VI SA/Wa 882/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Protokolant Patrycja Wrońska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lipca 2008 r. sprawy ze skargi D. Sp. p. z siedzibą w Ł. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy FORUM EKONOMICZNE APTEKARZY nr Z-293250 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz D. Sp. p. z siedzibą w Ł. kwotę 1617 (jeden tysiąc sześćset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. VI SA/Wa 882/08 UZASADNIENIE Decyzją Urzędu Patentowego RP z dnia [...] kwietnia 2007 r. odmówiono zgłaszającemu – D. Sp. p. udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy FORUM EKONOMICZNE APTEKARZY - przeznaczony do oznaczania następujących usług: badania i doradztwo przy organizowaniu i prowadzenia działalności gospodarczej, badania i doradztwo w dziedzinie zarządzania, doradztwo w zakresie zarządzania kadrowego, organizowanie targów, wystaw i seminariów w celach handlowych lub reklamowych, wynajem czasu reklamowego we wszystkich środkach przekazu, wynajem powierzchni reklamowych, organizowanie i prowadzenie konferencji, kongresów, seminariów, sympozjów, zjazdów, kształcenie praktyczne, usługi edukacyjne, publikowanie tekstów innych niż teksty reklamowe, nauczanie, usługi prowadzenia treningów praktycznych, odpłatne udostępnianie komputerowych baz danych, studia projektowe, przygotowywanie raportów i analiz, usługi badawczo-rozwojowe w dziedzinie ekonomii, marketingu, zarządzania i rachunkowości. Podstawą prawną powyższej decyzji był art. 129 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2001 r., Nr 49, poz. 508 ze zm. – dalej p.w.p.) – brak dostatecznych znamion odróżniających zgłoszonego znaku towarowego, który jest określeniem ogólnoinformacyjnym, nie nadającym się do odróżnienia usług zgłaszającego od usług tego samego rodzaju pochodzących od innych przedsiębiorców działających w tej samej branży. Przedmiotowy znak, zdaniem UP składa się z określeń mających określone znaczenie w języku polskim, powszechnie używanych w obrocie przez jego uczestników; nie stanowi określenia fantazyjnego. W obrocie gospodarczym zgłoszony znak FORUM EKONOMICZNE APTEKARZY, będzie odbierany przez przeciętnego odbiorcę jako oznaczenie informacyjne, bez związku z konkretną firmą, a tym samym nie będzie realizowało funkcji, jaką powinien spełniać znak towarowy. Zgłoszone oznaczenie stanowi zestawienie określonej kombinacji słów, które w odniesieniu do usług, do oznaczania których zostało przeznaczone, nie jest fantazyjne, lecz niesie konkretne informacje. Przedmiotowy znak informuje zarówno o tematyce świadczonych usług, ich zakresie (wskazuje na to słowo "ekonomiczne") jak i o kręgu odbiorców tych usług ("aptekarze"). Ponadto przedmiotowe oznaczenie FORUM EKONOMICZNE APTEKARZY. zostało zgłoszone jako znak słowny, pozbawione jest zatem charakterystycznej szaty graficznej, która mogłaby go wyróżniać na rynku. Zgłaszający złożyli wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w treści którego podnieśli argument, iż znaki słowne posiadające konkretne znaczenie, jednoznacznie wynikające z funkcjonowania wyrazów w języku, nie mogą być pozbawione a'priori zdolności odróżniającej co potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 czerwca 2005, sygn. akt II GSK 65/05 - sprawa znaku "SUPERMARKET". W tym wyroku Sąd stwierdził, że sam fakt, iż słowo zgłoszone jako znak towarowy jest określeniem znanym z języka potocznego, nie uzasadnia odmówienia mu abstrakcyjnej zdolności odróżniania. Można natomiast rozważać brak konkretnej zdolności odróżniania co mogłoby skutkować odmową dla niektórych towarów czy też usług. Zarzucił ponadto, iż Urząd Patentowy wydając decyzję odmawiającą ochrony znaku towarowego nie odniósł się do listy usług, jakie miałyby być oznaczane znakiem towarowym, w zestawieniu ze znaczeniem potocznym