VI SA/Wa 98/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś - Dębecka Sędzia WSA Magdalena Bosakirska Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki (spr.) Protokolant Monika Staniszewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2009 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustanowienia biegłym sądowym 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu. VI SA/Wa 98/09 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. Prezes Sądu Okręgowego w [...], na podstawie art. 104 § 1 i § 2 k.p.a. w związku z § 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych (Dz. U. Nr 15, poz. 133) odmówił M. G. ustanowienia biegłym sądowym na następną kadencję z zakresu szacowania nieruchomości. Decyzję wydano w następującym stanie faktycznym; M.G. został ustanowiony biegłym sądowym z zakresu szacowania nieruchomości dekretem Prezesa Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] lipca 2004 r. na okres do [...] grudnia 2007 r. [...] października 2006 r. Prezes wszczął postępowanie o zwolnienie biegłego z funkcji, gdyż ten [...] kwietnia 2006 r. pobrał akta (sygn. akt [...]) do sporządzenia opinii w terminie do [...] lipca 2006 r. lecz zwracając akta [...] września 2006 r. opinii nie załączył. Uprzednio składał pisma o przedłużenie wykonania opinii do [...] sierpnia 2006 r. oraz do [...] września 2006 r. W rezultacie opinię przedstawił [...] października 2006 r. Jak ustalono przedłużenie wykonania opinii wynikło w skutek nałożenia na niego obowiązku przez Prokuraturę Okręgową w [...] wydania opinii w sprawie karnej, którą to opinię wykonywał od [...] stycznia 2006 r. W związku z tym biegły podnosił, że opóźnienie w wykonaniu opinii dla sądu cywilnego wynikło na skutek spiętrzenia prac. Uznając to wyjaśnienie za wystarczające Prezes decyzją z dnia [...] października 2006 r. umorzył postępowanie o zwolnieniu biegłego z funkcji. Pismem z dnia [...] listopada 2007 r. Prokuratura Rejonowa w [...] powiadomiła Prezesa Sądu Okręgowego w [...] o skierowaniu w dniu [...] listopada 2007 r. przeciwko M. G. do Sądu Rejonowego w [...] aktu oskarżenia o popełnienie czynu z art. 233 § 4 k.k. - przedstawienie fałszywej opinii mającej służyć za dowód w postępowaniu sądowym w sprawie sygn. akt [...]. Biegły w sporządzonym własnoręcznie wypisie z rejestru gruntów oraz w opinii podał, że grunt, stanowiący przedmiot sprawy, był terenem budowlanym kl. Bp, podczas gdy w rejestrze gruntów oznaczony był jako pastwisko trwałe PS IV. Biegły wytłumaczył swoją ocenę kategorii gruntu tym, że kierował się dokumentem studium zagospodarowania przestrzennego, stąd uznał nieruchomość gruntową niezabudowaną jako działkę o przeznaczeniu pod budownictwo określając jej wartość. Sąd powołał drugiego biegłego, który wyliczył odszkodowanie za nieruchomość na kwotę zbliżoną do podanej w opinii przez M. G.. W dacie wydawania decyzji przez Prezesa SO w [...] postępowanie karne przeciwko biegłemu nie zostało zakończone, jednakże Prezes uznał, że niezależnie od tego, czy zachowanie biegłego zostanie uznane za działanie przestępcze, to same okoliczności faktyczne zdarzenia są bezsporne, a one uzasadniały, w ocenie Prezesa stwierdzenie, że M. G. nie dawał, w rozumieniu § 12 ust. 1 pkt 4 ww. rozporządzenia, rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego. Zdaniem Prezesa nie budziło wątpliwości, że biegły popełniając oczywisty błąd w sporządzeniu opinii, nawet nie mający, jak się okazało, wpływu na ostateczną treść opinii, wprowadził jednak element niepewności i wątpliwości u stron postępowania sądowego oraz sądu, co spowodowało przedłużenie postępowania o rok. Działanie biegłego Prezes ocenił jako niesumienność, która nie może występować u osoby zaufania publicznego, co skutkowało odmową ustanowienia M. G., jako biegłego sądowego na kolejną kadencję. W odwołaniu od decyzji M. G., wnosząc o jej uchylenie wskazywał, że faktycznym powodem zaskarżonego rozstrzygnięcia było wszczęcie przeciwko niemu postępowania karnego. Jednocześnie podkreślał, że w sprawie cywilnej, na którą powoływał się Prezes Sądu Okręgowego w [...], w opinii uzupełniającej przyznał się do popełnienia pomyłki, zarazem ją prostując. Dopuszczenie natomiast przez sąd dowodu z opinii innego biegłego, nie przesądzało o wadliwości jego opinii, ponieważ wyliczona przez niego wartość i przez nowego biegłego