VI SA/Wa 965/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędzia WSA Olga Żurawska – Matusiak (spr.) Protokolant Anna Błaszczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2007 r. sprawy ze skargi "P." S.A. z siedzibą w W. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy oddala skargę Decyzją z dnia [...] marca 2007 r., wydaną na podstawie art. 245 i 248 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz. U z 2003 r. Nr 119, poz. 1117, z późn. zm., dalej jako p.w.p.) Urząd Patentowy RP po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] maja 2006 r., odmawiającą udzielenia prawa ochronnego na słowno-graficzny znak towarowy TIMES POLSKA zgłoszony przez P. S.A. z siedzibą w W. (dalej jako skarżąca). Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2003 r. skarżąca wystąpiła do Urzędu Patentowego o udzielenie prawa ochronnego na słowno-graficzny znak towarowy TIMES POLSKA dla książek i czasopism w klasie 16. Pismem z dnia [...] stycznia 2006 r., organ powiadomił skarżącą o istniejącej kolizji i wyznaczył miesięczny termin na zajęcie stanowiska w sprawie. W zakreślonym terminie skarżąca nie wypowiedziała się. Decyzją z dnia [...] maja 2006 r. Urząd Patentowy odmówił udzielenia prawa ochronnego na powyższy znak towarowy, uznając, że jest on podobny do zarejestrowanego znaku towarowego TIME w stopniu zagrażającym wprowadzeniem w błąd odbiorców co do pochodzenia towarów. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca podała, że w jej ocenie wskazane przez organ podobieństwo nie zachodzi. Zgłoszony znak przeznaczony jest do oznaczania książek i czasopism, podczas gdy znak TIME służy do oznaczania tygodnika. Inny jest sposób dystrybuowania towarów oraz inny jest krąg odbiorców, a zatem nie zachodzi ryzyko wprowadzenia odbiorców w błąd. Decyzją z dnia [...] marca 2007 r. Urząd Patentowy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, uznając istnienie względnej przeszkody udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy. W ocenie organu kwestią bezsporną jest podobieństwo towarów, do oznaczania których przeznaczone są porównywane znaki. Przy ocenie podobieństwa towarów należy brać pod uwagę ich naturę, właściwości, krąg odbiorców, dla których zostały przeznaczone oraz warunki w jakich są oferowane nabywcom. Zdaniem organu tygodniki, czasopisma i książki należą do szerokiego rynku wydawniczego, zaś krąg odbiorców może być taki sam, albowiem towary te wykazują podobieństwo rodzajowe i są oferowane w tych samych miejscach. Jeżeli idzie o podobieństwo oznaczeń to – w opinii organu – korzystający już z ochrony znak TIME został wykorzystany w zgłoszonym oznaczeniu TIMES POLSKA. Wyróżniającym elementem zgłoszonego znaku towarowego jest słowo Times i jest ono w bardzo wysokim stopniu podobne do słowa Time. Słowa te zapisane zostały dużymi, drukowanymi literami o identycznym kroju czcionki, różnią się jedynie literą "s" i kolorystyką. Element – Polska pełni w znaku rolę drugoplanową i ma charakter informacyjny. Informuje odbiorców, iż jest to edycja polska i nie posiada zdolności odróżniającej. Występująca pomiędzy porównywanymi znakami różnica polegająca na dodatkowej literze "s" oraz dodatkowym słowie Polska i innej kolorystyce nie różnicuje przeciwstawnych sobie znaków w stopniu dostatecznym, aby wyeliminować możliwość pomylenia znaków bez odbiorcę. W ocenie organu istnieje zatem uzasadnione niebezpieczeństwo wprowadzenia w błąd odbiorców co do pochodzenia towarów, które jest rezultatem ich podobieństwa i podobieństwa oznaczeń. Prawdopodobieństwo wprowadzenia odbiorców w błąd jest tym większe, im bardziej podobne są towary, dla których przeznaczone są znaki i im bardziej podobne do siebie są oznaczenia. Przeciwstawione znaki TIME