orzeczenie sądu zastępuje więc rozstrzygnięcie organu administracji publicznej i pełni funkcję decyzji umarzającej postępowanie administracyjne w całości lub w części, kończąc postępowanie bez rozstrzygania sprawy co do jej istoty (por. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 5, Warszawa 2017, wyd. elektr.). W ten sposób, kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwił, aby wyrok sądu administracyjnego w takiej sytuacji definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji publicznej tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania (por. P. Szustakiewicz. A. Skoczylas, (red.) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2016, wyd. elektr.; zob. też uzasadnienie do projektu ustawy o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Druk sejmowy Nr 1633 i 2538, VII kadencja, s. 17). Umorzenie postępowania nie zależy więc od woli Sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania, zawarte w trzecim punkcie sentencji wyroku, Sąd oparł na art. 200 w związku z art. 205 § 1 i § 2, art. 209 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w związku z § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).