VI SA/Wa 966/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Sędzia NSA Zdzisław Romanowski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 31 maja 2021 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej oddala skargę Zaskarżoną w tej sprawie do Sądu decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej też organ, Główny Inspektor, GITD) po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego przez A. M.(dalej skarżąca, strona), utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] września 2020 r. nr [...] nakładającą na skarżącą karę pieniężną w wysokości 1500 zł za wykonywanie przejazdu po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej. Wydając zaskarżoną decyzję organ działał na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej k.p.a.), art.13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 2, art.13k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 470 ze zm., dalej ustawa o drogach publicznych, u.d.p.) oraz załącznika nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 890 ze zm., dalej rozporządzenie Rady Ministrów z 22 marca 2011 r.), art. 50 pkt 1 lit. j), art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2019 r., poz. 2140 ze zm., dalej ustawa o transporcie drogowym). Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: W dniu [...] kwietnia 2020 r. o godzinie [...] urządzenie kontrolne zainstalowane na bramownicy znajdującej się w pasie drogowym płatnego odcinka drogi krajowej [...] węzeł [...] – węzeł [...] zarejestrowało przejazd zespołu pojazdów złożonego z samochodu ciężarowego o numerze rejestracyjnym [...] oraz przyczepy o numerze rejestracyjnym [...]. Przejazd został udokumentowany zdjęciem z tego urządzenia. Na podstawie informacji znajdujących się w systemie elektronicznego poboru opłat (kontrola stacjonarna) ustalono, że ww. pojazd samochodowy/zespół pojazdów nie został wyposażony w urządzenie, o którym mowa w art. 13i ust. 3 ustawy o drogach publicznych (viaBox), co skutkowało naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Na podstawie danych z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (CEPiK) ustalono, że dopuszczalna masa całkowita (DMC) kontrolowanego zespołu pojazdów przekraczała 3,5 tony (tj. pojazd samochodowy - 3000 kg, przyczepa – 750 kg, razem 3750 kg). Posiadaczem pojazdu/zespołu w dniu zdarzenia (odnotowania naruszenia) była A. M.(skarżąca). Odcinek drogi krajowej, po której ustalono poruszanie się kontrolowanego zespołu pojazdów został wyszczególniony w załączniku nr 1 pkt 13 lit. c) do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r., tj. droga ekspresowa [...] na odcinku węzeł [...] – węzeł [...]. Decyzją z dnia [...] września 2020 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego nałożył na skarżącą karę pieniężną w wysokości 1500 zł za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, a po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zaskarżoną obecnie do Sądu ww. decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r., utrzymał tę decyzję w mocy. Główny Inspektor w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, powołując się na treść art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy o drogach publicznych wskazał, że korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2020 r., poz. 110 ze zm.), za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony. Natomiast wysokość kary pieniężnej została określona w sposób sztywny w art. 13k ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o drogach publicznych; w niniejszym przypadku kara wyniosła 1500 zł (art. 13k ust. 1 pkt 2) – ww. pojazd o numerze rejestracyjnym [...] został zarejestrowany jako samochód ciężarowy. W ocenie organu z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w dniu zarejestrowania przedmiotowego naruszenia kontrolowany zespół pojazdów poruszał się po płatnym odcinku drogi krajowej z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Poddany kontroli pojazd nie został wyposażony w jednostkę pokładową viaBox, służącą do naliczania i pobierania opłaty za przejazd po drogach krajowych, wymienionych w załączniku nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z 22 marca 2011 r.; skarżąca nie miała zawartej umowy z operatorem systemu viaToll. Uiszczenie opłaty elektronicznej może nastąpić jedynie przy wykorzystaniu urządzenia - jednostki pokładowej viaBox; ustawodawca nie przewidział możliwości uiszczenia opłaty elektronicznej w inny sposób. W ocenie organu, jeżeli strona uchybiła podstawowym obowiązkom w zakresie uiszczania opłaty elektronicznej, jakimi są zawarcie umowy z operatorem systemu i nabycie urządzenia viaBox, co