i TIMES POLSKA są – zdaniem organu – w bardzo wysokim stopniu podobne i przeznaczone zostały do oznaczania podobnych towarów i dlatego istnieje bardzo wysoki stopień ryzyka wprowadzenia odbiorców w błąd co do pochodzenia towarów. W skardze na powyższą decyzję skarżąca spółka wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzuciła jej naruszenie art. 129 ust. 1 pkt 2 p.w.p., art. 129 ust. 2 pkt 2 p.w.p. oraz art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. W uzasadnieniu skargi podniosła, że znak towarowy TIMES POLSKA używa od kilku lat, w związku z czym znak ten, wskutek jego długotrwałego używania, uzyskał wtórną zdolność odróżniającą. W takim zaś przypadku – zgodnie z art. 130 p.w.p. – przy ocenie, czy oznaczenie ma dostateczne znamiona odróżniające, należy uwzględnić wszystkie okoliczności związane z oznaczaniem towarów w obrocie. Odmowa udzielenia prawa ochronnego na podstawie art.129 ust.1 pkt 2 p.w.p. nie może nastąpić w szczególności, jeżeli przed datą zgłoszenia znaku towarowego w Urzędzie Patentowym znak ten nabrał, w następstwie jego używania, charakteru odróżniającego w przeciętnych warunkach obrotu. W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał swoją dotychczasową argumentację. Podkreślił, że przesłanką dla odmowy udzielenia prawa ochronnego na zgłoszony znak towarowy nie jest brak dostatecznych znamion odróżniających, o których stanowi art. 129 ust.1 pkt 2 oraz art.129 ust. 2 pkt 2 p.w.p., a istnienie wcześniejszego prawa ochronnego na znak towarowy. W przedmiotowej sprawie zaistniała względna przeszkoda, o której stanowi art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p., nie zaś bezwzględna przeszkoda z art. 129 ust. 1 pkt 2 i art. 129 ust. 2 pkt 2 p.w.p., dla udzielenia prawa ochronnego. Istnieje bowiem wcześniejsze prawo ochronne na znak towarowy, do którego podobny jest zgłoszony znak towarowy, przeznaczony do oznaczania podobnych towarów, a podstawą odmowy udzielenia prawa ochronnego był art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p., a nie art. 129 ust. 1 pkt 2 i art. 129 ust. 2 pkt 2 p.w.p. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Dokonując oceny zasadności wniesionej przez P. S.A. skargi od decyzji Urzędu Patentowego z dnia [...] marca 2007 r. Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw. Rozstrzygnięcie dokonane przez Urząd Patentowy jest prawidłowe i nie narusza obowiązującego w tym zakresie prawa ani metodologii porównywania znaków towarowych, uznanych w nauce prawa i praktyce, a argumenty zawarte w skardze zasadności tego rozstrzygnięcia nie podważają. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p., zgodnie z którym nie udziela się prawa ochronnego na znak towarowy identyczny lub podobny do znaku towarowego, na który udzielono prawa ochronnego lub zgłoszonego w celu uzyskania prawa ochronnego (o ile na znak taki zostanie udzielone prawo ochronne) z wcześniejszym pierwszeństwem na rzecz innej osoby dla towarów identycznych lub podobnych, jeżeli zachodzi ryzyko wprowadzenia odbiorców w błąd, które obejmuje w szczególności ryzyko skojarzenia znaku ze znakiem wcześniejszym. Powyższy przepis określa tzw. względną przeszkodę udzielenia prawa ochronnego i jak podkreśla się w literaturze przedmiotu jest to klasyczna przeszkoda w udzieleniu praw wyłącznych. Generalnie przepis ten ma na celu ochronę obrotu gospodarczego (w tym interesów uprawnionych przedsiębiorców) przed możliwością wywołania błędu co do pochodzenia towaru. W rozpoznawanej sprawie jej istota sprowadza się do zagadnienia oceny ryzyka wprowadzenia w błąd odbiorców, w szczególności ryzyka skojarzenia zgłoszonego znaku ze znakiem wcześniejszym. Do ochrony zgłoszony został znak słowno-graficzny TIMES POLSKA, natomiast