VI SA/Wa 891/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA - Maria Jagielska ( spr. ) Sędziowie: Sędzia WSA - Pamela Kuraś-Dębecka Asesor WSA - Ewa Marcinkowska Protokolant: Anna Błaszczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2005 r. sprawy ze skargi T. H. na uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] października 2000r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę aplikantów radcowskich 1. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz poprzedzającą ją uchwałę z dnia [...] czerwca 2000r. 2. stwierdza nieważność uchwały Nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] czerwca 1997r. 3. zasądza od Krajowej Rady Radców Prawnych na rzecz T. H. kwotę 50 zł ( pięćdziesiąt złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania. T. H. wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na uchwałę nr [...] Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] października 2000r. oddalającą wniosek w sprawie stwierdzenia nieważności uchwały Nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] odmawiającej wpisu na listę aplikantów radcowskich. Domagała się stwierdzenia nieważności zarówno uchwały zaskarżonej, jak też poprzedzającej ją uchwały Nr [...] z dnia [...] czerwca 2000r. jako podjętych z rażącym naruszeniem prawa. Do wydania zaskarżonej uchwały doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Uchwałą Nr [...] z dnia [...] czerwca 1997r. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...], na podstawie art. 24 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o radcach prawnych w związku z § 2 pkt 8 załącznika do uchwały Nr [...] z dnia [...] maja 1997r. w sprawie zatwierdzenia regulaminu przeprowadzania konkursu na aplikację radcowską, odmówiła wpisania T. H. na listę aplikantów radcowskich. Jak podała Rada w uzasadnieniu, T. H. uzyskała w pierwszym etapie konkursu liczbę punktów, która nie pozwoliła na dopuszczenie ubiegającej się o wpis do dalszej części konkursu. Wnioskiem z dnia [...] maja 2000r. T. H., zwana dalej skarżącą, zwróciła się do Krajowej Rady Radców Prawnych o stwierdzenie nieważności uchwały Rady OIRP w [...], twierdząc że uchwała ta rażąco narusza prawo tj. art. 2 i art. 65 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 Międzynarodowego Paktu Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych z dnia 16 grudnia 1966r. ( Dz. U. z 1977r. Nr 38, poz. 169 ) oraz art. 33 ust. 1 w związku z art. 24 ust. 1 pkt 1 – 5 i art. 60 pkt 8 ustawy o radcach prawnych ( Dz. U. Nr 19, poz. 145 ze zmianami ). Podniosła, że w dacie podjęcia uchwały, spełniała niezbędne warunki do wpisania jej na listę aplikantów radcowskich i brak było ustawowych podstaw do przeprowadzania przez radę okręgowej izby radców prawnych sprawdzianu wiadomości i uzależnienia wpisu na listę aplikantów od wyniku tego sprawdzianu. Rada, jej zdaniem, przekroczyła upoważnienie ustawowe określone w art. 60 pkt 8 ustawy o radcach prawnych, który to przepis wyszczególniał sprawy przekazane do regulacji regulaminowej przez Krajową Radę Radców Prawnych. Wśród tych spraw nie było upoważnienia do przeprowadzania i ustalania zasad konkursu na aplikantów radcowskich. Uchwałą Nr [...] z dnia [...] czerwca 2000r. Krajowa Rada Radców Prawnych oddaliła wniosek o stwierdzenie nieważności wskazanej uchwały Rady OIRP w [...]. Rada w uzasadnieniu uchwały podała, że skarżąca przystąpiła do postępowania kwalifikacyjnego na aplikantów radcowskich w 1997r. nie uzyskała wpisu i nie wniosła odwołania. Podkreślono, że niezależnie od obowiązku spełnienia przesłanek określonych w art. 24 ust. 1 pkt 1 – 5 oraz w art. 33 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, kandydaci ubiegający się o wpis na listę radców prawnych poddawani byli postępowaniu kwalifikacyjnemu przewidzianemu w regulaminie, uchwalonym na podstawie art. 60 pkt 8c cyt. ustawy, czego skarżąca nie wzięła pod uwagę. Ponadto, wpis na listę kandydatów poprzedzony był zawsze postępowaniem kwalifikacyjnym. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżąca ponownie wskazała na rażące naruszenia prawa uchwałą Rady OIRP w [...] i konieczność stwierdzenia jej nieważności. Stanowisko KRRP wyrażone w uchwale z dnia [...] czerwca 2000r. uznała za błędne i nie znajdujące oparcia w przepisach ustawy o radcach prawnych. Delegacja zawarta w art. 60 pkt 8 lit. b cyt. ustawy upoważniała Krajową Radę Radców Prawnych do uchwalania regulaminów w zakresie odbywania aplikacji radcowskiej i składania egzaminu radcowskiego oraz pokrywania kosztów aplikacji i ustalania ich wysokości, nie zaś do ustalania dodatkowych kryteriów warunkujących wpis na listę aplikantów radcowskich. Krajowa Rada Radców Prawnych, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, oddaliła złożony przez skarżącą wniosek, powtarzając podane już poprzednio uzasadnienie. Podkreśliła, że orzecznictwo NSA z lat 1989 – 1996 wyraźnie przyznawało prawo do przeprowadzania postępowań kwalifikacyjnych o charakterze konkursowym. Z dniem likwidacji Państwowego Arbitrażu Gospodarczego uprawnienia do przeprowadzania postępowania kwalifikacyjnego przeszły na Krajową Radę Radców Prawnych, a rozporządzenie Rady Ministrów zastąpił Regulamin Krajowej Rady Radców Prawnych. Zdaniem Rady, przyjęty regulamin znajduje swoje umocowanie w art. 60 pkt 8c) ustawy o r.p. We wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego skardze T. H. domagała się stwierdzenia nieważności zarówno uchwały nr [...] z dnia [...] października 2000r. i poprzedzającej ją uchwały nr [...] z dnia [...] czerwca 2000r. Krajowej Rady Radców Prawnych jako podjętych z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu podała, że KRRP uporczywie twierdząc, iż była legitymowana do wprowadzania w drodze uchwał regulaminów przeprowadzania sprawdzianów wiadomości i uzależniania od ich wyników, wpisu na listę aplikantów radcowskich, rażąco narusza prawo i lekceważy przywołane przez skarżącą orzecznictwo Sądu Najwyższego ( wyrok SN z dnia 4 listopada 1998r. IIIRN 84/98, wyrok SN z dnia 4 listopada 1998r. III RN 162/98 ) i Naczelnego Sądu Administracyjnego ( uchwała NSA z dnia 21 lutego 2000 OPS 6/99 ONSA 2000/3/89 ), a także stanowisko rzecznika Praw Obywatelskich. W odpowiedzi na skargę, Krajowa Rada Radców Prawnych wniosła o oddalenie skargi. Podtrzymała wyrażone wcześniej stanowisko, że wpis na listę aplikantów radcowskich musiał nastąpić po przeprowadzeniu postępowania kwalifikacyjnego, którego zasady określała, po 30 września 1989r., Krajowa Rada Radców Prawnych. Delegacja dla KRRP zawierać musiała sprawy związane z naborem, gdyż bez jego przeprowadzenia, nie można byłoby rozpocząć aplikacji radcowskiej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Z mocy art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) – p.p.s.a. Zgodnie z art. 13 ust. 2 tej ustawy sądem właściwym do rozpoznania sprawy jest wojewódzki sąd administracyjny na obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Wobec tego, że sprawa dotyczy skargi na decyzję Krajowej Rady Radców Prawnych, której siedziba znajduje się w Warszawie, sprawa rozpatrywana jest przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym na podstawie § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpatrując sprawę w świetle powołanych kryteriów, skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie mogą ostać się rozstrzygnięcia, które nie eliminują z porządku prawnego indywidualnego aktu administracyjnego naruszającego prawo w sposób rażący, a za taki należy uznać uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] czerwca 1997r. Jak stanowi art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Samorząd zawodowy radców prawnych stanowi wyodrębnioną korporację zawodową, której przyznano w drodze ustawy, wykonywanie administracji publicznej. I tak, zadania z tego zakresu, związane z nabyciem uprawnień do wykonywania zawodu radcy prawnego oraz wpisem na listę aplikantów radcowskich stanowią zadania własne samorządu radcowskiego, który na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o radcach prawnych ( Dz. U. z 2002r. Nr 123, poz. 1059 ) w jej brzmieniu zarówno z daty podejmowania uchwały odmawiającej wpisu, jak też w dacie orzekania w przedmiotowej sprawie, jest właściwy do podejmowania w tych sprawach decyzji, w formach właściwych dla organów tego samorządu. Stosownie do art. 157 § 1 Kpa. organem właściwym do stwierdzenia nieważności, wskazanej przez skarżącą uchwały Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...], jest Krajowa Rada Radców Prawnych, która w ramach swojej kompetencji, jako organ wyższego stopnia nad tym, który wydał uchwałę odmawiającą wpisu, orzekł o odmowie stwierdzenia nieważności uchwały Rady OIRP. Sąd badając sprawę ze skargi T. H. stwierdził, iż rozstrzygnięcia dokonane przez Krajową Radę Radców Prawnych, zostały wydane w oparciu o obowiązujące normy prawa procesowego i nie wypełniają żadnej z przesłanek nieważności decyzji, o których stanowi art. 156 § 1 pkt 1 – 7 Kpa. Dlatego