wynikało – według skarżącej - z nieświadomości, panujących warunków na drodze oraz późnych godzin nocnych przejazdu, to w żadnym razie nie można mówić o działaniu siły wyższej w rozumieniu art. 189e k.p.a. czy znikomej szkodliwości czynu w rozumieniu art. 189f § 1 k.p.a. W skardze do Sądu skarżąca zarzuciła powyższej decyzji naruszenie: 1) przepisów postępowania mające istotny wpływ na jej treść, tj.: - art. 189f §3 k.p.a. poprzez nieodstąpienie od nałożenia kary i poprzestanie na pouczeniu, w sytuacji gdy kara 1.500 zł za zarzucone naruszenie w okolicznościach w jakich do niego doszło i jego wagi jawi się jako nieproporcjonalna, - art. 189a § 2 pkt 1 -3 k.p.a., art. 189d k.p.a., art. 189e k.p.a. oraz art. 189f k.p.a. poprzez niezastosowanie do kary pieniężnej przewidzianej w ustawie o drogach publicznych (u.d.p.) przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) dotyczących administracyjnych kar pieniężnych (dział IVa), które regulują zasady nakładania kar pieniężnych i powinny znaleźć zastosowanie do kar nakładanych przez organy na podstawie u.d.p., a które to przepisy pozwalają miarkować kary i od nich odstępować lub poprzestać na pouczeniu, i które to przepisy zostały przez organy pominięte, pomimo że kary pieniężne w u.d.p. zostały uregulowane w sposób częściowy, nieuwzględniający jednak wszystkich kwestii wymienionych w pkt 1- 6 art. 189a § 2 k.p.a., przez co koniecznym jest w przypadku przepisów u.d.p. odwołanie się do uregulowań działu IVa k.p.a.; 2) przepisów prawa materialnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 14k u.d.p. poprzez nałożenie dotkliwej sankcji finansowej, całkowicie nieproporcjonalnej do ewentualnej wagi naruszenia, bowiem nałożenie kary w wysokości 1.500 zł, w sytuacji gdy przejazd był przejazdem prywatnym, niezwiązanym z działalnością gospodarczą i łączna DMC pojazdów wynosiła niewiele ponad 3,5 tony, które kwalifikuje do obowiązku uiszczania opłat, a strona nie wiedziała, że w przypadku prywatnych przejazdów pojazdu o DMC poniżej 3,5 t z przyczepą, gdy DMC całego zestawu przekracza nieznacznie 3,5 t, należy taką opłatę uiszczać. Skarżąca wniosła – wobec podniesionych zarzutów - o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającej ją decyzji GITD oraz umorzenie postępowania w całości. Wskazała też na dwie inne sprawy, w których na skarżącą także nałożono kary po 1.500 zł za przejazdy wykonane w krótkich odstępach czasu i wynikające z jednego faktu niewiedzy o obowiązku zakupu urządzenia i uiszczenia opłat, w sytuacji gdy łączna wysokość opłat byłaby ponad stukrotnie niższa od wysokości nałożonych kar, a zatem nałożone kary są nieproporcjonalne do wagi naruszenia i stanowią nadmierną represję. W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła argumentację na temat wskazanych zarzutów, akcentując zakup urządzenia do poboru opłat natychmiast po dowiedzeniu się o obowiązku jego stosowania. Wykonywany przejazd miał charakter prywatny i nie był związany z jakąkolwiek działalnością gospodarczą lub zawodową. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a); organ podtrzymał zajęte w sprawie stanowisko. Skarżąca w piśmie z dnia 6 maja 2021 r. również wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a podniesione zarzuty i argumentacja skargi nie zasługują na uwzględnienie. Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy o drogach publicznych korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej (DMC) powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej. W myśl art. 13ha ust. 1 ustawy o drogach publicznych opłata, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, zwana dalej "opłatą elektroniczną", jest pobierana za przejazd po drogach krajowych lub ich odcinkach, określonych w przepisach wydanych na podstawie ust. 6. Stosownie do treści art. 13k ust. 1 ustawy o drogach publicznych za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, wymierza się karę pieniężną w wysokości: 500 zł - w przypadku zespołu pojazdów o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony złożonego z samochodu osobowego o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony oraz przyczepy (pkt 1), 1500 zł - w pozostałych przypadkach (pkt 2). Bezsporne w niniejszej sprawie jest to, że dopuszczalna masa całkowita (DMC) skontrolowanego zespołu pojazdów, składającego się z ww. pojazdu samochodowego – ciężarowego o numerze rejestracyjnym [...] i przyczepy o numerze rejestracyjnym [...], pozostającego w dyspozycji skarżącej, przekraczała 3,5 t. Dopuszczalna masa całkowita samochodu ciężarowego wynosiła 3000 kg, zaś przyczepy 750 kg, co daje łącznie 3750 kg. Pojazd/zespół pojazdów nie podlegał też zwolnieniom, o których mowa w art. 13 ust. 3a ustawy o drogach publicznych. Nałożona kara pieniężna dotyczyła przejazdu w dniu 22 kwietnia 2020 r. o godzinie [...] po płatnym odcinku drogi krajowej nr [....] węzeł [...] – węzeł [...]