VI SAB/Wa 21/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Maliszewska po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2018 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 24 kwietnia 2018 r. rozpoznającego wniosek H. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi H. C. na bezczynność Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] w przedmiocie nadania biegu skardze na pełnomocnika z urzędu – radcę prawnego p o s t a n a w i a: zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt VI SAB/Wa 21/17, w ten sposób, że ustanowić dla skarżącego H. C. radcę prawnego. Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę skarżącego H. C. na bezczynność Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] w przedmiocie nadania biegu skardze na pełnomocnika z urzędu – radcę prawnego. Wobec powyższego skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym majątku i dochodach podał, iż prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe z żoną. Małżonkowie posiadają dom o pow. 73 m 2, obciążony hipotekami w wysokości ok. 500 000 zł. Utrzymują się ze świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości 3848,79 zł (skarżący - 2242,62 zł, żona skarżącego - 1606,17 zł). Jako miesięczne stałe wydatki skarżący wymienił: podatek od nieruchomości - 150 zł, koszty energii elektrycznej - 312 zł, opłaty za wodę, ścieki oraz odpady - 160 zł, opłatę za RTV - 70 zł, opał - 500 zł, środki czystości i kosmetyki - 200 zł, odzież i obuwie - 250 zł, leki - 600 zł, zaopatrzenie ortopedyczne - 200 zł, przejazdy związane z zakupami i wizytami lekarskimi - 350 zł, ubezpieczenie - 115 zł, opłaty za telefony - 100 zł, żywność - 800 zł. Do wniosku skarżący załączył decyzję o waloryzacji emerytury żony oraz decyzję o przyznaniu emerytury, odpis aktualny z księgi wieczystej, postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego w dniu 6 października 2014 r. przez Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, obejmującego należności z tytułu nienależnie pobranych płatności ONW. Z uwagi, iż oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego było niewystarczające do oceny możliwości płatniczych skarżącego i budziło wątpliwości skarżący został wezwany do nadesłania dodatkowych dokumentów m. in. wyciągów z posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę wszystkich rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy ewentualnie oświadczenia o braku posiadania rachunku bankowego, dokumentów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie domu ze wskazaniem czy opłaty obejmują rozliczenie miesięczne, dwumiesięczne czy też inne, dokumentów potwierdzających koszty związane z leczeniem żony skarżącego. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący złożył nowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy zmieniając zakres żądanego prawa pomocy tzn. skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Skarżący oświadczył, iż rachunków bankowych z żoną nie posiadają, od 2008 r. nie otrzymują żadnych dopłat z ARiMR. Jako zobowiązania i stałe wydatki skarżący wymienił podatek od nieruchomości - 140,61 zł miesięcznie, opłaty za energię elektryczną - 320 zł, opłaty za gaz - 50 zł, ubezpieczenie na życie - 188,60 zł, RTV - 70 zł, opłaty sądowe - 200 zł, węgiel - 1110 zł, opłaty za wodę, ścieki i odpady - 100 zł, leki żony - 250 zł, lekarz specjalista - 200 zł, żywność - 600 zł, środki czystości - 70 zł, odzież obuwie - 150 zł, drobne remonty - 100 zł, dojazdy do miasta - 150 zł. Skarżący ponownie przedstawił decyzję o waloryzacji emerytury oraz dodatkowo decyzję w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za 2018 r., blankiet wpłaty dotyczący polisy na życie ze składką miesięczną 90,70 zł dotyczący żony, fakturę VAT dotyczącą opłat za energię elektryczną z kwotą do zapłaty 644,91 zł za 2 miesiące, fakturę VAT dotyczącą zakupu węgla na kwotę 1110 zł oraz potwierdzenie uiszczenia 200 zł na konto Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dwie wpłaty po 100 zł). Postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2018 roku referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym przez niego zakresie. W postanowieniu wskazano, że nienadesłanie przez skarżącego na wezwanie Sądu dodatkowych dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego oraz dochodów skarżącej uniemożliwia dokonanie oceny spełnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych koszty postępowania bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny, w niniejszej sprawie kosztów profesjonalnego pełnomocnika. Wskazano, że zarówno skarżący, jak i jego żona osiągają stałe dochody. Skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 2242,62 zł netto, zaś jego żona 1606,17 zł netto miesięcznie, co daje łączną kwotę 3848,79 zł. Natomiast zobowiązania i stałe miesięczne wydatki, jak podał skarżący, to kwota 3699, 21 zł. Referendarz sądowy wskazał, iż skarżący nie przedstawił większości dokumentów dotyczących deklarowanych kosztów utrzymania. Skarżący przedstawił jedynie fakturę dotyczącą opłaty za energię elektryczną na kwotę 644,91 zł za 2 miesiące, fakturę za zakup węgla na kwotę 1110 zł oraz blankiet wpłaty składki ubezpieczenia na życie na kwotę 90,70 zł. Z przedstawionego blankietu wpłaty składki ubezpieczenia nie wynika, że kwota ta został uiszczona, ponadto dokument ten dotyczy jedynie żony skarżącego a w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że opłaty związane z ubezpieczeniem nie są kosztami koniecznego utrzymania. Ponadto skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów dotyczących opłat za gaz, wodę, ścieki, odpady czy też dokumentów związanych z leczeniem żony - leki, wizyty u specjalistów. Ponadto