VII SA/Wa 102/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bogusław Cieśla, Sędziowie sędzia WSA Waldemar Śledzik, asesor WSA Szczepan Borowski (spr.), Protokolant ref. staż. Oliwia Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2025 r. sprawy ze skargi E. H. G. na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 3 listopada 2020 r. nr STYP/15/1768/2019/II w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyznania stypendium dla wybitnych młodych naukowców uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 15 czerwca 2020 r. Zaskarżoną decyzją z [...] listopada 2020 r. nr [...] Minister Edukacji i Nauki (dalej jako organ lub Minister, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej jako: k.p.a.) utrzymał w mocy decyzję własną z 15 czerwca 2020 r. o umorzeniu w całości, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., postępowania w sprawie przyznania E. H. G. (dalej także jako skarżący) stypendium ministra dla wybitnych młodych naukowców. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że [...]grudnia 2019 r. Rektor [...] w L. złożył wniosek o przyznanie skarżącemu stypendium. Warunki uzyskania stypendium określone zostały w art. 360 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2020 r. poz. 85 ze zm., dalej jako p.s.w.), zgodnie z którym stypendium może uzyskać młody naukowiec wykazujący się znaczącymi osiągnięciami w działalności naukowej, natomiast pod pojęciem młodego naukowca rozumieć należy osobę prowadzącą działalność naukową, która posiada stopień doktora, od uzyskania którego nie upłynęło 7 lat, i która jest zatrudniona w podmiocie, o którym mowa w art. 7 ust. 1 p.s.w. W ocenie organu skarżący w dacie rozpoznania wniosku nie posiadał statusu młodego naukowca, bowiem stopień doktora uzyskał [...] lutego 2013 r. i nie przebywał od tego czasu na urlopach, o których mowa w art. 360 ust. 3 p.s.w. (urlopy związane z rodzicielstwem), ani nie pobierał wymienionych w tym artykule zasiłków lub świadczeń (zasiłek macierzyński, świadczenie rodzicielskie, zasiłek chorobowy, świadczenie rehabilitacyjne). Wskazano również zgodnie z przepisem § 12 pkt 2 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 kwietnia 2019 r. w sprawie stypendiów ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki dla studentów i wybitnych młodych naukowców (Dz. U. poz. 658 i 2297, dalej jako rozporządzenie), że wnioski o przyznanie stypendiów są rozpoznawane w terminie do 30 czerwca roku następującego po roku w którym zostały złożone. Zdaniem organu uprawnionym do uzyskania stypendium dla wybitnych młodych naukowców są tylko młodzi naukowcy wykazujący się znacznymi osiągnięciami w działalności naukowej. Niezbędne do wydania decyzji w sprawie jest zatem posiadanie statusu młodego naukowca w dacie podjęcia decyzji, a nie tylko w dacie składania wniosku o stypendium. Przepisy p.s.w. i rozporządzenia Ministra Nauki i Edukacji z 1 kwietnia 2019 r. nie wskazują na możliwość otrzymania stypendium przez osobę, która ustawowe warunki jego otrzymania spełniała jedynie w dacie składania wniosku. Na marginesie organ dodał, że stypendium wypłacane jest przez okres 36 miesięcy i przyznanie go osobie, w przypadku której okres posiadania statusu młodego naukowca już upłynął, wydaje się być sprzeczne z jego przeznaczeniem. Wobec powyższego, skoro w dacie jej wydania skarżący nie posiadał statusu młodego naukowca w rozumieniu art. 360 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 p.s.w. to postępowanie wszczęte w niniejszej sprawie, jako bezprzedmiotowe, podlegało umorzeniu. Od powyższej decyzji E.H. G. złożył skargę wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1. art. 360 p.s.w. w związku z § 7 ust. 1 pkt 2, § 9, § 11 ust. 3, § 13 ust. 1 rozporządzenia z dnia 1 kwietnia 2019 r, poprzez uznanie, iż warunek upływu nie więcej niż 7 lat od momentu uzyskania tytułu doktora winien być spełniony na dzień wydania decyzji, podczas gdy z przepisów ww. rozporządzenia wynika obowiązek spełnienia tego warunku formalnego jedynie na dzień składania wniosku, 2. art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a. poprzez pobieżne, z pominięciem części przepisów powszechnie obowiązujących, prowadzenie postępowania administracyjnego, a tym samym naruszające zasadę zaufania obywateli do organów administracji publicznej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 12 maja 2021 r. uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 15 czerwca 2020 r. (sygn. akt II SA/Wa 208/21). Sąd uznał, że wydając decyzję umarzającą organ przedstawił argumentację merytoryczną, na gruncie przepisów ustawy o szkolnictwie wyższym, właściwą dla rozstrzygnięcia wniosku co do istoty. Wynikało to zdaniem Sądu wprost z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, a także z odpowiedzi na skargę, gdzie organ stwierdził, że posiadanie statusu młodego naukowca należy uznać za