VI SA/Wa 970/22
WyrokWSA w Warszawie2022-09-02
Skład orzekający: Tomasz Sałek, Dorota Pawłowska, Paweł Gorajewski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy kara pieniężna za nieuiszczenie opłaty elektronicznej za przejazd po płatnym odcinku autostrady może zostać nałożona na właściciela pojazdu, jeśli w pojeździe znajdowało się urządzenie viabox przypisane do innego pojazdu, a urządzenie przypisane do pojazdu skarżącego nie zostało użyte do pobrania opłaty?Ratio decidendi
Sąd uznał, że kara pieniężna została nałożona prawidłowo. Obowiązek uiszczenia opłaty elektronicznej spoczywał na skarżącej jako właścicielu pojazdu. Fakt, że w pojeździe znajdowało się urządzenie viabox przypisane do innego pojazdu, a urządzenie przypisane do pojazdu skarżącej nie zostało użyte do pobrania opłaty, nie zwalnia skarżącej z odpowiedzialności. Skarżąca nie dopełniła wymogów staranności, nie weryfikując prawidłowego działania urządzenia przypisanego do jej pojazdu i nie reagując na sygnały wskazujące na nieprawidłowości w poborze opłat.Stan faktyczny
Główny Inspektor Transportu Drogowego (GITD) nałożył na skarżącą spółkę karę pieniężną za nieuiszczenie opłaty elektronicznej za przejazd pojazdem o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony po płatnym odcinku autostrady. Spółka zarzuciła, że w pojeździe znajdowały się dwa urządzenia viabox: jedno przypisane do jej pojazdu z wystarczającymi środkami, a drugie przypisane do innego pojazdu. GITD utrzymał karę w mocy, stwierdzając, że opłata nie została uiszczona, a w pojeździe znajdowało się urządzenie przypisane do innego użytkownika, podczas gdy urządzenie przypisane do pojazdu skarżącej nie zostało użyte do pobrania opłaty. Spółka wniosła skargę do WSA, domagając się uchylenia decyzji.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Sałek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Dorota Pawłowska Asesor WSA Paweł Gorajewski Protokolant spec. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 września 2022 r. sprawy ze skargi O. z siedzibą w T.G. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej oddala skargę
Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej w skrócie także jako "GITD") pismem z dnia 29 września 2020 roku zawiadomił O. Sp. z o. o. Spółka komandytowa z siedzibą w T. (aktualnie O. Spółka komandytowa z siedzibą w T., dalej także jako "Skarżąca" lub "Spółka") o wszczęciu, na podstawie art. 61 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej w skrócie jako "kpa"), postępowania w przedmiocie oceny, czy doszło do naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 1376 ze zm.; dalej zwanej "udp").
W dniu 5 czerwca 2020 r. o godz. 08:08:38 urządzenie kontrolne zainstalowane na bramownicy nr [...] znajdującej się w pasie drogowym płatnego odcinka autostrady A1 (węzeł P. – G. /granica państwowa/) zarejestrowało bowiem przejazd pojazdu samochodowego o nr rej. [...]. Jednocześnie Główny Inspektor Transportu Drogowego, na podstawie informacji zgromadzonych w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców ustalił, że dopuszczalna masa całkowita tego pojazdu przekracza 3,5 tony a właścicielem tegoż pojazdu jest Skarżąca.
Następnie decyzją z [...] listopada 2020 r. nr [...], GITD, nałożył na Skarżącą karę pieniężną w wysokości 1 500 złotych za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. GITD wskazał, że odcinek autostrady, po której poruszał się wspomniany pojazd, został wyszczególniony w pkt 1 lit. b załącznika nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 32). Zdaniem GITD, Skarżąca podczas przejazdu wykonywanego pojazdem o nr rej. [...] w dniu 5 czerwca 2020 r. naruszyła obowiązek uiszczenia opłaty elektronicznej, czego konsekwencją było nałożenie kary pieniężnej, stosownie do art. 13k ust. 1 pkt 2 ustawy o drogach publicznych. GITD podkreślił, że w przedmiotowym pojeździe znajdowało się urządzenie viabox przypisane do innego pojazdu (nr rej. [...]), przy czym użytkownik tego urządzenia posiada umowę w trybie przedpłaconym podpisaną z pobierającym opłatę, lecz w chwili przejazdu na koncie tego użytkownika nie było dostępnych środków na pokrycie należnej opłaty.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją, Skarżąca podkreśliła, że w dniu przejazdu pojazdu o nr rej. [...] posiadała środki na koncie umowy (nr [...]), jednak opłata nie została w tym dniu pobrana, pomimo, że w innych dniach była pobierana (na dowód czego przedstawiła wydruki). Skarżąca zwróciła uwagę, że urządzenie viabox było reklamowane i wymienione na nowe.