zakup węgla w ilości 1500 kg za kwotę 1110 zł, w ocenie referendarza sądowego, nie jest stałym miesięcznym wydatkiem ale związanym z sezonem grzewczym i nie sposób uznać, że skarżący co miesiąc (przez cały rok) wydatkuje taką właśnie kwotę na zakup węgla. W ocenie referendarza sądowego oświadczenia zawarte we wnioskach o przyznanie prawa pomocy i załączone do nich dokumenty były niewystarczające do oceny możliwości płatniczych skarżącego oraz budziły wątpliwości a skarżący przedstawiając jedynie część z żądanych dokumentów, w wykonaniu wezwania skierowanego do niego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej. cyt. jako p.p.s.a., nie usunął wszystkich niejasności dotyczących jego sytuacji finansowej. Skarżący złożył oświadczenie, iż nie posiada z żoną rachunków bankowych zaś z decyzji o przyznaniu emerytury wynika, że emerytura będzie przekazywana na rachunek bankowy. Kserokopia decyzji w sprawie podatku od nieruchomości za rok 2018 została sporządzona tak, że uniemożliwia odczytanie jakie elementy składają się na łączną kwotę 1683 zł. Natomiast jak zostało to wskazane w postanowieniu z 18 października 2017 r. referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, rozpoznającego wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 1454/16 (CBOiS), syn skarżącego pod adresem zamieszkania skarżącego prowadzi działalność gospodarczą wykorzystując część nieruchomości. Tym samym wysokość podatku, jak również koszty związane z utrzymaniem domu mogą być wyższe w związku z prowadzoną przez syna działalnością gospodarczą, dodatkowo część tych opłat może uiszczać syn skarżącego. Skarżący pismem z dnia 7 maja 2018 r. wniósł sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. W sprzeciwie skarżący oświadczył, że wspólnie z żoną osiągają dochody w wysokości 3.848, 79 zł, które pokrywają koszty utrzymania w kwocie około 3.7000 zł. Koszty te obejmują: miesięczne opłaty za energie elektryczną, gaz, wodę ,ścieki, śmieci, abonament RTV, telefony, środki czystości, leki, kosmetyki, leki żony skarżącego, zaopatrzenie ortopedyczne dla zony i skarżącego, przejazdy samochodem osobowym (stanowiącym własność syna) do lekarzy i po zakupy, żywność, ubezpieczenie, oraz coroczne wydatki (wykazane proporcjonalnie w rozliczeniu miesięcznym) na opał i podatek od nieruchomości. Skarżący podkreślił, że powołane przez referendarza sądowego postanowienie z 18 października 2017 r. sygn.. akt I SA/Gd 1454/16 nie dowodzi, że syn skarżące wykorzystuje do prowadzenia działalności gospodarczej dom skarżącego. Wskazał, że syn prowadzi działalność gospodarczą w budynku gospodarczym zaadoptowanym przez syna, przekazanemu synowi na zasadzie bezpłatnego użyczenia. W zamian syn użycza skarżącemu samochodu osobowego, służącego skarżącemu do dowożenia żony na rehabilitacje i do lekarzy, koszty utrzymania samochodu pokrywa syn skarżącego. Skarżący ponownie podkreślił, że nie posiadają rachunków bankowych, a emerytury wpływają na rachunek bankowy syna. Do sprzeciwu skarżący załączył wyciągi z księgi wieczystej, potwierdzające obciążenie nieruchomości należącej do skarżącego licznymi hipotekami, oraz wydruk z CEIDG potwierdzający, że syn skarżącego prowadzi działalność gospodarczą w zakresie produkcji konstrukcji metalowych i ich części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej "p.p.s.a."), w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Jednocześnie, zgodnie z art. 2 ustawy zmieniającej, przepis art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej, stosuje się do postępowań wszczętych po dniu jej wejścia w życie. Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. W związku z powyższym stwierdzić należy, że w nowym stanie prawnym, obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r., sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Prawo to może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 powołanej ustawy). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 omawianej ustawy). Prawo pomocy w zakresie całkowitym służy osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Przedstawione przez stronę okoliczności pozwalają sądowi dokonać analizy jej sytuacji materialnej, a tym samym rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca winien należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Analizując dane zawarte w formularzu oraz uwzględniając dokumenty nadesłane przez skarżącego przy sprzeciwie, Sąd rozpoznając sprzeciw doszedł do przekonania, iż w sprawie zachodzi podstawa do zmiany postanowienia z dnia 24 kwietnia 2018 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy. Oceniając przedstawioną przez wnioskodawcę sytuację majątkową stwierdzić należy, że skarżący znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – radcy prawnego. Przypomnieć należy, że zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przesłanych dokumentów wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe razem z żoną. Skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 2242,62 zł netto, zaś jego żona 1606,17 zł netto miesięcznie, co daje łączną kwotę 3848,79 zł.. Uwzględniając zwykłe wydatki na bieżące funkcjonowanie skarżącego i jego żony, dodatkowo zwiększone o wydatki związane z leczeniem, uznać należy, iż skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że postanowienie referendarza należało zmienić, ponieważ sytuacja materialna skarżącego nie pozwala na poniesienie przez niego pełnych kosztów postępowania, Z uwagi na wskazane powyżej okoliczności Sąd uznał, że przesłanka wynikająca z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. została spełniona i dlatego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 § 1 tej ustawy orzeczono, jak w sentencji.