VI SA/Wa 935/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędzia WSA Danuta Szydłowska Protokolant st. sekr. sąd. Paulina Paczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 sierpnia 2012 r. sprawy ze skargi H. W. i M. W. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2012 r. Nr [...] Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą o świadczeniach" oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpatrzeniu odwołania, wniesionego przez H. W. i M. W. prowadzących działalność gospodarczą Z. s.c. od decyzji nr [...] wydanej przez dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w dniu [...] stycznia 2012 r., znak: [...] [...] uznającej Pana A. P. za objętego obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania zawartych z płatnikiem: Z. s.c. umów, co do których stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o umowie zlecenia w okresie: 1) od 17 kwietnia 2008 r. do 29 kwietnia 2008 r. (umowa nazwana umową o dzieło nr 3/08), 2) od 17 sierpnia 2008 r. do 29 sierpnia 2008 r. (umowa nazwana umową o dzieło nr 7/08), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano, że w okresie objętym decyzją organu pierwszej instancji miały zastosowanie przepisy ustawy o świadczeniach. Zgodnie z art. 66 ust. 1, pkt 1, lit. e ww. ustawy obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami k.c. stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, lub osobami z nimi współpracującymi. W myśl art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. A. P. w piśmie z dnia 13 grudnia 2011 r. oświadczył, że – w orzekanym okresie świadczył pracę na rzecz płatnika na podstawie umów o dzieło, – pracę wykonywał w czasie wolnym, ponieważ na stałe pracuje w L. w B., – praca polegała na wywozie drewna (papierówki) z danego oddziału lasu, – wywożone drewno było ścięte i pocięte na określony wymiar, – do obowiązków Ubezpieczonego należało sprzątnięcie całego oddziału lasu i ułożenie drewna w stosy, – przy pracy pomagała Ubezpieczonemu rodzina, a praca była wykonywana jego sprzętem. Wraz z ww. pismem Ubezpieczony przedłożył kopię zawartych umów, z których wynika, że: – praca była wykonywana na podstawie umowy nazwanej umową o dzieło nr 3/08, w okresie od 17 kwietnia 2008 r. do 29 kwietnia 2008 r., której przedmiotem było wywiezienie 100 m3 papierówki i ułożenie jej w stosy, – praca była wykonywana na podstawie umowy nazwanej umową o dzieło nr 7/08, która została wykonana w okresie od 17 sierpnia 2008 r. do 29 sierpnia 2008 r., której przedmiotem było wywiezienie 80 m3 papierówki i ułożenie jej w stosy. Do dnia wydania decyzji zarówno przez organ I jak i II instancji, Z. s.c. nie przekazał kopii umów zawartych z Panem A. P. w ww. okresach a także nie przedstawił kopii protokołu kontroli ZUS oraz zastrzeżeń do ww. protokołu kontroli. Prezes NFZ stwierdził, że badając obowiązki Ubezpieczonego z tytułu zawartych z Płatnikiem umów, mając na względzie przepisy art. 627-646 oraz art. 734-750 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93, ze zm.) zwanej dalej "k.c.", organ stanął na stanowisku, że należy do nich zastosować przepisy o umowie zlecenia. Praca A. P. polegała na podejmowaniu czynności mających na celu przewiezienie drewna określonej ilości własnym środkiem transportu i ułożenia drewna w stosy (umowa nie wymagała osobistego świadczenia pracy). Przy tego rodzaju pracy trudno mówić, że polegała ona "na dostarczeniu określonych wyników swojej pracy w postaci dzieła" (w myśl przepisów o umowie o dzieło zawartych w k.c.) Prezes NFZ wskazał, że stanowisko organu znajduje oparcie w orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2000 r. (sygn. akt II UKN 386/99), w którym sąd stwierdził, że: "Czynności polegające na przemieszczaniu i układaniu w stosy drewna, przy pomocy własnego środka transportu, bez nadzoru ze strony zamawiającego i bez wymagania osobistego świadczenia pracy, nie mają charakteru czynności przynoszących konkretny, indywidualny rezultat materialny i są realizowane w ramach starannego działania, a więc w ramach umowy zlecenia (art. 734 i następne k.c.), a nie umowy o dzieło (art. 627 k.c.). Z kolei osoby wykonujące pracę na umowę, co do której stosuje się przepisy k.c. o umowie zlecenia, są objęte ubezpieczeniem zdrowotnym wtedy i tylko wtedy, gdy spełniają warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, co wynika w przedmiotowej sprawie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e oraz art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach. Natomiast stosownie do treści art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1 oraz art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.), osoby które wykonują pracę na podstawie umowy cywilnoprawnej, do których stosuje się przepisy o zleceniu, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania umowy. Ponadto organ zaakcentował, że z wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2011 r., znak: [...] wynika, iż istnieją okoliczności wyłączające obowiązek ubezpieczenia społecznego dla A. P. w powyższym zakresie, co oznacza, iż w sprawie A. P. nie została wydana decyzja o objęciu go ubezpieczeniami społecznymi przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w okresie od 17 kwietnia 2008 r. do 29 kwietnia 2008 r. oraz od 17 sierpnia 2008 r. do 29 sierpnia 2008 r. tj. okresie objęcia ww. osoby ubezpieczeniem zdrowotnym zgodnie z decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia. Natomiast postępowania sądowe toczące się w sprawie innych osób, niż A. P., o których mowa w odwołaniu z dnia 30 stycznia 2012 r. Z. s.c. nie mogą mieć wpływu na zawieszenie przedmiotowego postępowania dotyczącego Pana A. P. W skardze do Sądu przedsiębiorcy M. W. i H. W. reprezentowani przez radcę prawnego wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji I instancji zarzucili decyzji Prezesa NFZ naruszenie art. 7, 8 i 11 Kodeksu Postępowania Administracyjnego przez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, naruszenie zasady prowadzenia postępowania przez organy administracji w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa, oraz działanie sprzeczne z zasadą przekonania do słuszności podjętych decyzji. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że decyzja wydana przez Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia jest przedwczesna. W przedmiotowej sprawie toczy się w chwili obecnej postępowanie sądowe przez Sądem Okręgowym w K. dotyczące innych osób, które wykonywały identyczne usługi na rzecz skarżących jak czynności wykonywane przez A. P. Na obecnym etapie postępowania w sprawie o sygn. akt [...] zapadł wyrok, w którym Sąd Okręgowy uchylił decyzje ZUS, uznając, że czynności wykonywane przez osoby związane umowami z H. i M. W. były realizacją umowy o dzieło a nie umowy zlecenia. To samo zatem należy odnieść do czynności wykonywanych przez A. P. W związku z powyższym wydanie skarżonej decyzji w chwili obecnej jest całkowicie nieuzasadnione. Zdaniem skarżących, organ nie uznał za stosowne podjęcie chociażby próby wyjaśnienia wątpliwości podnoszonych w toku postępowania przez moich mocodawców. Zlekceważył również wniosek o wstrzymanie się z wydaniem decyzji na orzeczenie Sądu Okręgowego w K. w sprawie, której sygnatura została wyżej przytoczona. Z uwagi na wskazane uchybienia w toku postępowania błędnie ustalono stosunek cywilnoprawny łączący Pana A. P. z Z. s.c. Mylnym jest twierdzenie, iż wykonywane przez niego czynności powinny zostać zakwalifikowane jako zlecenie, a nie jak to ma obecnie miejsce, jako wykonanie dzieła. Zaakcentowano, że w przypadku prac wykonywanych przez A. P. to właściwe efekt był najistotniejszy. Ponadto jego działania były starannie sprawdzane pod kątem ewentualnej wadliwości wykonywanego dzieła. Zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w L. z dnia [...].01.2006r.( [...]) istotą umowy o dzieło jest osiągnięcie określonego, zindywidualizowanego rezultatu w postaci materialnej lub niematerialnej. Umowa o świadczenie usług jest zaś umową starannego działania, zatem jej celem jest wykonywanie określonych czynności, które nie muszą zmierzać do osiągnięcia rezultatu. W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga M. W. i H. W. nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] marca 2012 r. nie narusza prawa. W rozpatrywanej sprawie Prezes NFZ przyjął, że charakter wykonywanych przez A. P. czynności, ustalony w toku kontroli Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazuje, iż umowy zawarte przez A. P. ze skarżącymi w okresach: – od 17 kwietnia 2008 r. do 29 kwietnia 2008 r., – od 17 sierpnia 2008 r. do 29 sierpnia 2008 r. nie są umowami o dzieło lecz umowami zlecenia. Wynika to, zdaniem organu, z faktu iż czynności wykonywane w ramach zawartych umów o dzieło, tj. polegające na przemieszczaniu i układaniu w stosy drewna, nie mają charakteru czynności przynoszących konkretny, indywidualny rezultat materialny i są realizowane w ramach starannego działania. Zdaniem skarżących, organ błędnie ustalił stosunek cywilnoprawny łączący A. P. ze skarżącymi prowadzącymi w ramach spółki cywilnej Z. W ocenie skarżących czynności wykonywane przez A. P. tj. sortowanie i układanie drewna w stosy o ściśle określonych wymiarach i określonej jakości powinny stanowić przedmiot umowy zlecenia a nie umowy o dzieło. W przypadku bowiem tych prac efekt był najistotniejszy. Ponadto jego działania były starannie sprawdzane pod kątem ewentualnej wadliwości. Odnosząc się do powyższej argumentacji należy w pierwszej kolejności wskazać, że przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia (art. 627 k.c.). Jest to umowa rezultatu, której wynikiem powinno być powstanie określonego w umowie owocu (rezultatu) pracy przyjmującego