Decyzją z [...] lutego 2022 r. nr [...], GITD, działając na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego a także art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 2, art. 13k ust. 4 udp oraz załącznika nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej, art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b) ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 180; dalej zwanej "utd"), utrzymał w mocy decyzję z [...] listopada 2020 r.
GITD wskazał, że w toku ponownego rozpatrywania sprawy przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe w trybie art. 136 kpa. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego GITD ustalił, że opłata elektroniczna za przejazd pojazdu o nr rej. [...] w dniu 5 czerwca 2020 roku po odcinku autostrady A1 nie została uiszczona. W momencie przejazdu we wskazanym pojeździe znajdowało się urządzenie viabox nr [...] przypisane do pojazdu o nr rej. [...] (co potwierdza załączony do akt sprawy szczegółowy wykaz opłat należnych i pobranych, zarejestrowanych na koncie umowy nr 1158030 zawartej z innym użytkownikiem – P. P.). Natomiast ze szczegółowego wykazu opłat należnych i pobranych zarejestrowanych na koncie umowy nr [...] zawartej ze Skarżącą wynika, że w dniu naruszenia nie odnotowano żadnej transakcji uiszczenia opłaty elektronicznej dla pojazdu o nr rej. [...].
GITD podkreślił, że w dniu 24 listopada 2019 r. urządzenie viabox nr [...] przypisane do pojazdu o nr rej. [...] na umowie nr [...] zostało oznaczone w systemie jako zgubione (viabox zawieszony), jednak pomimo zawieszenia konta tego pojazdu (zgubiony viabox) transakcje były generowane w wyniku nieaktualnej listy na niektórych bramownicach. W momencie powstania naruszenia na koncie umowy nr [...] (umowa typu pre-pay) nie było środków pieniężnych. Z kolei pojazd o nr rej. [...], został zarejestrowany w ramach umowy nr [...] (umowa typu pre-pay) w dniu 8 stycznia 2012 roku. Tego dnia do konta tego pojazdu zostało wydane urządzenie viabox nr [...]. GITD ustalił, że w momencie powstania naruszenia na koncie umowy nr [...] znajdowały się środki pieniężne. Natomiast w dniu 5 listopada 2020 r. urządzenie viabox nr [...] przypisane do pojazdu o nr rej. [...] na umowie nr [...] zostało oznaczone w systemie jako zgubione. Tego dnia użytkownik wspomnianego pojazdu wymienił wskazane urządzenie viabox na urządzenie viabox nr [...]. .
Powołując się na informacje zawarte w piśmie Szefa Krajowej Administracji Skarbowej z 9 września 2021 r., GITD wskazał, że z uwagi na upływ czasu nie ma możliwości weryfikacji danych dotyczących list na bramownicach. Jednak w przypadku przejazdu odcinkami dróg płatnych z urządzeniem oznaczonym jako "zagubione" (czyli znajdującym się na czarnej liście) viabox wyda poczwórny sygnał dźwiękowy pod bramownicą z aktualną listą, natomiast pod bramownicą z niezaktualizowaną listą – dźwięk adekwatny do stanu środków i statusu konta pojazdu. Zdaniem GITD, z całokształtu zebranego materiału dowodowego w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że pojazd o nr rej. [...] poruszał się 5 czerwca 2020 r. po płatnym odcinku drogi krajowej i za przejazd ten nie została uiszczona opłata, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp. GITD wskazał określone w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury i Rozwoju z 27 sierpnia 2015 r. w sprawie wnoszenia i rozliczania opłat elektronicznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1406) warunki, jakie należy spełnić przed rozpoczęciem wykonywania przejazdu po drodze płatnej, stwierdzając że użytkownik zawiera umowę z pobierającym opłatę elektroniczną, odbiera urządzenie od pobierającego opłatę elektroniczną, instaluje urządzenie w pojeździe, do użytkowania w którym zostało ono przeznaczone zgodnie z umową, a następnie wnosi przedpłatę. W ocenie GITD, użytkownik systemu viatoll powinien zorientować się, że za przejazdy pojazdu o nr rej. [...] nie są wnoszone opłaty elektroniczne. Według wskazań operatora systemu, w przypadku przejazdu