mieściła się w granicach dopuszczalnego błędu. Odnosząc się do zarzutu nieterminowego sporządzania opinii nadmienił, że w minionej kadencji wykonał ok. 60 opinii, które były akceptowane przez organy je zlecające oraz nigdy nie odmawiał sporządzenia opinii. Decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z tym, że jako podstawę prawną rozstrzygnięcia przyjął § 12 ust. 1 pkt 4 w związku z § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych. Organ odwoławczy, przytaczając przepisy art. 196 § 3 i art. 197 k.p.k. oraz art. art. 282 § 1 k.p.c. stwierdził, że biegły poza niekwestionowaną wiedzą powinien oznaczać się sumiennością i bezstronnością. Zgodnie bowiem z art. 198 § 1 k.p.k. i art. 284 k.p.c. sąd powinien mieć do biegłego zaufanie, gdyż wizerunek biegłego potwierdza swoim autorytetem prezes sądu okręgowego. Nie kwestionując posiadania przez biegłego wiadomości specjalistycznych Minister Sprawiedliwości podzielił jednak ocenę Prezesa Sądu Okręgowego w [...], iż M. G. nie spełnia wymogu dawania rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego. Dopuścił się bowiem nierzetelnego i nieterminowego wykonywania obowiązków biegłego. Wydając opinię w sprawie [...]przyznał, że popełnił błąd co do kwalifikacji gruntu stanowiącego przedmiot rozpoznania w tej sprawie, zmieniając kwalifikację istniejącą w rejestrze z pastwiska na działkę budowlaną. W postępowaniu karnym prowadzonym przeciwko biegłemu sąd karny ustalił, że błąd ten nie miał znaczenia dla ustalenia wysokości odszkodowania. Okoliczności te zdaniem organu administracji były niezależne dla oceny rękojmi biegłego od tego, że w postępowaniu karnym został on uniewinniony. Organ odwoławczy uznał także, iż niepoinformowanie przez biegłego o toczącym się przeciwko niemu postępowaniu karnym prezesa sądu, pomimo braku takiego wymogu w przepisach rozporządzenia, stanowiło dodatkowy powód utraty do niego zaufania. Ponadto na niekorzyść biegłego świadczyło nieterminowe wykonanie opinii w sprawie sygn. akt [...] - biegły otrzymał w dniu [...] maja 2006 r. zlecenie wykonania opinii w terminie 30 dni (do dnia [...] czerwca 2006 r.). Mimo to oględziny nieruchomości wyznaczył na dzień [...] czerwca 2006 r., czyli po upływie terminu do wydania opinii występując w dniu [...] lipca 2006 r. o przedłużenie terminu z uwagi na urlop i ostatecznie składając opinię 5 września 2006 r. Wydając opinię uzupełniającą również znacznie przekroczył zakreślony przez sąd termin, bowiem został w dniu [...] października 2006 r. na rozprawie zobowiązany do jej uzupełnienia w terminie 14 dni, a uzupełnienie to złożył [...] stycznia 2007 r. bez usprawiedliwienia opóźnienia. Podobnie w sprawie [...] oraz w sprawie [...] M. G. nie dotrzymał zakreślonego mu przez sąd terminu wykonania opinii. Niedotrzymanie nałożonego terminu wykonania opinii przez biegłego w tej ostatniej sprawie było przyczyną wszczęcia postępowania o zwolnienie biegłego z funkcji, jednakże wówczas Prezes Sądu Okręgowego w [...] przyjął usprawiedliwienie biegłego, że opóźnienie wynikło ze spiętrzenia prac i postępowanie to umorzył. W świetle tych wszystkich okoliczności organ odwoławczy uznał, że Prezes Sądu Okręgowego w [...] prawidłowo odmówił M. G. ustanowienia go biegłym sądowym na następną kadencję oceniając, że biegły nie spełnia przesłanki rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego. Od decyzji M. G. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący stwierdził, że prezes sądu uznał go niejako za winnego już na wiadomość wniesienia do sądu aktu oskarżenia. Sprawa zakończyła się w dniu [...] października 2008 r. wyrokiem uniewinniającym, a pomimo tego uznano, że skarżący nie daje rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego. Skarżący przyznawał nieterminowe wykonanie opinii podstawowej i opinii uzupełniającej, co wpłynęło na wydłużenie postępowania sądowego. Jednakże nie zgadzał się ze stwierdzeniem, jakoby sąd oparł się wyłącznie na opinii drugiego biegłego powołanego w sprawie. Sąd bowiem w swoim rozstrzygnięciu miał na uwadze także opinie skarżącego, tak podstawową, jak i opinię uzupełniającą. Odnosząc się do zarzutu nieterminowego wykonania opinii w sprawie [...] podkreślał, że zakres opinii obejmował ustalenie wartości 227 działek, położonych w 24 obrębach, co wymagało przejrzenia 86 ksiąg wieczystych. Biegły w tej sprawie