znak towarowy zarejestrowany z pierwszeństwem od dnia 30 listopada 1965 r., to znak towarowy słowno-graficzny TIME. Punktem wyjścia przy ocenie ryzyka wprowadzenia odbiorców w błąd jest ocena, czy przeciwstawione znaki są identyczne lub podobne i czy odnoszą się do towarów identycznych lub podobnych. Zdaniem Sądu organ dokonał prawidłowej oceny w powyższym zakresie i zasadnie uznał, że powyższe znaki są przeznaczone do oznaczania podobnych towarów i są one do siebie podobne. Problem podobieństwa towarów stanowi kwestię wstępną rozstrzyganą przed badaniem podobieństwa oznaczeń, albowiem dopiero stwierdzenie podobieństwa towarów uzasadnia rozpoczęcie badania podobieństwa oznaczeń. Przy ustalaniu podobieństwa towarów bierze się pod uwagę takie kryteria jak rodzaj towarów, ich przeznaczenie oraz warunki ich zbytu, a więc szeroko rozumiany związek techniczny i ekonomiczny pomiędzy porównywanymi towarami. Znak towarowy TIME przeznaczony jest do oznaczania tygodnika, natomiast zgłoszony znak TIMES POLSKA przeznaczony został do oznaczenia książek i czasopism. Porównane znaki przeznaczone zostały do oznaczania towarów z klasy 16 druki. Pojęcie druki obejmuje wszelkie wydawnictwa drukowane, pisma, książki, czasopisma, broszury. Tygodnik to czasopismo wychodzące co tydzień. Biorąc pod uwagę wskazane wcześniej kryteria uznać należy, że powyższe towary są do siebie podobne. Są to towary powszechnego użytku z tzw. szerokiego rynku wydawniczego, przeznaczone do czytania dla szerokiego kręgu odbiorców, oferowane w tych samych miejscach sprzedaży detalicznej z uwagi na zbliżony rodzaj towaru, a wręcz często sprzedawane łącznie np. książki dołączane są do czasopism. Skarżąca nie uznając stwierdzonego przez organ podobieństwa towarów, wskazała, że inny jest sposób dystrybuowania jej produktów oznaczonych znakiem TIMES POLSKA oraz inny jest krąg odbiorców, nie podając do czego sprowadzają się te różnice. Pomimo wezwania organu do zajęcia stanowiska w sprawie, w zakreślonym przez organ terminie, nie wypowiedziała się. Zdaniem Sądu organ przeprowadził pełne badanie podobieństwa towarów i dokonana przez niego ocena w tym zakresie, jak również przedstawiona argumentacja nie nasuwają zastrzeżeń. Organ zasadnie uznał również, że w rozpoznawanej sprawie zachodzi podobieństwo oznaczeń. W doktrynie przyjmuje się, że badając podobieństwo oznaczeń należy uwzględnić ogólne wrażenie, jakie porównywane oznaczenia wywierają na odbiorcy, dla którego decydujące znaczenie mają zbiorcze elementy porównywanych oznaczeń. Należy bowiem pamiętać, że odbiorca kieruje się przy wyborze towaru jedynie pewnymi przewodnimi elementami oznaczeń, z pominięciem drobnych rozbieżności (por. M. Kępiński, Niebezpieczeństwo wprowadzenia w błąd odbiorców co do źródła pochodzenia towarów w prawie znaków towarowych, Zeszyty naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego 28/1982). Dla nabywcy decydujące znaczenie mają zbieżne elementy obu oznaczeń. Oznaczenia należy porównywać w trzech płaszczyznach: wizualnej, fonetycznej i znaczeniowej. W przypadku znaków kombinowanych konieczne jest rozważenie podobieństwa wszystkich elementów porównywanych oznaczeń, ale elementy słowne mają decydujące znaczenie (por. R. Skubisz, Prawo znaków towarowych, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze 1997 r.). W orzeczeniu z dnia 1 lutego 2001 r. (sygn. akt I CKN 1128/98, OSNC 2001/9/136) Sąd Najwyższy podkreślił, że w stosowanych w obrocie znakach słowno-graficznych części słownej takich znaków przypisać należy znaczenie dominujące. W warstwie słownej znaku mieści się bowiem z reguły informacja o przeznaczeniu towaru lub rodzaju usługi i ta jego postać sprzyja łatwości postrzegania oraz przyswajania go przez odbiorców, względnie