pojazdu pod bramownicą z listą zaktualizowaną, viabox nr [...] wydawał poczwórny sygnał dźwiękowy (znaczenie sygnału: "Nie pobrano opłaty. Prosimy o udanie się do Punktu Obsługi Klienta lub Dystrybucji"). Taka sama sytuacja miała miejsce w przypadku przejazdu pod bramownicą z listą niezaktualizowaną, tzn. viabox nr [...] wydawał poczwórny sygnał dźwiękowy, oznaczający że opłata elektroniczna za przejazd nie została uiszczona, bowiem na koncie umowy użytkownika nie było środków pieniężnych. Zatem urządzenie viabox podczas przejazdu po drogach płatnych pod bramownicami ze zaktualizowaną oraz niezaktualizowaną listą zawieszonych urządzeń wydawało taki sam poczwórny sygnał dźwiękowy informujący użytkownika o tym, że opłata elektroniczna za przejazd nie została pobrana. GITD podkreślił, że nie ma obowiązku ustalania, w jaki sposób Skarżąca weszła w posiadanie urządzenia viabox nr [...] oraz przyczyn jego zainstalowania w pojeździe o nr rej. [...]. Zdaniem GITD, to Skarżąca powinna mieć świadomość tego, że należy natychmiast zwrócić takie urządzenie w punkcie Obsługi Klienta Viatoll. GITD wyjaśnił przy tym, że urządzenie viabox jest przypisywane zawsze do konkretnego pojazdu, a głównym identyfikatorem pojazdu jest jego numer rejestracyjny. Tym samym dla każdego z pojazdów wydawane jest odrębne urządzenie viabox, a użytkownik po otrzymaniu takiego urządzenia zobowiązany jest do zainstalowania tego urządzenia w pojeździe, do którego zostało przypisane. Natomiast umieszczenie urządzenia viabox w pojeździe, do którego nie zostało przypisane, może skutkować nieuiszczeniem opłaty elektronicznej za przejazd. GITD podkreślił, że do pojazdu o nr rej. [...] w dniu 8 stycznia 2012 r. zostało wydane urządzenie viabox nr [...], dlatego Skarżąca powinna wnosić opłaty elektroniczne za pośrednictwem tego właśnie urządzenia, tym bardziej, że w dniu powstania naruszenia na koncie umowy nr [...] znajdowały się środki pieniężne. Tymczasem w dniu naruszenia dla wspomnianego pojazdu nie odnotowano żadnej transakcji uiszczenia opłaty elektronicznej za pośrednictwem urządzenia viabox nr [...]. GITD stwierdził, że Skarżąca nie przesłała żadnego dowodu potwierdzającego, że urządzenie viabox nr [...] znajdowało się w pojeździe o nr rej. [...] w dniu naruszenia. Natomiast z materiału dowodowego wynika bezsprzecznie, że w pojeździe tym w momencie przejazdu znajdowało się urządzenie viabox nr [...] przypisane do pojazdu o nr rej. [...].
GITD uznał, że materiał dowodowy nie wskazuje, aby ujawnione naruszenie było konsekwencją nieprawidłowego działania systemu elektronicznego poboru opłat. Powołując się na pismo Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad z 7 grudnia 2015 r. oraz pismo Prezesa Głównego Urzędu Miar z 26 kwietnia 2013 r., GITD stwierdził, że urządzenia przydrożne (bramownice), na których zamontowane są przekaźniki DSRC nie dokonują pomiarów i służą do wykrywania obecności urządzenia pokładowego (viabox) w pojeździe. Urządzenia systemu poboru opłat nie podlegają prawnej kontroli metrologicznej, jak również nie podlegają przepisom dyrektyw unijnych w tym zakresie. W konkluzji GITD stwierdził, że Skarżąca nie dopełniła określonego w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, a zatem podlegała karze pieniężnej w wysokości 1500 zł, stosownie do art. 13k ust. 1 pkt 2 udp. GITD zaznaczył, że decyzja wymierzająca karę pieniężną jest decyzją związaną, co oznacza, że w przypadku stwierdzenia naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej na GITD spoczywa obowiązek wymierzenia kary pieniężnej niezależnie od motywów, jakimi kierował się korzystający z drogi publicznej wjeżdżając na drogę płatną, jak i od tego, czy miał on świadomość, że narusza prawo.
GITD nie znalazł przy tym podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego lub odstąpienia od nałożenia kary na podstawie art. 189e kpa i art. 189f § 1 pkt 1 i 2 kpa. Uznał, że w sprawie nie wystąpiły okoliczności przewidziane w tych przepisach, w tym siła wyższa lub znikoma szkodliwość czynu.