też za niezasadne należy uznać żądanie skarżącej stwierdzenia przez Sąd nieważności zaskarżonych uchwał. Nie oznacza to jednak, jak już wyżej zaznaczono, że uchwały te nie naruszają prawa. Według stanu prawnego obowiązującego na dzień wydania uchwały, której stwierdzenia nieważności domagała się skarżąca, wpis na listę aplikantów radcowskich dokonywał się w oparciu o art. 33 ust. 3 ustawy o radcach prawnych w jej brzmieniu z dnia 30 czerwca 1997r. przy spełnieniu, przez osobę ubiegającą się o wpis, przesłanek określonych w art. 33 ust. 1 tej ustawy. Podejmująca uchwałę o odmowie wpisu na listę aplikantów radcowskich, Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] uzasadniła swoje rozstrzygnięcie wyłącznie negatywnym dla skarżącej wynikiem I etapu konkursu. Uchwała narusza prawo w sposób rażący z dwóch powodów. Po pierwsze, przedmiotowa uchwała, będąca decyzją administracyjną, podjęta została przez organ kolegialny i jako taka winna była zostać podpisana przez wszystkich członków tego organu. Wynika to z przepisu art. 107 § 1 Kpa. zgodnie z którym decyzja winna zawierać m.in. podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Do kwestii prawidłowego podpisania decyzji przez organ kolegialny odniósł się Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 30 września 1992r., III AZP 17/92, OSNCP 1993 nr 3, poz. 25, podkreślając, że podpisywanie decyzji wiąże się bezpośrednio z ustawowym upoważnieniem do jej wydawania, a jeśli tak, to jeżeli wydający decyzję organ ma charakter kolegialny, to wszyscy członkowie tego organu biorący udział w jej podjęciu obowiązani są podpisać rozstrzygnięcie. Również orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego konsekwentnie potwierdza takie stanowisko przyjmując, że decyzje wydawane przez organ kolegialny stanowią wyraz woli członków składu orzekającego, którzy tworząc całość są nie tylko upoważnieni, ale i zobowiązani do podpisywania decyzji ( wyrok NSA z dnia 12 lutego 1991r., S.A./Lu 889/90, OSP 1992 nr 2 poz. 27 ). Uchwała OIRP w [...] z dnia [...] czerwca 1997r. odmawiająca wpisania na listę aplikantów radcowskich T. H. została podpisana, jak wynika z załączonego do akt dowodu – potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii uchwały, przez dziekana Rady i jej sekretarza. Ponadto, uchwała której stwierdzenia nieważności w postępowaniu administracyjnym domagała się skarżąca, podjęta została w oparciu o 2 pkt 8 załącznika do Uchwały Nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] maja 1997r. w sprawie zatwierdzenia regulaminu przeprowadzania konkursu na aplikację radcowską. W dacie podjęcia tej uchwały, przepisy ustawy o radcach prawnych nie dawały podstaw do przeprowadzania przez radę okręgowej izby radców prawnych postępowania konkursowego dla osób ubiegających się o wpis na listę aplikantów radcowskich. Postępowanie konkursowe nie mogło być wprowadzone ani w drodze uchwały Krajowej Rady Radców Prawnych podjętej na podstawie art. 60 pkt 8 ustawy o radcach prawnych, ani tym bardziej uchwałą podjętą przez okręgową izbę radców prawnych. Nie można zatem uznać za zgodną z prawem uchwałę podjętą w oparciu o nieistniejące uprawnienie. Stanowisko takie zgodne jest z wyrażonym poglądem wyrażonym przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 listopada 1998r. III RN 162/98, OSNP 1999/17/538. Wyrok ten, istotny dla rozpatrywanej przez organ samorządu zawodowego radców prawnych sprawy, przywoływała skarżąca w składanych przez siebie pismach, których jednak Krajowa Rada Radców Prawnych dokładnie nie przeanalizowała, nie odnosząc się do podanych argumentów i wyprowadzając błędny wniosek, iż uchwała Rady OIRP w [...] z dnia [...] czerwca 1997r. jest zgodna z prawem. Bez znaczenia pozostaje argument KRRP, że skarżąca nie składała odwołania od uchwały, o której stwierdzenie nieważności później wystąpiła. Mając powyższe na uwadze, zaskarżone uchwały należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – p.p.s.a. ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) uchylić oraz na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w związku z art. 135 p.p.s.a. stwierdzić nieważność uchwały Nr [...] Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] czerwca 1997r. jako naruszającej prawo w sposób rażący. W zakresie skutków prawnych podjętego orzeczenia, Sąd zgadza się ze stanowiskiem wyrażonym przez NSA w uchwale z dnia 21 lutego 2000r. – OPS 6/99, ONSA 2000/3/89. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.