VI SA/Wa 953/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędziowie Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Protokolant Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 sierpnia 2010 r. sprawy ze skargi A. Ł. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia, iż w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego ustawodawstwo polskie nie jest właściwe 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] stycznia 2010 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącego A. Ł. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2010 r., po rozpatrzeniu odwołania A. L., utrzymał w mocy decyzję nr [...] Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] stycznia 2010 r., znak [...] ustalającą, że w okresie od 1 listopada 2009 r. do nadal w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego dla A. L. ustawodawstwo polskie nie jest właściwe. Decyzję wydano na podstawie następujących ustaleń: W dniu [...] listopada 2009 r. A. L. złożył do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia ([...]ONFZ) wniosek o ustalenie ustawodawstwa właściwego w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od 1 listopada 2009 r. do 30 listopada 2009 r. w związku z udzielonymi świadczeniami zdrowotnymi na terenie Niemiec. Dyrektor [...]ONFZ ustalił, że wnioskodawca od maja 2006 r. ma zarejestrowaną działalność gospodarczą na terenie Niemiec. W dniu [...] sierpnia 2008 r. A. L. zmienił miejsce wykonywania tejże działalności, również na terenie Niemiec. Od lipca 2009 r. wnioskodawca nie wykonuje działalności gospodarczej z uwagi na oczekiwanie na pozwolenie na pracę. Jednakże nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających zawieszenie bądź zakończenie działalności gospodarczej. W myśl art. 13 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. Urz. WE L 149 z 5 lipca 1971 r., str. 2 i n., z późn. zm., dalej: "rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71") osoby, do których stosuje się niniejszy akt, podlegają ustawodawstwu tylko jednego Państwa Członkowskiego w tym samym czasie. Z kolei na mocy art. 13 ust. 2 lit. b powołanego rozporządzenia osoba prowadząca działalność na własny rachunek na terytorium jednego Państwa Członkowskiego podlega ustawodawstwu tego państwa, nawet jeżeli zamieszkuje na terytorium innego Państwa Członkowskiego. Wobec tego Dyrektor [...]ONFZ przyjął, że A. L. posiada własny tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego na terenie UE/EFTA, zgodnie z Tytułem II i III Rozdziału I rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71. Ponadto organ ten ustalił, że wnioskodawca od dnia 1 listopada 2009 r. został zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny syna B. L. Zgodnie z art. 5 pkt 3 lit. c ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 z późn. zm., dalej: "ustawa z 27 sierpnia 2004 r.") za członka rodziny uważa się wstępnych pozostających z ubezpieczonym we wspólnym gospodarstwie domowym. Jednakże okoliczności, że A. L. zameldowany jest na terenie Niemiec i w tym kraju pozostaje cały czas w gotowości podjęcia pracy w związku z oczekiwaniem na pozwolenie jej wykonywania, świadczą, że nie pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z synem, a tym samym nie może zostać uznany za członka rodziny. Dodatkowo okoliczność tę potwierdza to, że w okresie objętym wnioskiem A. L. udzielono pomoc medyczną w Niemczech. W tej sytuacji, mimo zgłoszenia wnioskodawcy przez jego syna do [...]ONFZ A. L. nie uzyskał prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, z mocy art. 67 ust. 3 w zw. z art. 3 ust. 2 pkt 5 i 6 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. Członkiem rodziny bowiem może być jedynie osoba niepodlegająca obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu w Polsce lub nieuprawniona do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie przepisów o koordynacji. Wobec powyższych ustaleń Dyrektor [...]ONFZ w opisanej wyżej decyzji z dnia [...] stycznia 2010 r. uznał, że w okresie od 1 listopada 2009 r. do nadal ustawodawstwo polskie nie jest właściwym dla wnioskodawcy ustawodawstwem w zakresie ubezpieczenia społecznego. Ustalając stan faktyczny organ I instancji oparł się także na dokumentach w języku niemieckim, jak: potwierdzenie zameldowania, przerejestrowania działalności gospodarczej, złożonych przez A.L. W dniu 9 lutego 2010 r. wpłynęło odwołanie A. L. od powyższej decyzji, opatrzone datą: "[...] stycznia 2010 r.". Odwołujący podniósł, że zameldowany jest także w K. i faktycznie tam przebywa. Pod tym samym adresem zameldowana jest jego żona oraz syn B. L., który zgłosił wnioskodawcę do swojego ubezpieczenia zdrowotnego. Podniósł, że starania o uzyskanie pozwolenia na wykonywanie pracy na terenie Niemiec, nie obligowały go do ciągłego pobytu na terenie Niemiec. Odwołujący przebywa w Niemczech tylko w celach zarobkowych i tylko podczas wykonywania pracy. Ośrodkiem jego życia codziennego pozostaje K. Jest on jedynym żywicielem rodziny, gdyż żona nie pracuje. Ponadto we wnioskowanym okresie, to jest od 1 listopada 2009 r. do 30 listopada 2009 r., oczekując na zezwolenie na pracę, nie mógł przyjąć do realizacji żadnego zlecenia i z tego też powodu większość czasu spędzał w Polsce. Z uwagi na niewielką odległość do B. dojeżdżał tam, jeżeli zachodziła konieczność załatwienia spraw. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i pozytywne rozpatrzenie wniosku. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją nr [...] opatrzoną datą: "[...] stycznia 2010 r." utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Jako podstawę prawną powołał art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ust. 5 ustawy z 27 sierpnia 2004 r., art. 13 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71, art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., dalej: "k.p.a."). Potwierdził ustalenia dokonane przez organ I instancji i jego argumentację co do zastosowanych przepisów prawnych. Podzielił stanowisko, że wnioskodawca nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem i z tego powodu nie mógł być uznany członkiem rodziny syna. Podkreślił nadto, że odwołujący nie przedstawił dokumentów potwierdzających, aby zawiesił albo zakończył działalność gospodarczą na terenie Niemiec. Wobec tego państwem właściwym w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego jest państwo prowadzenia działalności gospodarczej, czyli Niemcy. W konsekwencji A. L. w świetle art. 67 ust. 3 w zw. z art. 3 ust. 2 pkt 5 i 6 ustawy z 27 sierpnia 2008 r. nie mógł zostać uznany członkiem rodziny. Członkiem rodziny według powołanych przepisów może być tylko osoba niepodlegająca obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu w Polsce lub nieuprawniona do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie przepisów o koordynacji. Zasadą wynikającą z art. 13 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 jest podleganie przez osoby w nim wymienione w zakresie zabezpieczenia społecznego tylko jednemu ustawodawstwu. A. L. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej posiadał tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego i na mocy art. 13 ust. 2 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 podlegał ustawodawstwu Państwa Członkowskiego, na terytorium którego prowadzi działalność na własny rachunek czyli ustawodawstwu niemieckiemu. W tej sytuacji brak było podstaw do stwierdzenia, że odwołujący podlegał ustawodawstwu innego państwa, nawet gdyby przyjąć, że posiadał status członka rodziny osoby ubezpieczonej według ustawodawstwa polskiego. Organ odwoławczy także powoływał się na dokumenty przedstawione przez odwołującego, sporządzone w języku niemieckim. Od decyzji tej A. L. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wniósł o uchylenie jej w całości oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji i zasądzenie kosztów postępowania. Decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego, to jest art. 13 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 poprzez błędną interpretację skutkującą uznaniem, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą na własny rachunek na terenie Niemiec i tamże zamieszkuje. Ponadto zarzucił rażące naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 80, art. 81, art. 77 i art. 86 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie przy wydawaniu decyzji wszystkich zgromadzonych w sprawie dowodów oraz zaniechanie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania skarżącego jako strony oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. wskutek braku należytego uzasadnienia faktycznego decyzji poprzez niewskazanie jakie okoliczności faktyczne organ uznał za udowodnione, a którym dowodom odmówił mocy dowodowej, co miało wpływ na wynik sprawy, jak również naruszało słuszny interes strony w wyniku prowadzenia postępowania w sposób uchybiający zasadzie zaufania. Zdaniem skarżącego Prezes NFZ także pominął okoliczność, że organ niemiecki uznał, iż A. L. nie podlega ustawodawstwu niemieckiemu w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego. Ponadto skarżący zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem B. L. Podtrzymał także zarzuty zgłoszone w postępowaniu administracyjnym. W odpowiedzi na skargę Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia wnosił o jej oddalenie. Ponowił argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Odnośnie odmowy ubezpieczenia zdrowotnego w Niemczech organ podkreślił, że odmowy dokonał prywatny ubezpieczyciel, do którego nie mają zastosowania przepisy o koordynacji. Skarżący nie przedstawił natomiast dokumentów potwierdzających odmowę ubezpieczenia właściwej instytucji niemieckiej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Przy tym, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając skargę A. L. w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona zasadna z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przede wszystkim należy zauważyć, że powstała wątpliwość co daty wydania decyzji przez Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Na decyzji bowiem widnieje data "[...] stycznia 2010 r.", podczas gdy Dyrektor [...]ONFZ wydał decyzję w dniu [...] stycznia 2010 r., a odwołanie skarżącego wpłynęło w