We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na decyzję GITD z [...] lutego 2022 r., Spółka zarzuciła:
1. naruszenie art. 7, art. 8, art. 11 oraz art. 107 § 2 – 3 kpa, polegające w szczególności na:
a) niedostatecznym wyjaśnieniu podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji organu I instancji,
b) niewyjaśnieniu okoliczności polegających na ustaleniu jak zachowuje się bramownica, w sytuacji gdy w pojeździe znajdują się dwa lub więcej urządzeń viabox, czy w takiej sytuacji bramownica jest w stanie ściągnąć środki z tylko jednego urządzenia, czy też z każdego urządzenia znajdującego się w pojeździe,
c) brak rozważenia wszystkich okoliczności mogących mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia oraz błędnym przyjęciu, że Skarżąca swoim zachowaniem (zaniechaniem) dopuściła się naruszenia, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp;
2. naruszenie art. 77 i art. 80 kpa, polegające na nierozpatrzeniu sprawy w sposób wszechstronny i wyczerpujący;
3. błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, że Skarżąca dopuściła się naruszenia polegającego na nieuregulowaniu płatności za przejazd, w sytuacji gdy na urządzeniu viabox należącym do Skarżącej znajdowały się środki, które mogły zostać pobrane, szczególnie że przedmiotowe urządzenie znajdowało się w pojeździe o numerze rejestracyjnym [...], a ponadto przedmiotowe urządzenie posiadało środki, z których możliwe było pobranie opłaty za przejazd.
Mając na uwadze te zarzuty, Skarżąca wniosła o uchylenie wydanych w sprawie decyzji GITD, zasądzenie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z przesłuchania w charakterze świadka J. A. na okoliczność zawarcia umowy viatoll, wyposażenia pojazdu o numerze rejestracyjnym [...] w urządzenie viabox, weryfikowania wyposażenia pojazdów wchodzących w skład floty należącej do Skarżącej w przedmiotowe urządzenia.
W uzasadnieniu skargi podkreślono, że w należącym do Skarżącej pojeździe znajdowały się dwa urządzenia viabox, jedno należące do niej a drugie nieprzypisane do żadnego z pojazdów posiadanych przez Skarżącą. Skarżąca stwierdziła, że nie wie w jaki sposób przedmiotowe urządzenie znalazło się w jej pojeździe. Wskazała, że zatrudnia ponad 150 osób i nie jest w stanie zweryfikować kto przedmiotowe urządzenie przyniósł do firmy, ani też który z pracowników zostawił je w pojeździe należącym do Skarżącej. Zdaniem Skarżącej, nie zmienia to faktu, że w jej pojeździe znajdowało się urządzenie viabox, które było doładowane i posiadało niezbędne środki na dokonanie opłat. Urządzenie to nie wydawało przy tym żadnych sygnałów, które mogłyby sugerować jego nieprawidłową pracę. Skarżąca stwierdziła, że nie powinna ponosić negatywnych konsekwencji za system poboru opłat, który nie działa w sposób prawidłowy.
W odpowiedzi na skargę GITD wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 2 września 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 106 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej zwanej "ppsa") oddalił zawarty w skardze wniosek o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadka.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje;
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 roku, poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. W ramach tej kontroli sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Z kolei zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 p.p.s.a.).
W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Dokonując kontroli w wyżej zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga nie jest zasadna. Zdaniem Sądu, wbrew zarzutom skargi, organ nie naruszył w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 8, art. 11, art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a., jak również przepisów prawa materialnego.
Otóż w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp ustawodawca określił, że korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym, za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej. Z obowiązku tego zwolnione są jedynie pojazdy Sił Zbrojnych, określonych służb państwowych oraz zarządców dróg (zob. art. 13 ust. 3a udp).
Z kolei z art. 13ha ust. 1 udp wynika, że powyższe opłaty (zwane opłatami elektronicznymi) są pobierane za przejazd po drogach krajowych lub ich odcinkach, określonych w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów wydanego na podstawie upoważnienia określonego w art. 13ha ust. 6 udp. Rozporządzeniem tym jest rozporządzenie RM z 22 marca 2011 r., które – stosownie do jego § 2 – określa w załączniku nr 1 i załączniku nr 2 drogi krajowe lub ich odcinki, na których pobiera się opłatę elektroniczną. Zgodnie natomiast z art. 13i ust. 3 udp, podmioty pobierające opłaty z wykorzystaniem systemów elektronicznego poboru opłat powinny oferować urządzenia na potrzeby pobierania tych opłat do instalacji w pojazdach samochodowych w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym.