zgłoszonego znaku towarowego, przez co nie mógł znaleźć argumentów za czy przeciw zdolności odróżniającej znaku w odniesieniu do poszczególnych usług. Decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. Urząd Patentowy utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2007 r., podtrzymując w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do argumentacji zawartej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazał, iż zasadą ustawy Prawo własności przemysłowej jest nieudzielanie praw ochronnych na takie oznaczenia, które nie mogą być znakiem towarowym oraz na takie, które nie posiadają dostatecznych znamion odróżniających (art. 129 ust. 1 p.w.p.). W art. 129 ust. 2 pkt 1-3 p.w.p. wymieniono 3 grupy oznaczeń nie posiadających dostatecznych znamion odróżniających. Zgodnie z art. 129 ust. 2 pkt 1 nie mają dostatecznych znamion odróżniających oznaczenia, które nie nadają się do odróżnienia w obrocie towarów (usług), dla których zostały zgłoszone. Zdaniem organu, zgłoszony znak towarowy FORUM EKONOMICZNE APTEKARZY nie posiada dostatecznych znamion odróżniających. Jest to określenie ogólnoinformacyjne, nie nadające się do odróżnienia usług zgłaszającego od usług tego samego rodzaju pochodzących od innych przedsiębiorców działających w tej samej branży. Powyższe zgłoszenie nie ma charakteru indywidualizującego, gdyż potencjalni nabywcy nie będą mogli na jego podstawie wskazać pochodzenia usług, gdyż w obrocie gospodarczym zgłoszony znak FORUM EKONOMICZNE APTEKARZY będzie odbierany przez przeciętnego odbiorcę jako oznaczenie ogólnoinformacyjne, bez związku z konkretną firmą, a tym samym nie będzie realizowało funkcji, jaką powinien spełniać znak towarowy. Urząd Patentowy podkreślił, iż funkcją znaku towarowego jest odróżnianie towarów jednego producenta od towarów innego producenta. Oznacza to, iż znak towarowy musi posiadać cechy pozwalające zidentyfikować dany towar lub usługę na rynku wśród towarów i usług tego samego rodzaju pochodzących z innego źródła, znak towarowy aby mógł prawidłowo spełniać swoje funkcje, to jego stosunek do towaru którym jest oznaczony, powinien być jak najbardziej abstrakcyjny lub fantazyjny. Innym sposobem na nadanie nawet określeniu informacyjnemu cech oryginalności jest obudowanie go grafiką. Dopiero ona może spowodować, iż dany znak nabierze charakteru indywidualnego. Ponadto Urząd nadmienił, iż - wbrew poglądowi zgłaszającego - zgłoszony znak FORUM EKONOMICZNE APTEKARZY został zbadany w całości, także w odniesieniu do całej listy wykonanych usług. Zgłaszający w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżając powyższą decyzję Urzędu Patentowego, wniósł o jej uchylenie. Zarzucił naruszenie: 1) art. 128 ust. 2 pkt 2 ustawy Prawo własności przemysłowej przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że zgłoszony znak towarowy nie ma dostatecznych znamion odróżniających; 2) art. 7 i 77 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego poprzez niepełne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz niewłaściwą ocenę zebranego materiału dowodowego. Podniósł, iż znaki słowne posiadające konkretne znaczenie, jednoznacznie wynikające z funkcjonowania wyrazów w języku, nie mogą być pozbawione a priori. zdolności odróżniającej, co wynika z treści uzasadnienia wyżej wskazanego wyroku NSA. Znak towarowy FORMUM EKONOMICZNE APTEKARZY posiada, zdaniem skarżącego, konkretną zdolność odróżniającą w odniesieniu do towarów i usług objętych zgłoszeniem, nadto - w stosunku do nich ma charakter fantazyjny. Neguje on informacyjny charakter zgłoszonego znaku – przynajmniej w odniesieniu do niektórych rodzajów zgłoszonych usług (edukacyjnych, nauczania, kształcenia praktycznego, publikowania tekstów innych, niż reklamowe albo wynajmu powierzchni biurowych i czasu reklamowego). W ocenie skarżącego, Urząd Patentowy RP wydając zaskarżoną