zamówienie. Może on mieć charakter materialny lub niematerialny, zawsze jednak powinien być utrwalony. W literaturze podaje się jako przykład dzieła o charakterze niematerialnym rysunek, plan techniczny, dzieło naukowe, literackie. Z kolei przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Jest to typowa umowa zlecenia, zaś najczęściej w praktyce posługujemy się określeniem umowa zlecenia na oznaczenie umowy nienazwanej (obejmującej wykonywanie innych niż czynności prawne na rzecz zlecającego) do której stosujemy odpowiednio przepisy o zleceniu. Jest to umowa starannego działania, na podstawie której dana osoba zobowiązuje się do dołożenia należytej staranności do wykonywania swojej pracy (wykonania zobowiązania). O prawidłowej realizacji umowy przez zleceniobiorcę nie decyduje jej efekt ale właśnie odpowiednie wykonywanie działań (podobnie jak przy umowie o pracę). Rozróżnienie tych umów (działa i zlecenia) w praktyce może nastręczyć trudności. Dla ich rozróżnienia należy mieć na uwadze czy w konsekwencji działania wykonawcy może powstać pewne dzieło, wyodrębniony rezultat (efekt) pracy. Rację ma organ, że w odniesieniu do czynności wykonywanych przez A. P., tj. sortowania i układania drewna w stosy o ściśle określonej jakości o wyodrębnionym rezultacie (efekcie) pracy nie możemy mówić. Oczywiście, na skutek działań podejmowanych przez daną osobę drewno ma być posortowane i ułożone w stosy (efekt), ale nie można samego zobowiązania wynikającego z umowy sprowadzić do tego właśnie efektu. Charakter tej pracy sprowadza się do czynności (świadczenia usług) niż do przedstawienia rezultatu swojej pracy w postaci wyodrębnionego dzieła. Przy określeniu jako dzieła sortowania i układania w stosy drewna nie daje się bowiem wyprowadzić wyczerpującego kryterium pozwalającego poddać rezultat pracy sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych. Realizacją zobowiązania wynikającego z umowy będzie tutaj wykonywanie pewnych czynności a nie osiągnięcie zamierzonego skutku. Nie oznacza to oczywiście, że zlecający nie może kontrolować prawidłowości wykonywania określonych czynności (zobowiązania), co akcentują skarżący. Jednakże nie zmienia to charakteru przedmiotowej umowy jako umowy zlecenia. W niniejszej sprawie dokonując analizy charakteru sporych umów organ słusznie odwołał się do orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2000 r. sygn. akt II UKN 386/99 (OSNP 2001/16/522). W wyroku tym Sąd Najwyższy wskazał, że wobec definicji zawartej w art. 627 k.c. dzieło może mieć charakter materialny lub niematerialny, musi mieć indywidualny charakter i odpowiadać osobistym potrzebom zamawiającego. Umowa taka jest bez wątpienia umową rezultatu, co odróżnia ją od umowy zlecenia (art. 734 i następne k.c.) oraz od umowy o świadczenie usług (art. 750 k.c.). Czynności polegające na przemieszczaniu i układaniu w stosy drewna nie miały charakteru czynności przynoszących konkretny materialny rezultat, podlegający ocenie i ewentualnej odpowiedzialności za wady (art. 637 k.c. – uprawnienia z tytułu rękojmi), były one w istocie realizowane w ramach umów starannego działania, mających charakter umów zlecenia (umów o świadczenie usług). Należy dodać, że stan faktyczny niniejszej sprawy jest co do zasady analogiczny jak przyjęty w ww. wyroku tj. działanie polegające na przemieszczaniu i układaniu w pryzmy drewna, przy posługiwaniu się przez A. P. własnymi środkami transportu, bez nadzoru ze strony skarżących (brak list obecności), bez określenia sposobu wykonywania pracy i bez wymagania osobistego świadczenia przez A. P. (v. oświadczenie A. P. oraz kopie umów Nr 7/08 oraz Nr 3/08 znajdujące się w aktach sprawy). Uwzględniając powyższe należy stwierdzić, że zarzuty i argumenty skargi nie podważają legalności zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu, organ prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego tj. ustawy o świadczeniach uznając, że w okresach w jakich zawarto umowy Nr 3/08 oraz 7/08 A. P. był objęty obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania tych umów. Sąd oddalił wniosek dowodowy pełnomocnika skarżących o dopuszczenie dowodu z akt sprawy Sądu Okręgowego w K. sygn. akt [...], gdyż dowód ten nie był niezbędny do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. Wyrok jaki zapadł przed Sądem Okręgowym w ww. sprawie nie jest prawomocny (toczy się postępowanie apelacyjne) a ponadto nie dotyczył umów zawartych przez skarżących z A. P. lecz z innymi osobami. Rozpoznając niniejszą sprawę, Sąd jest związany jej granicami przedmiotowymi i podmiotowymi (art. 134 § 1 p.p.s.a.) a zatem nie leży w kognicji Sądu badanie legalności decyzji organu wydanych w innych postępowaniach dotyczących innych osób. Z przedstawionych wyżej względów Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 p.s.s.a jako, że nie miała usprawiedliwionych podstaw.