Zgodnie z art. 13k ust. 1 pkt 1 udp za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, wymierza się karę pieniężną w wysokości:
1) 500 zł - w przypadku zespołu pojazdów o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony złożonego z samochodu osobowego o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony oraz przyczepy;
2) 1500 zł - w pozostałych przypadkach.
Z kolei z art. 13k ust. 4 udp wynika, że karę pieniężną, o której mowa w ust. 1, wymierza się właścicielowi albo posiadaczowi albo użytkownikowi pojazdu albo korzystającemu z drogi, który nie jest właścicielem, posiadaczem albo użytkownikiem pojazdu. Z art. 13k ust. 6 pkt 1 udp wynika, że na określonego adresata nie może zostać nałożona więcej niż jedna kara pieniężna za poszczególne naruszenie, o którym mowa w ust. 1 dotyczące danego pojazdu samochodowego stwierdzone w trakcie jednej doby. Karę tę nakłada się w drodze decyzji administracyjnej (art. 13k ust. 9 udp). Do jej wymierzenia właściwy jest GITD, co wynika z art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b) utd, zgodnie z którym w sprawach związanych z wykonywaniem zadań i kompetencji Inspekcji organem właściwym jest Główny Inspektor Transportu Drogowego – w sprawach związanych z kontrolą uiszczania opłaty elektronicznej za przejazd po drogach krajowych, na zasadach określonych w ustawie z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 2, art. 13k ust. 4 udp oraz załącznik nr 1 do rozporządzenia RM z 22 marca 2011 r. Zastosowanie tych przepisów jest możliwe, o ile w sprawie zostanie ustalone, że pojazdem o dmc powyższej 3,5 t (bądź autobusem) został wykonany przejazd płatnym odcinkiem drogi krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej, w szczególności z wykorzystaniem urządzenia viabox zainstalowanego w tym pojeździe. W takim przypadku obowiązkiem organu jest także ustalenie podmiotu spośród wskazanych w art. 13k ust. 4 udp, który był korzystającym z pojazdu w momencie przejazdu wykonanego bez uiszczenia opłaty elektronicznej.
W okolicznościach przedmiotowej sprawy bezspornym jest, że:
1) dopuszczalna masa całkowita pojazdu o nr rej. [...] przekracza 3,5 t,
2) w dniu wskazanym w decyzji pojazdem tym został wykonany przejazd odcinkiem drogi krajowej wymienionym w rozporządzeniu RM z 22 marca 2011 r.,
3) w dniu przejazdu w pojeździe tym znajdowało się urządzenie viabox przypisane do innego pojazdu na podstawie umowy viatoll zawartej przez innego użytkownika,
4) za przejazd przedmiotowego pojazdu we wskazanym dniu nie została uiszczona opłata elektroniczna,
5) na koncie umowy viatoll zawartej przez Skarżącą w momencie przejazdu znajdowały się środki pieniężne umożliwiające uiszczenie opłaty elektronicznej za przejazd,
6) wykonującym przejazd była Skarżąca.
Zdaniem Sądu, zgromadzony w aktach administracyjnych materiał dowodowy, na podstawie którego ustalono powyższe okoliczności (m.in. dane z urządzenia kontrolnego na bramownicy, dane uzyskane automatycznie z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, wydruki dokumentujące historię przejazdów dla umowy viatoll zawartej przez Skarżącą i dla umowy viatoll zawartej przez P. P., pisma Krajowej Administracji Skarbowej – Departament Zwalczania Przestępczości Ekonomicznej wraz z załącznikami), był wystarczający do oceny, czy w sprawie możliwe jest zastosowanie art. 13k ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 13k ust. 4 udp.
Sąd nie podziela stanowiska Skarżącej, wedle którego system poboru opłat działał nieprawidłowo i konieczne było ustalenie, czy urządzenie zainstalowane na bramownicy jest w stanie wykryć, że w pojeździe znajdują się dwa lub więcej urządzenia viabox i czy możliwe było pobranie opłaty tylko z jednego urządzenia viabox, czy z każdego znajdującego się w pojeździe. Stanowisko to Skarżąca oparła na założeniu, że w dniu przedmiotowego przejazdu w pojeździe znajdowało się zarówno urządzenie viabox przypisane do umowy viatoll innego użytkownika, jak i urządzenie viabox przypisane do pojazdu o nr rej. [...] na podstawie umowy viatoll zawartej przez Skarżącą.