decyzję odmawiającą udzielenia prawa ochronnego na przedmiotowy znak towarowy nie odniósł się w ogóle do listy usług, jakie miałyby być oznaczane znakiem towarowym do potocznego znaczenia przedmiotowego znaku towarowego, przez co nie mógł znaleźć argumentów za czy przeciw zdolności odróżniającej znaku w odniesieniu do poszczególnych usług. Ograniczył się jedynie do lakonicznego stwierdzenia, że "zgłoszony znak FORUM EKONOMICZNE APTEKARZY został zbadany w całości, a także w odniesieniu do całej listy wykazanych usług", naruszając tym samym art. 7 i 77 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego poprzez niepełne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz niewłaściwą ocenę zebranego materiału dowodowego. Należy pokreślić, że analiza znaczenia samego znaku (jego słownych elementów) nie może być podstawą stwierdzenia braku zdolności odróżniającej. Konieczne jest odniesienie oznaczenia do listy wskazanych usług, dla których oznaczania znak towarowy został zgłoszony. Urząd Patentowy w odpowiedzi na skargę podtrzymał dotychczasowe stanowisko, wnosząc o oddalenie skargi jako bezzasadnej. Wskazał przy tym, iż zgłoszone oznaczenie nie posiada dostatecznych znamion odróżniających w odniesieniu do wszystkich zgłoszonych usług. Jest to określenie ogólnoinformacyjne, nie nadające się do odróżniania usług Zgłaszającego od usług tego samego rodzaju świadczonych przez inne podmioty działające w tej samej branży. Zgłoszony znak towarowy nie stanowi określenia fantazyjnego i składa się z określeń mających znaczenie w języku polskim. Argumenty skarżącego, iż ww. oznaczenie posiada znamiona odróżniające i właśnie dlatego zgłosił ww. znak towarowy do Urzędu Patentowego RP w celu udzielenia prawa ochronnego, aby zindywidualizować swoją ww. usługę na rynku, wśród usług tego samego rodzaju świadczonych przez inne przedsiębiorstwa ocenił jako nietrafne. Ponownie podkreślił, iż w zaskarżonej decyzji odniósł się do wszystkich wskazanych usług i w jego ocenie pośrednio w stosunku do wszystkich wymienionych usług przedmiotowe oznaczenie nie posiada charakteru fantazyjnego – jest oznaczeniem ogólnoinformacyjnym. Urząd Patentowy stwierdził ponadto, iż rozpatrywany znak towarowy bez zastrzeżonej formy graficznej, nie jest określeniem oryginalnym, stworzonym przez Skarżącego. Do używania ww. określenia FORUM EKONOMICZNE APTEKARZY jest uprawniony każdy przedsiębiorca świadczący identyczne lub podobne do Skarżącego usługi. A zatem oznaczenie FORUM EKONOMICZNE APTEKARZY powinno być dostępne dla wszystkich potencjalnych uczestników rynku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności prawem jeżeli, ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną – art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Kontrolując w ten sposób zaskarżoną decyzję Sąd stwierdził naruszenia prawa, skarga jest więc częściowo uzasadniona. Za zasadny Sąd uznał zarzut dotyczący naruszenia procedury administracyjnej mający istotny wpływ na treść orzeczenia. Zgodnie z dyspozycją art. 107 § 1 k.p.a. decyzja powinna zawierać m.in. uzasadnienie faktyczne i prawne, zaś uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. "W piśmiennictwie w zakresie teorii prawa podkreśla się, że uzasadnienie decyzji spełnia następujące funkcje: a) spełnia prawny obowiązek wykazania, na jakiej podstawie decyzja została podjęta, b) daje podstawę kontroli poprawności decyzji, c) może odgrywać rolę perswazyjną wobec organów orzekających, przed którymi sprawa może toczyć się w trybie odwoławczym, d) inne rozmaite dalsze funkcje (element wpływający na kształtowanie praktyki precedensowej i przewidywalności decyzji oraz kształtowanie się podstaw oceniających wśród organów orzekających) mogą wreszcie stanowić materiał który (...) będzie wpływał na zmiany stanu prawnego, e) opisową, gdy ma odpowiadać procesowi podjęcia decyzji przez