potencjalnych odbiorców. Znaki towarowe porównuje się całościowo, ze szczególnym uwzględnieniem elementów o charakterze dystynktywnym i dominującym (por. wyrok NSA z dnia 28 marca 2002 r., sygn. akt II SA 2778/01). W zgłoszonym znaku elementem dominującym jest słowo Times, natomiast w znaku podlegającym ochronie elementem tym jest słowo Time. Słowa te różnią się tylko jedną literą, zaś ich trzon jest identyczny. W nauce prawa zwraca się uwagę, że znacznie mniejsze znaczenie niż pierwsze litery i sylaby mają zakończenia słów. Z reguły bowiem wizualnie i fonetycznie odbiorca zwraca mniejszą uwagę na końcowe fragmenty słowa (por. R. Skubisz j.w.). W ocenie Sądu nie można uznać, że litera "s" dodana na końcu wyrazu powoduje, że omawiane człony oznaczeń różnią się od siebie w stopniu wystarczającym. Zapisane są one dużymi, drukowanymi literami, o identycznym kroju czcionki. Nie ulega wątpliwości, że korzystający z ochrony znak towarowy TIME został wykorzystany w zgłoszonym oznaczeniu TIMES POLSKA. Zwrócić należy również uwagę, że słowo Time, jest słowem angielskim, a dodana na końcu litera "s" tworzy jego liczbę mnogą, a nie nowe słowo. Charakteru odróżniającego nie ma słowo Polska występujące w zgłoszonym znaku. Ma ono charakter informacyjny, a z racji towarów, dla oznaczenia których został przeznaczony, wskazuje jedynie, że jest to ich polska edycja. Elementy graficzne w przeciwstawionych oznaczeniach mają znaczenie drugoplanowe. Różna jest kolorystyka liter, w oznaczeniu TIMES POLSKA litery są z lekkim podcieniem, zaś w znaku towarowym TIME występuje element graficzny w postaci ramki. Mając jednak na uwadze, że dla odbiorcy decydujące znaczenie mają wspólne, słowne elementy oznaczeń, nie można - zdaniem Sądu uznać, że litera "s", dodatkowe słowo Polska, nieposiadające zdolności odróżniającej oraz wskazana powyżej grafika różnicują przeciwstawione znaki w stopniu dostatecznym dla wyeliminowania ryzyka wprowadzenia odbiorców w błąd. Powyższe prowadzi do wniosku, że przeciwstawne oznaczenia są podobne, a zatem ocena Urzędu Patentowego dokonana w tym zakresie jest prawidłowa. Kolejnym, a zarazem ostatnim elementem podlegającym badaniu przez organ przy udzielaniu prawa ochronnego na znak towarowy jest ustalenie istnienia ryzyka wprowadzenia odbiorcy w błąd, co do pochodzenia towarów. Również i w tym aspekcie decyzja organu jest poprawna. Niebezpieczeństwo wprowadzenia w błąd jest oceniane z punktu widzenia "modelowego" kupującego, a więc obiektywnego wzorca. Niebezpieczeństwo to jest wypadkową podobieństwa towarów i znaków. Obydwa elementy łączą się ze sobą ściśle i przeciętny odbiorca, dokonując wyboru towarów, w toku porównywania znaku towarowego nie rozdziela ich. Polega ono na możliwości błędnego, nie odpowiadającego rzeczywistości, przypisania przez odbiorcę danego towaru uprawnionemu. Znakiem towarowym może być natomiast jedynie znak, który umożliwi odróżnienie podobnych towarów i przypisanie ich pochodzenia od jednego konkretnego podmiotu. Odmowa udzielenia prawa na znak następuje wtedy, gdy istnieje ryzyko błędu, co do pochodzenia, będącego następstwem podobieństwa znaków i towarów. Podobieństwo między znakami jest tym większe, im większa możliwość skojarzenia znaku zgłoszonego ze znakiem z wcześniejszym pierwszeństwem ze względu na siłę odróżniającą drugiego z wymienionych znaków. (por. Urszula Promińska /w:/ E. Nowińska, U. Promińska, M. du Vall, Prawo własności przemysłowej, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2003). W toku ustalania niebezpieczeństwa wprowadzenia w błąd nie jest konieczne wykazanie, że doszło do rzeczywistych pomyłek nabywców towarów. Określenie "ryzyko wprowadzenia w błąd" należy rozumieć jako możliwość wywołania pomyłek