Podkreślenia wymaga, że obowiązkiem Skarżącej było wyposażenie wspomnianego pojazdu w przypisane mu urządzenie viabox. Urządzenie to powinno być nie tylko zamontowane, ale także włączone i powinno prawidłowo funkcjonować, czyli być sprawne. GITD zasadnie uznał, że uiszczenie opłaty elektronicznej powinno nastąpić z wykorzystaniem urządzenia pokładowego viabox przypisanego do pojazdu Skarżącej. W niniejszej sprawie tak się nie stało, ponieważ w dniu przejazdu w pojeździe znajdowało się jedynie urządzenie viabox przypisane do innego pojazdu, na podstawie umowy zawartej przez innego niż Skarżąca użytkownika, przy czym na koncie tamtej umowy w dniu przejazdu nie było już środków pieniężnych.
Co więcej, wskazane urządzenie viabox (przypisane do innego pojazdu, na podstawie umowy viatoll zawartej przez innego użytkownika) zostało już w 2019 r. zgłoszone jako zagubione przez jego użytkownika. Zdaniem Sądu oczywistym jest, że Skarżąca winna była mieć wiedzę o użytkowaniu w ramach posiadanego przez nią pojazdu urządzenia viabox, które przypisane było do pojazdu należącego do zupełnie innego podmiotu. Świadomość takiego stanu rzeczy powinna wynikać z monitoringu przejazdów po płatnych odcinkach drogi krajowej pojazdem z urządzeniem viabox, zgłoszonym jako zagubione lub które jest powiązane z umową, bez zapewnienia wystarczających środków pieniężnych. Z informacji przekazanych przez Krajową Administrację Skarbową - Departament Zwalczania Przestępczości Ekonomicznej wynika bowiem, że każdorazowo przy przekraczaniu bramownicy w przypadku takiego urządzenia, jakie znajdowało się w pojeździe Skarżącej, jest emitowany sygnał wskazujący bądź na to, że opłata nie została uiszczona (w przypadku, gdy lista urządzeń viabox na czujniku zainstalowanym na bramownicy jest nieuaktualniona), bądź wskazujący, że urządzenie viabox znajduje się na tzw. czarnej liście (w przypadku, gdy lista urządzeń viabox na czujniku zainstalowanym na bramownicy jest uaktualniona). Taka sygnalizacja winna zostać dostrzeżona przez Skarżącą. W konsekwencji, zdaniem Sądu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał na stwierdzenie, że w przedmiotowym pojeździe, w momencie sankcjonowanego przejazdu, nie było urządzenia viabox przypisanego do tego pojazdu na podstawie umowy viatoll zawartej przez Skarżącą.
W zaskarżonej decyzji GITD opisał sposób działania technologii mikrofalowej DSRC, wskazując że technologia ta działa w oparciu o dwa rodzaje współpracujących urządzeń: umieszczone na bramownicach czujniki rejestrujące fale oraz transponder (czyli tzw. viabox) wysyłający dane o pojeździe do czujników. GITD dodał, że w chwili, gdy kierujący pojazdem przejeżdżał pod bramownicą nawiązywana była łączność między bramownicą a viabox zainstalowanym w pojeździe i dane o pojeździe były przekazywane do operatora, a następnie centrum rozliczeniowego. Oznacza to, że urządzenia viabox komunikują się z czujnikami bramownicy w systemie dedykowanej komunikacji krótkiego zasięgu i każde urządzenie z natury rzeczy właściwej dla takiej komunikacji nawiązuje takie połączenie. Gdyby zatem urządzenie viabox przypisane do przedmiotowego pojazdu było rzeczywiście w momencie przejazdu zainstalowane w tymże pojeździe, to taka komunikacja zostałaby nawiązana i opłata zostałaby ściągnięta z konta powiązanego z umową viatoll zawartą przez Skarżącą.