organ orzekający (J. Wróblewski, Stosowanie prawa przez organy administracji, OMT 1972, nr 12). "Z kolei w doktrynie prawa i postępowania administracyjnego obowiązek uzasadnienia decyzji wiąże się zwykle z zasadą przekonywania (art. 11) oraz z wyrażoną w art. 8 zasadą pogłębiania zaufania obywatela do organów państwa oraz świadomości i kultury prawnej obywateli" (vide: M. Jaśkowski, A. Wróbel Kodeks postępowania administracyjnego – Komentarz Zakamycze 2005 str. 649). Zgodnie z art. 120 ust. 1 p.w.p. znakiem towarowym może być każde oznaczenie, które można przedstawić w sposób graficzny, jeżeli oznaczenie takie nadaje się do odróżnienia towarów jednego przedsiębiorstwa od towarów innego przedsiębiorstwa. Istota znaku towarowego sprowadza się głównie do odróżnienia w obrocie towarów jednorodnych, a prawo ochronne na znak towarowy jest bezwzględnym prawem podmiotowym o określonej czasowo i terytorialnie skuteczności mającej charakter pewnej sfery monopolu prawnego (art. 153 ust. 1 p.w.p.). Na mocy art. 129 ust. 1 pkt 2 p.w.p. nie udziela się praw ochronnych na oznaczenia, które nie mają dostatecznych znamion odróżniających. Ponieważ przepis powyższy stanowił materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, analizie winna być poddana okoliczność, czy poszczególne usługi (towary) zawarte w zgłoszeniu spełniają przesłankę dystynktywności. Zdaniem Sądu, rozważania Urzędu Patentowego odnoszące się do braku zdolności odróżniającej zgłoszonego znaku FORUM EKONOMICZNE APTEKARZY są wyłącznie ogólnikowe, co uniemożliwia prawidłową kontrolę poglądów prawnych prezentowanych przez organ. Brak jest analizy dystynktywności (bądź jej braku) zgłoszonego oznaczenia w stosunku do konkretnych usług i towarów objętych zgłoszeniem. Nie można oprzeć się jednak wrażeniu, że Urząd Patentowy odmawia zgłoszonemu znakowi nie konkretnej, lecz abstrakcyjnej zdolności odróżniającej, o której mowa w art. 120 p.w.p. Takie stanowisko uzasadniałoby odstąpienie od analizy dystynktywności zgłoszonego znaku w odniesieniu do poszczególnych usług (towarów). Sąd stwierdził, iż w powyższej sytuacji występuje niekonsekwencja pomiędzy stanowiskiem organu wyrażonym w rozstrzygnięciu zaskarżonej decyzji (art. 129 p.w.p. przyjęty jako podstawa materialnoprawna) oraz w uzasadnieniu, z którego wynika, iż organ nie dostrzega w oznaczeniu "FORUM EKONOMICZNE APTEKARZY" cech znaku towarowego, dyskwalifikując go w odniesieniu do wszystkich usług (towarów) en bloc. Wyżej wymienione uchybienie proceduralne miało istotny wpływ na treść orzeczenia uniemożliwiając kontrolę merytoryczną decyzji pod kątem prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ przede wszystkim jest zobowiązany w sposób jednoznaczny określić swoje stanowisko – czy odmawia udzielenia prawa ochronnego z powodu braku abstrakcyjnej (art. 120 p.w.p.), czy też konkretnej zdolności odróżniającej (art. 129 p.w.p.). Jeżeli intencją będzie odmówienie zdolności konkretnej – na co wskazuje podana w decyzji podstawa materialnoprawna – należy stanowisko uzasadnić w sposób szczegółowy w odniesieniu do każdej zawartej w zgłoszeniu pozycji towarów i usług. Wykazania wymaga bowiem w takim przypadku fakt, iż oznaczenie nie spełnia funkcji odróżniającej na rynku jedne towary (usługi) od innych. Zdolność odróżniająca oznaczeń słownych może być oceniana przede wszystkim w odniesieniu do konkretnych towarów, które mają nimi być oznaczane. Opisowy lub ogólnoinformacyjny charakter oznaczenia to cecha, która świadczy o braku konkretnej, a nie abstrakcyjnej zdolności odróżniającej znaku towarowego. Oceny należy dokonać również w odniesieniu do realiów tzw. "zwykłego obrotu gospodarczego", z uwzględnieniem kryterium zapatrywań przeciętnego odbiorcy (por. wyrok NSA z dnia 8 czerwca 2005 r. sygn. akt II GSK 65/05, Lex 158023). Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.