konsultował się z sędzią przewodniczącym wskazując na rozbieżności w stanie prawnym szacowanych nieruchomości, a w związku z tym na konieczność weryfikacji zapisów w dokumencie wypowiedzenia opłaty rocznej z zapisami w księgach wieczystych. Podnoszony zarzut nieterminowego wykonania opinii w sprawie [...] skarżący uznał za niesłuszny, jako będący przedmiotem wyjaśnień złożonych w sprawie Prezesowi Sądu Okręgowego w [...], skutkiem których postępowanie o zwolnienie z funkcji biegłego zostało umorzone. Podsumowując nadmienił, iż w okresie od [...] lipca 2004 r. do [...] grudnia 2007 r. wykonał ok. 80 opinii dla potrzeb sądów, prokuratur i komorników nie spotykając się z zarzutami co do sposobu wywiązywania się z obowiązków biegłego. Przyjęto natomiast, zdaniem skarżącego niesłusznie, popełnienie omyłki pisarskiej w odręcznie sporządzonym wypisie z rejestru gruntów w sprawie [...] za uzasadnienie braku rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego. Wskazując na zakres czynności, jakie biegły w sądach podległych Sądowi Okręgowemu w [...], jest obowiązany wykonać stwierdził, że nierzadko powodują one koniczność wydłużenia zakreślonego terminu do złożenia opinii. Co do zarzutu niepowiadomienia Prezesa Sądu Okręgowego w [...] o wszczęciu postępowania karnego skarżący podkreślał, że konsultował z prezesem ustnie swoją sprawę odnośnie przyjmowania do wykonania opinii i po uzgodnieniach nie podejmował nowych opinii do wykonania. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wnosił o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają, w pierwszej instancji, wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 ww. ustawy). Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona zasadna. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowił przepis § 12 ust. 1 pkt 4 w związku z § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych. Stosownie do § 12 ust. 1 pkt 4 ww. rozporządzenia biegłym może być ustanowiona osoba, która daje rękojmię należytego wykonywania obowiązków biegłego. W ocenie organów administracji publicznej skarżący rękojmi takiej nie dawał z tego powodu, że skutkiem błędu, jakiego dopuścił się w opinii w sprawie [...] postępowanie sądowe uległo znacznemu wydłużeniu, zaszła konieczność powołania w sprawie drugiego biegłego i w rezultacie ten błąd w opinii skarżącego spowodował stan niepewności w sprawie dla stron postępowania i sądu. Nadto biegły dopuścił się nieterminowości w wydaniu opinii w tej sprawie oraz w sprawach sygn. akt [...] i [...]. Przechodząc do omówienia zarzutów stawianych biegłemu należy zauważyć, iż powoływanie się na nieterminowość wydania przez niego opinii w sprawie [...], jako na jedną z podstaw zastosowania przepisu § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia, stało w sprzeczności co do oceny tego faktu przez Prezesa Sądu Okręgowego w [...]. Prezes uznał bowiem, że opóźnienie w wydaniu opinii w tej sprawie było usprawiedliwione okolicznościami wskazanymi przez biegłego i postępowanie w sprawie odwołania biegłego z funkcji z tej przyczyny umorzył. Nie można było zatem, w powołaniu na powyższą zaszłość, stawiać zarzutu skarżącemu w obecnym postępowaniu. Co do nieterminowego wykonania opinii w sprawie [...] oraz co do błędu, jakiego biegły dopuścił się w wydanej opinii w tej sprawie, to należałoby zwrócić uwagę na następujące okoliczności. Biegły w opinii uzupełniającej przyznał, że nieprawidłowo przeniósł kategorię gruntu z rejestru do opinii, jednakże, co zostało ustalone w sprawie karnej oraz w sprawie cywilnej, błąd ten nie miał istotnego znaczenia dla wyliczenia wysokości odszkodowania. Sąd karny uniewinnił skarżącego od popełnienia zarzucanego mu czynu. Sąd cywilny powołał drugiego biegłego do wyliczenia wysokości odszkodowania i okazało się, że jego opinia nie odbiegała znacząco od wydanej przez skarżącego. Skarżący podkreślał, że sąd cywilny miał na uwadze nie tylko opinię wydaną przez drugiego biegłego lecz również i jego opinię podstawową oraz opinię uzupełniającą, wskazując w uzasadnieniu wyroku na numery kart akt sprawy. Niewątpliwie biegły opóźnił się w wydaniu opinii, którą zlecił mu sąd cywilny w sprawie [...], jednakże jak ustalił Prezes Sądu Okręgowego w [...] w okresie od [...] stycznia 2006 r., tj. w okresie, w którym był obowiązany wydać także opinię w sprawie [...], wykonał 18 