Podkreślenia wymaga, że Skarżąca nie dostarczyła w toku postępowania administracyjnego żadnych dowodów, że urządzenie viabox przypisane do jej pojazdu zostało zamontowane i funkcjonowało w czasie przejazdu, którego dotyczy zaskarżona decyzja. Ponadto zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza, zdaniem Sądu, stanowiska Skarżącej, że w jej pojeździe w momencie przejazdu znajdowało się również właściwe urządzenie viabox, czyli przypisane do tego pojazdu. Zauważyć bowiem należy, że pracownik Skarżącej w dniu 3 listopada 2020 r. dokonał wymiany urządzenia viabox znajdującego się w pojeździe – ale nie tego, które było przypisane do przedmiotowego pojazdu i które miało, zdaniem Skarżącej, znajdować się w tym pojeździe oraz za pomocą którego nie były pobierane opłaty z konta Skarżącej. Wymienione zostało natomiast zainstalowane w pojeździe urządzenie viabox przypisane do innego pojazdu, na podstawie umowy zawartej przez innego użytkownika, które rok wcześniej zostało przez tegoż użytkownika zgłoszone jako zgubione. Co więcej, to niewłaściwe urządzenie viabox wymieniono na inne urządzenie viabox, które również zostało automatycznie przypisane do umowy wspomnianego innego użytkownika. Skarżąca wymieniła zatem niewłaściwe urządzenie viabox na inne niewłaściwe urządzenie viabox (przypisane do innej umowy viatoll, innego pojazdu i innego użytkownika). Skoro Skarżąca twierdzi, że w jej pojeździe znajdowało się również właściwe urządzenie viabox (przypisane do tego pojazdu), to jej działanie, polegające na wymianie urządzenia niewłaściwego na inne urządzenie niewłaściwe, byłoby w istocie bezcelowe i sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego. Co więcej, gdy Skarżąca zorientowała się, że również wymienione urządzenie viabox jest niewłaściwe, to kolejnym jej działaniem było zgłoszenie w dniu 5 listopada 2020 r., że urządzenie viabox przypisane do jej pojazdu zostało zgubione. Zatem z przedstawionej sekwencji działań Skarżącej, wywnioskować można, że nie była ona w stanie ustalić, co się stało z dedykowanym dla jej pojazdu, właściwym urządzeniem viabox. Gdyby Skarżąca zamontowała w pojeździe właściwe (przypisane temu pojazdowi) urządzenie viabox, weryfikowała na bieżąco ten stan rzeczy, a nadto stan konta po dokonywanym przejeździe przedmiotowym pojazdem i miała na uwadze sygnały dźwiękowe wskazujące na nieprawidłowości przy uiszczaniu opłaty elektronicznej, to do stanu naruszenia prawa nie doszłoby. Skarżąca jednak w tym zakresie nie dopełniła wymaganej od niej, jako przewoźnika, staranności, niezbędnej dla wywiązania się z obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Zdaniem Sądu, nie ma przy tym znaczenia okoliczność skali prowadzonej przez Skarżącą działalności, skoro odpowiedzialność za nieuiszczenie opłaty elektronicznej ma co do zasady charakter zobiektywizowany, niezależny od winy podmiotu dopuszczającego się naruszenia.
Z uwagi na to Sąd za zgodne z prawem uznał stanowisko GITD, że do uiszczenia opłaty elektronicznej nie doszło, czego powodem było to, że urządzenie viabox znajdujące się w pojeździe było przypisane do innej umowy, innego podmiotu i innego pojazdu, nienależącego do Skarżącej. Natomiast brak w pojeździe urządzenia viabox przypisanego do tego pojazdu na podstawie umowy viatoll zawartej przez Skarżącą nie pozwolił na uiszczenie należnej opłaty elektronicznej, pomimo środków pieniężnych znajdujących się na koncie tej umowy. Sąd podkreśla, że w przypadku umowy pre-paid samo posiadanie tych środków jest konieczne dla wywiązania się z obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, ale nie jest wystarczające, w sytuacji gdy dochodzi do uchybienia uprzednim obowiązkom związanym z posiadaniem i wyposażeniem pojazdu w przypisane mu urządzenie viabox.
Reasumując, zdaniem Sądu, GITD zebrał, rozpatrzył i ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy bez mającego istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia art. 7 ("W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli."), art. 77 § 1 ("Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.") i art. 80 kpa ("Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona."). Stanowisko GITD znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, które odpowiada wymaganiom określonym w art. 107 § 3 kpa ("Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa."). Wbrew zarzutowi skargi (którego Skarżąca nie uzasadniła), Sąd nie stwierdził przy tym naruszenia art. 107 § 2 kpa ("Przepisy szczególne mogą określać także inne składniki, które powinna zawierać decyzja."). Zdaniem Sądu, motywy przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji realizowały wymagania wynikające z zasady przekonywania sformułowanej w art. 11 kpa ("Organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu."). Zdaniem Sądu, nie ma ponadto podstaw do stwierdzenia, że GITD naruszył zasadę zaufania do władzy publicznej określoną w art. 8 § 1 kpa ("Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania."), ani będącą jej wyrazem regułę nieodstępowania bez uzasadnionej przyczyny od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym (art. 8 § 2 kpa).