co do pochodzenia towarów. W wyroku z dnia 29 września 1998 r., w sprawie Canon, C-39/97 ETS wskazał, że niebezpieczeństwo wprowadzenia w błąd istnieje, w rozumieniu art.4 ust.1 lit. b pierwszej dyrektywy Rady nr 89/104/EWG mającej na celu zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do znaków towarowych z dnia 21 grudnia 1988 r., gdy odbiorcy mogą pomylić się co do pochodzenia przedmiotowych towarów lub usług. Wszelkie wątpliwości należy rozstrzygać na korzyść uprawnionego do znaku towarowego z wcześniejszym pierwszeństwem. Powyższa zasada jest konsekwencją przekonania, że przedsiębiorca, który dla towarów tego samego rodzaju wybiera znak towarowy podobny do znaku z wcześniejszym pierwszeństwem działa na własne ryzyko i wątpliwości powinny być rozstrzygane na jego niekorzyść (por. R. Skubisz j.w.). W orzecznictwie ETS-u ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym prawdopodobieństwo wprowadzenia odbiorców w błąd jest tym większe im bardziej podobne są towary, dla których przeznaczone są znaki i im bardziej podobne do siebie są oznaczenia (tak w wyroku z dnia 22 czerwca 1999 r., w sprawie Lloyd, C-342/97, w wyroku z dnia 29 września 1998r., w sprawie Canon C-39/97). Jak zostało wskazane powyżej przedstawione znaki są do siebie bardzo podobne. Dotyczy to również podobieństwa towarów, do oznaczania których są przeznaczone, jak również szerokiego kręgu odbiorców. Nabywca napotykając towary, do oznaczenia których desygnowane są znaki tj. tygodniki, czasopisma, książki, opatrzone bardzo podobnymi znakami towarowymi, będzie miał wszelkie podstawy by sądzić, że pochodzą one od jednego podmiotu, uznając co najwyżej, że znak TIMES POLSKA jest wersją, korzystającego z ochrony znaku towarowego TIME przeznaczoną na rynek polski. Tym samym przedmiotowe oznaczenie nie będzie mogło pełnić podstawowej funkcji znaku towarowego tj. funkcji indywidualizowania towarów ze względu na ich pochodzenie. Reasumując uznać należy, że funkcjonowanie na rynku wydawniczym znaków towarowych słowno-graficznych TIME i TIMES POLSKA stwarzałby ryzyko wprowadzenia odbiorcy w błąd co do pochodzenia oznaczonych nimi towarów. Za zasadną zatem należy uznać decyzję Urzędu Patentowego odmawiającą udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy TIMES POLSKA, w oparciu o przepis art. 132 ust. 2 pkt 2 p.w.p. W ocenie Sądu również pozostałe zarzuty skargi, a dotyczące naruszenia prawa materialnego tj. art. 129 ust. 1 pkt 2 i art.129 ust. 2 pkt 2 p.w.p. są niezasadne. Urząd Patentowy odmówił udzielenia prawa ochronnego na zgłoszony znak z uwagi na tzw. względną przeszkodę udzielenia tego prawa. Przeszkoda ta pojawia się wówczas, gdy zostaną zrealizowane przesłanki zawarte w art. 132 p.w.p. Art. 129 p.w.p. wskazuje dwie przesłanki warunkujące niemożność uzyskania praw ochronnych. Pierwsza to przypadek, w którym dane oznaczenie nie może być znakiem towarowym, druga to brak dostatecznych znamion odróżniających. W rozpoznawanej sprawie organ nie stwierdził powyższych przesłanek, a w szczególności braku dostatecznych znamion odróżniających i dlatego też przepis art. 129 ust. 1 pkt 2 nie stanowi podstawy prawnej wydanego rozstrzygnięcia. Podstawę tę stanowiło natomiast istnienie wcześniejszego prawa ochronnego na znak towarowy, do którego podobny jest zgłoszony znak towarowy, przeznaczony do oznaczania podobnych towarów. Zatem to ryzyko wprowadzenia odbiorców w błąd co do pochodzenia towarów, a nie brak dostatecznych znamion odróżniających tj. pierwotnej czy też wtórnej zdolności odróżniającej przesądziło o niemożności udzielenia prawa ochronnego na zgłoszony znak towarowy. Mając wszystkie powyższe względy na uwadze Sąd na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak na wstępie.