skomplikowanych opinii. Organ odwoławczy wydając rozstrzygnięcie, z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., nie wziął pod uwagę tej okoliczności i nie ustalił jaki wpływ na nieterminowość wydania przez skarżącego opinii w sprawie [...] mógł mieć ten fakt, co spowodowało również naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. Stosownie do § 5 rozporządzenia biegły nie może odmówić wykonania należących do jego obowiązków czynności w okręgu sądu okręgowego, przy którym został ustanowiony, zleconych przez sąd lub organ prowadzący postępowanie przygotowawcze w sprawach karnych, z wyjątkiem wypadków określonych w przepisach regulujących postępowanie przed tymi organami. W świetle tego przepisu brak jest podstaw do przyjęcia, by niemożność terminowego sprostania nałożonym na biegłego obowiązkom, z powodu ich ilości, można zakwalifikować jako brak dawania przez biegłego rękojmi należytego wykonywanie tych obowiązków tym bardziej, że przepisy rozporządzenia nie przewidują sytuacji odmowy wykonania przez biegłego zleconych opinii poza przypadkami wskazanym w § 16 rozporządzenia, które jednak nie miały zastosowania w sprawie. Co do nieterminowości wydawania opinii wskazano również na sprawę sygn. akt [...]. W sprawie tej biegły otrzymał zlecenie sądu wykonania opinii w dniu [...] września 2006 r. w terminie miesiąca i po upływie tego terminu ([...] października 2006 r.) złożył wniosek o przedłużenie tego terminu, na co otrzymał zgodę sądu ustanawiającego nowy termin do dnia [...] listopada 2006 r. Mimo zatem spóźnienia się z wnioskiem o przedłużenie terminu sąd, przedłużając termin uznał ten wniosek za usprawiedliwiony. Następnie ponaglając biegłego sąd przychylił się do jego ponownego wniosku o przedłużenie terminu do wykonania opinii do dnia [...] grudnia 2006 r. oraz do dnia [...] stycznia 2007 r. ostatecznie przedłużając ten termin do dnia [...] stycznia 2007 r. Biegły ostatecznie złożył opinię dwa dni po terminie, gdyż [...] stycznia 2007 r. Uznając tę okoliczność również jako podstawę do stwierdzenia, że biegły nie daje rękojmi należytego wykonywania nałożonych na niego obowiązków, organ odwoławczy, także z naruszeniem wymienionych przepisów postępowania, nie wziął pod uwagę czy opóźnienie w wydaniu opinii przez biegłego było skutkiem jego zaniedbania, lekceważącego podejścia do wykonania obowiązku, czy przyczyna leżała w okolicznościach niezależnych od biegłego. Skarżący podnosił, że dla wydania opinii koniecznym było zaktualizowanie opłaty rocznej 227 działek położonych w 24 obrębach. Biegły zauważył rozbieżności w stanie prawnym szacowanych nieruchomości i po konsultacji z sędzią przewodniczącym koniecznym było przeprowadzenie weryfikacji w dokumencie wypowiedzenia dotychczasowej opłaty rocznej z zapisami w 86 księgach wieczystych i stąd wynikła zwłoka w wydaniu żądanej opinii. Zgodnie z § 4 rozporządzenia od biegłego wymaga się nie tylko bezstronności lecz również sumienności w wykonywaniu obowiązków. W rozpoznawanej sprawie brak było ustaleń co do tego, czy w sprawie [...] w rezultacie dwudniowe opóźnienie w wydaniu opinii zostało spowodowane brakiem należytego działania biegłego, czy powodem była jego sumienność w badaniu przedłożonego mu problemu. Brak tych ustaleń stanowiło także naruszenie wymienionych przepisów postępowania w zakresie mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Biegły sądowy jest organem pomocniczym sądu i dowodu z opinii biegłego nie można zastąpić inną czynnością dowodową. Jeżeli zatem biegły w sposób nieusprawiedliwiony opóźnia się ze złożeniem opinii sąd posiada odpowiednie środki dyscyplinujące, chociażby wskazane w art. 287 k.p.c. - nałożenie na biegłego grzywny. Z akt sprawy nie wynika by którykolwiek sąd lub inny organ, przed którym skarżący składał opinię wyraził swoje niezadowolenie z powodu opóźnienia w złożeniu opinii przez skarżącego, skazując go na grzywnę. W tych warunkach stwierdzenie, że skarżący z powodu opóźnień w złożeniu opinii w wymienionych sprawach nie daje rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego, przy braku ustaleń czy opóźnienia te były spowodowane nagannym podejściem skarżącego do wykonywanych obowiązków biegłego, zostało dokonane z naruszeniem wymienionych przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 152 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.