Zgromadzony w aktach administracyjnych materiał dowodowy nie wymagał uzupełnienia w toku postępowania administracyjnego. Sąd za bezzasadny uznał również zawarty w skardze wniosek Skarżącej o przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego na podstawie art. 106 § 3 ppsa. Zauważyć należy, że stosownie do tego przepisu sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Tymczasem w skardze Skarżąca wniosła o przesłuchanie świadka, zaś taki dowód przed sądem administracyjnym w sprawie dotyczącej kontroli legalności aktu administracyjnego nie może zostać przeprowadzony. Z uwagi na to Sąd oddalił wspomniany wniosek dowodowy.
Zdaniem Sądu, w świetle przyjętych prawidłowo ustaleń GITD zgodnie z prawem zastosował art. 13k ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 13k ust. 4 udp. Stosownie do art. 13 ust. 1 pkt 3 udp, przejazd drogą krajową pojazdem Skarżącej niewątpliwie podlegał opłacie elektronicznej, a obowiązek poniesienia tej opłaty spoczywał na Skarżącej, jako korzystającej z drogi publicznej. Niedopełnienie tego obowiązku było zagrożone karą administracyjną, stosownie do art. 13k ust. 1 pkt 2 udp. Adresatem tej kary prawidłowo – stosownie do art. 13k ust. 4 udp – uczyniono Skarżącą, skoro była ona właścicielem pojazdu korzystającym z płatnego odcinka drogi krajowej w momencie przejazdu. GITD prawidłowo też wymierzył karę w wysokości 1500 zł (określonej w art. 13k ust. 1 pkt 2 udp), skoro przedmiotowy pojazd był pojazdem o dmc powyżej 3,5 t, ale nie stanowił zespołu pojazdów opisanego w art. 13k ust. 1 pkt 1 udp (którego przejazd bez uiszczenia opłaty elektronicznej jest zagrożony karą pieniężną w wysokości 500 zł). Zaskarżona decyzja została przy tym wydana w postępowaniu, które zostało wszczęte przed upływem terminu przedawnienia określonego w art. 13n udp. W niniejszej sprawie kara została nałożona tylko za jedno naruszenie stwierdzone podczas jednej doby, a zatem zgodnie z art. 13k ust. 6 pkt 1 udp.
W ocenie Sądu, w kontrolowanej sprawie, z uwagi na uregulowanie w udp kwestii wymiaru kary pieniężnej nałożonej na Skarżącą (art. 13k ust. 1 pkt 2 udp) i przedawnienia kar pieniężnych (art. 13n udp), a także stosownie do art. 189a § 2 pkt 1 i 3 kpa, nie znajdowały zastosowania odnoszące się do tych kwestii przepisy działu IVA kpa. Co się zaś tyczy kwestii odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej, to Sąd podziela stanowisko GITD, że w sprawie nie zachodziły okoliczności, które uzasadniałyby zastosowanie art. 189e kpa lub art. 189f § 1 pkt 1 i 2 kpa. Pierwszy z tych przepisów stanowi, że w przypadku gdy do naruszenia prawa doszło wskutek działania siły wyższej, strona nie podlega ukaraniu. Natomiast zgodnie z art. 189f § 1 pkt 1 i 2 kpa organ administracji publicznej, w drodze decyzji, odstępuje od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestaje na pouczeniu, jeżeli waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa lub za to samo zachowanie prawomocną decyzją na stronę została uprzednio nałożona administracyjna kara pieniężna przez inny uprawniony organ administracji publicznej lub strona została prawomocnie ukarana za wykroczenie lub wykroczenie skarbowe, lub prawomocnie skazana za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe i uprzednia kara spełnia cele, dla których miałaby być nałożona administracyjna kara pieniężna. Z akt administracyjnych kontrolowanej sprawy nie wynika, że naruszenie przez Skarżącą obowiązku z art. 13 ust. 1 pkt 2 udp nastąpiło wskutek siły wyższej. Naruszenie tegoż obowiązku przez Skarżącą było ewidentne i nie można przyjąć, że waga tego naruszenia była znikoma. Z akt nie wynika również, aby za to samo naruszenie, co wskazane w zaskarżonej decyzji, nałożono już na Skarżącą administracyjną karę pieniężną lub prawomocnie ukarano ją za wykroczenie lub wykroczenie skarbowe lub za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 24.07.2026. · Źródło