. Odcinek drogi krajowej, po której ustalono poruszanie się kontrolowanego zespołu pojazdów, został wyszczególniony w załączniku nr 1 pkt 13 lit. c) rozporządzenia Rady Ministrów z 22 marca 2011 r. W pojeździe nie było zainstalowanego urządzenia pokładowego do poboru opłaty elektronicznej viaBox, przy wykorzystaniu którego uiszczenie takiej opłaty może nastąpić; skarżąca nie zawarła umowy z operatorem na korzystanie z takiego urządzenia. W tych warunkach skarżąca nie mogła uiścić opłaty. Wskazanych ustaleń stanu faktycznego skarżąca w skardze nie kwestionuje. Natomiast argumentacja skarżącej w niniejszej sprawie sprowadza się do wskazywania braku świadomości istnienia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej i zasadności zastosowania w niniejszej sprawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) dotyczących miarkowania kary, odstąpienia od nałożenia kary i poprzestania na pouczeniu. Wobec powyższego zaznaczyć należy, że podstawą nałożenia kary pieniężnej z art. 13k ust. 1 ustawy o drogach publicznych jest przejazd pojazdem samochodowym, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 tej ustawy, określoną drogą krajową lub jej odcinkiem bez uiszczenia wymaganej opłaty. Z przepisu art. 13k ust. 1 ustawy wynika, że kreowana na jego gruncie odpowiedzialność ma charakter obiektywny, co oznacza, że jest ona niezależna od winy sprawcy naruszenia. W szczególności nie zmienia charakteru odpowiedzialności administracyjnej za delikt administracyjny na odpowiedzialność subiektywną determinowaną winą i przyczynami naruszenia przepis art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. Przepis ten jedynie obliguje organ do odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestania na pouczeniu, jeżeli waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa. Nie zmienia to jednak samej zasady zastosowania przez organ prawem przewidzianych dolegliwości wobec podmiotów wykonujących przejazd po drogach publicznych bez dopełnienia stosownego obowiązku opłaty, jako wyłącznie konsekwencji samego faktu naruszenia obowiązującego prawa. Fakt naruszenia prawa jest w takim stanie rzeczy podstawą zastosowania sankcji, jako skutku zaistnienia stanu niezgodnego z prawem, jednakże przy równoczesnym rozważeniu wystąpienia szczególnych sytuacji, o których mowa w przepisach k.p.a. i ich wpływu na odpowiedzialność strony. Organy Inspekcji Transportu Drogowego obowiązane są w toku postępowania administracyjnego zbadać okoliczności, które takie sytuacje kreują i ocenić ich konsekwencje dla odpowiedzialności strony w kwestii ustalonego naruszenia. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie obowiązek ten przez organ został wykonany. W świetle ustalonego w sprawie stanu faktycznoprawnego organ miał podstawy do ustalenia nie występowania w niej sytuacji z art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. i 189e k.p.a. Nieświadomość obowiązku opłaty elektronicznej za przejazd, nieświadomość przekroczenia masy całkowitej zespołu pojazdów, nieświadomość wymogu posiadania urządzenia do uiszczania opłaty elektronicznej, panujące warunki na drodze oraz późne godziny nocne przejazdu, czy to, że skarżąca nie jest kierowcą zawodowym ani nie wykonuje przejazdu w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, należy postrzegać w kategoriach braku należytej staranności w przygotowaniu się do przejazdu, a nie jako okoliczność usprawiedliwiającą nieuiszczenie tej opłaty. Obowiązek uiszczenia opłaty należy do podstawowych obowiązków korzystającego z dróg publicznych, został ustalony w ustawie z dnia 7 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2008 r. Nr 218, poz. 1391). Należyta staranność w przygotowaniu przejazdu po drodze publicznej winna być udziałem każdego, kto skutecznie dba o swoje interesy. W każdym bądź razie okoliczności podnoszone przez skarżącą nie prowadzą do zakwestionowania stanowiska organu, który nie podzielił argumentacji skarżącej i wskazał, że w niniejszej sprawie nie można mówić o działaniu siły wyższej w rozumieniu art. 189e k.p.a., czy znikomej wadze naruszenia prawa w rozumieniu art. 189f § 1 k.p.a., skoro strona decydując się na przejazd po płatnym odcinku drogi nie zadbała o znajomość obowiązujących przepisów prawa i w konsekwencji nie dopełniła obowiązku posiadania w pojeździe urządzenia viaBox i nie uiściła opłaty elektronicznej. Wykonała zatem przejazd z