dniu 9 lutego 2010 r. Kierując się powyższym wynikałoby, że organ odwoławczy wydał decyzję zanim rozstrzygnięcie wydał organ I instancji i odwołanie złożył skarżący. Sąd nie podejmował czynności w celu wyjaśnienia tej wątpliwości, z uwagi na charakter wydanego wyroku. Organ I instancji, a za nim organ II instancji nie wyjaśniły, dlaczego rozstrzygnięciem objęły dłuższy okres, aniżeli ten wynikający z wniosku. A. L. we wniosku z dnia 30 listopada 2009 r. żądał ustalenia, iż podlegał polskiemu ustawodawstwu w zakresie obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od 1 listopada 2009 r. do 30 listopada 2009 r. Swoje żądanie ponowił w odwołaniu. Mimo tego organy obu instancji ustaliły, że dla skarżącego w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od 1 listopada 2009 r. do nadal, nie jest właściwe ustawodawstwo polskie. Z art. 61 § 1 k.p.a. zaś wynika, że postępowanie wszczyna się m.in. na żądanie strony. Odnosi się powyższe do postępowania wszczętego w niniejszej sprawie. Rozbieżność między rozstrzygnięciem w omawianym zakresie a stanowiskiem skarżącego nie została wyjaśniona. Stanowiło to również naruszenie art. 107 § 1 k.p.a., gdyż rozstrzygnięciem organy objęły okres nie objęty wnioskiem. Należy także zauważyć, że organy obu instancji przy wydawaniu decyzji oparły się na dokumentach przedstawionych przez wnioskodawcę, ale sporządzonych w języku niemieckim. W myśl art. 4 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U. Nr 90, poz. 999 z późn. zm.) organy administracji publicznej dokonują wszelkich czynności urzędowych w języku polskim. Do czynności urzędowych zalicza się również zbieranie i analizowanie materiału dowodowego. W związku z powyższym cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie musi być sporządzony w języku polskim, co obliguje organy do posługiwania się urzędowymi tłumaczeniami obcojęzycznych dokumentów (tak: NSA w wyroku z 2 grudnia 2009 r., sygn. akt II GSK 217/09). Ponadto Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia nie odniósł się do dokumentów przedstawionych przez skarżącego wraz z odwołaniem. Należy zaznaczyć, że w każdym postępowaniu administracyjnym organy administracji publicznej zobowiązane są do przestrzegania bezwzględnie obowiązujących reguł procesowych, a przede wszystkim do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Konieczne jest zatem wyczerpujące zebranie, rozpatrzenie i ocena całego materiału dowodowego, zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Sąd bada zatem czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej, a to zarówno przepisów szczegółowych, jak i zasad ogólnych określonych w rozdziale drugim działu I Kodeksu postępowania administracyjnego. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia Sąd uznał, że Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia uchybił bezwzględnie obowiązującym przepisom proceduralnym, w szczególności art. 7, 77 oraz art. 80 k.p.a., a naruszenie to miało niewątpliwie istotny wpływ na wynik postępowania. Uchybienie powyższe znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu skarżonej decyzji, w której organ odwoławczy nie wskazał przyczyn, z powodu których nie wziął pod uwagę faktów podnoszonych przez skarżącego oraz dowodom przedstawionym przez skarżącego odmówił mocy dowodowej, nie odnosząc się do nich. Chodziło o kwestię podnoszoną w trakcie postępowania administracyjnego (pismo wnioskodawcy z dnia 16 grudnia 2009 r.), że wobec A. L. niemieckie organy ubezpieczenia zdrowotnego miały ustalić, iż nie podlega ustawodawstwu niemieckiemu. Do argumentu tego organ II instancji odniósł się dopiero w odpowiedzi na skargę, co należało uznać za spóźnione stanowisko. Odpowiedź na skargę nie może stanowić uzupełnienia skarżonej decyzji. Ponadto organ ten nie zajął stanowiska, co do dowodów przedstawionych na etapie postępowania odwoławczego dotyczących miejsca zameldowania i zamieszkiwania skarżącego. Stanowiło to naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. Co do zarzutu naruszenia art. 86 k.p.a. czyli nieprzesłuchania wnioskodawcy i jego syna B. L., wobec nieprawidłowości w postępowaniu wyżej wskazanych, przedwczesnym jest stwierdzanie, iż wystąpiła konieczność przeprowadzenia tychże dowodów przez organ administracji. Natomiast odnośnie naruszenia art. 81 k.p.a. przez organ, nie można podzielić stanowiska skarżącego, gdyż był informowany przez organ o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym, a przy tym brał aktywny udział w postępowaniu, które prowadzono przede wszystkim w oparciu o materiał dowodowy przedstawiony właśnie przez skarżącego. Mając na uwadze wskazane wyżej uchybienia nie można odnieść się do zarzutu naruszenia prawa materialnego, jako przedwczesnego wobec stwierdzonych nieprawidłowości w trakcie gromadzenia i oceny materiału dowodowego. Organ przeprowadzając postępowanie dowodowe powinien uwzględnić wskazania sądu wyżej przedstawione. Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 152 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku, postanawiając o kosztach postępowania w oparciu o art. 200 w związku z art. 205 § 1 i 2 tej ustawy.