naruszeniem przepisów o tej opłacie, która jest podstawowym obowiązkiem korzystającego z płatnych odcinków dróg pojazdem/zespołem o DMC powyżej 3,5 tony. Okoliczności mające w ocenie skarżącej usprawiedliwić ten stan rzeczy nie usuwają skutków naruszenia i nie prowadzą do uznania go za znikomej wagi. Waga ww. naruszenia nie była znikoma, gdyż dotyczyła podstawowego obowiązku w zakresie korzystania z drogi publicznej; dodatkowo obowiązek ten jest jasno sprecyzowany w ww. przepisach, nie podlega stopniowaniu, ma bezwzględny charakter, a jego granicę wyznacza DMC pojazdu powyżej 3500 kg (3,5 tony). Wymierzenie kary administracyjnej nie jest zależne od takich okoliczności, jak cel przejazdu (w niniejszej sprawie – jak wskazała skarżąca - przewóz mebli pomiędzy jednym a drugim domem), jednorazowość czy wysoka częstotliwość przejazdów, nieświadomość czy nieznajomość przepisów, tylko wynika z samego faktu naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty. Również nawet bezzwłoczne zainstalowanie urządzenia do poboru opłaty po kontroli pojazdu, zawarcie umowy (tak jak w niniejszej sprawie 9 października 2020 r.) nie eliminuje konsekwencji wcześniejszego naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty, gdyż jest to czynność następcza wobec odnotowanego zachowania strony, które nie zostało przerwane przez samą stronę, tylko zakończyło się wszczęciem postępowania administracyjnego. Ww. pojazd/zespół spełniał parametry przesądzające obowiązek uiszczania opłaty elektronicznej, a strona winna o tym wiedzieć przed rozpoczęciem przejazdu/przejazdów po drodze publicznej podlegającej opłacie. Brak staranności w tym względzie nie może prowadzić do nadania odnotowanemu naruszeniu charakteru naruszenia znikomej wagi, gdyż takie potraktowanie naruszenia (w podanych wyżej uwarunkowaniach stanu faktycznego tej sprawy) prowadziłoby do wyłączenia stosowania przepisów ustawy o drogach publicznych, które z brakiem uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd pojazdem o wskazanych parametrach po płatnych odcinkach dróg publicznych łączą konsekwencję nałożenia kary pieniężnej. Poza tym, gdyby strona nie zakupiła urządzenia do poboru opłaty/rejestracji przejazdu płatnego narażałaby się na dalsze kary pieniężne z tego tytułu; nie sposób zatem interpretować ten zakup/instalację urządzenia jako czynność zupełnie dobrowolną, oderwaną od niniejszego postępowania. Kara pieniężna za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej jest sztywna (por. przepisy art. 13k ust. 1 ustawy o drogach publicznych). Organ nie może jej miarkować. Należy też zauważyć, że w niniejszej sprawie organ nie wydawał postanowienia, w którym wyznaczyłby stronie termin na przedstawienie dowodów potwierdzających usunięcie naruszenia prawa lub powiadomienie właściwych podmiotów o stwierdzonym naruszeniu prawa, określając termin i sposób powiadomienia. Tym samym brak było możliwości odstąpienia od nałożenia kary i poprzestania na pouczeniu, jeżeli strona przedstawi dowody, potwierdzające wykonanie postanowienia (art. 189f § 3 k.p.a.) – skoro w sprawie takie postanowienie nie zostało wydane. Odnośnie nieproporcjonalności nałożonej kary do ewentualnej wagi naruszenia, ponownie zależy podkreślić, że skarżącą naruszyła podstawowy obowiązek korzystającego z dróg publicznych, waga takiego naruszenia nie jest znikoma. Natomiast mając na uwadze ww. łączną wysokość kar nałożonych na skarżącą, skarżąca może wystąpić do organu z wnioskiem o udzielenie ulgi w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej; zgodnie bowiem zgodnie z art. 189k § 1 k.p.a. organ administracji publicznej, który nałożył administracyjną karę pieniężną, na wniosek strony, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem publicznym lub ważnym interesem strony, może udzielić ulg w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej przez: odroczenie terminu wykonania administracyjnej kary pieniężnej lub rozłożenie jej na raty, odroczenie terminu wykonania zaległej administracyjnej kary pieniężnej lub rozłożenie jej na raty, umorzenie administracyjnej kary pieniężnej w całości lub części, umorzenie odsetek za zwłokę w całości lub części. Reasumując, w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał organowi podstawę do wydania zaskarżonej decyzji. Rozstrzygnięcie organu zostało uzasadnione w sposób odpowiadający prawu (art. 107 § 3 k.p.a.). Organ nie naruszył wskazanych w skardze przepisów prawa procesowego, ani przepisów prawa materialnego. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku. Sprawa na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. została rozpoznana w trybie uproszczonym.