przesłankę uprawniającą do zaliczenia danej osoby do grona osób mogących ubiegać się o stypendium ministra. Organ badał zatem przesłankę merytoryczną warunkującą spełnienie definicji młodego naukowca. Tym samym nie miał jakichkolwiek podstaw ustawowych do umorzenia postępowania w trybie art. 105 § 1 k.p.a. z powodu niespełnienia ww. przesłanki. Od tego wyroku Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego złożył skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 8 stycznia 2025 r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania (sygn. akt III OSK 6130/21). Zdaniem NSA spór dotyczący tego czy niespełnienie przez osobę ubiegającą się o stypendium Ministra przesłanki uzyskania stopnia doktora powinno skutkować umorzeniem postępowania czy też odmową przyznania stypendium ma na gruncie niniejszej sprawy charakter teoretyczny. NSA stwierdził, że nie wypowiadając się w przedmiocie poprawności oceny przesłanki braku spełnienia przez skarżącego warunku siedmiu lat od uzyskania tytułu doktora - czy powinna być ona spełniona w dacie wydania decyzji jak przyjął organ - czy tylko w chwili złożenia wniosku jak przekonuje skarżący - Sąd nie rozstrzygnął zasadniczego sporu jaki legł u podstaw złożenia skargi. NSA zaznaczył, że rzeczą Sądu I instancji było w pierwszej kolejności rozstrzygnięcie problemu dotyczącego spornego między stronami warunku dla przyznania świadczenia. Dopiero ustalenie, że skarżący go spełnił – w przeciwieństwie do poglądu organu - uprawniało Sąd do uchylenia decyzji. Ocena, że przesłanka nie została spełniona powinna prowadzić do oddalenia skargi co najwyżej ze stwierdzeniem, że niewłaściwe zastosowanie art. 105 § 1 k.p.a. nie mogło mieć wpływu na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Przez ten wynik bowiem nie można rozumieć jedynie różnicy w samym rozstrzygnięciu zawartym w decyzji administracyjnej sprowadzającej się do określenia "umarza postępowanie w sprawie", czy "odmawia przyznania stypendium". NSA w wytycznych zalecił Sądowi I instancji zbadanie poprawności stanowiska organu, co do niespełnienia warunku braku upływu siedmiu lat od daty uzyskania stopnia doktora dla przyznania stypendium. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownie rozpoznając sprawę zważył, co następuje. Przedmiotem ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie jest skarga na decyzję Ministra Edukacji i Nauki o umorzeniu postępowania administracyjnego wszczętego wnioskiem o przyznanie skarżącemu stypendium ministra dla wybitnych młodych naukowców, o którym stanowi art. 360 p.s.w. Na wstępie należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Związanie wykładnią prawa dokonaną w danej sprawie przez NSA oznacza, że Sąd I instancji, ponownie rozpoznając sprawę nie może nie dostosować się do zapatrywania prawnego wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny. Przez ocenę prawną rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania, co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. W niniejszej sprawie powodem uchylenia przez tutejszy Sąd zaskarżonej decyzji było przyjęcie, że organ nie miał podstaw do umorzenia postępowania albowiem brak spełnienia przez skarżącego przesłanki określonej w art. 360 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 2 p.s.w., uprawniającej do przyznania stypendium ministra dla wybitnych młodych naukowców jest okolicznością merytoryczną. Zdaniem Sądu bezpośrednią przyczyną, jak i rezultatem wydania decyzji o umorzeniu - jako bezprzedmiotowego - postępowania administracyjnego jest niemożność rozpoznania sprawy co do istoty, a taka sytuacja - w ocenie Sądu poprzednio rozpoznającego sprawę - nie wystąpiła. Wobec braku przesłanek ustawowych do umorzenia postępowania w przedmiotowej sprawie Sąd uchylił obie decyzje wydane przez Ministra, z uwagi na naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. Decyzje organu, zdaniem Sądu, pozbawiały bowiem skarżącego możliwości merytorycznego rozpoznania sprawy w okolicznościach faktycznych i prawnych, w których takie rozstrzygnięcie winno zapaść. Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny uchylając wyrok WSA w Warszawie z 12 maja 2021 r. stwierdził, że Sąd I instancji uchylając decyzje nie rozstrzygnął istoty sporu, który sprowadza się do przesądzenia, czy osoba ubiegająca się o stypendium ministra dla wybitych młodych naukowców winna spełniać przesłankę określoną w art. 360 ust. 2 pkt 2 p.s.w. (posiada stopień doktora, od uzyskania którego nie upłynęło 7 lat) na dzień złożenia wniosku, czy również przesłanka ta musi być aktualna na dzień wydania przez organ decyzji rozstrzygającej wniosek. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza art. 360 ust. 2 pkt 2 p.s.w. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Przed przystąpieniem do merytorycznej oceny decyzji zaskarżonej w niniejszej sprawie Sąd zwraca uwagę, że kwestia stanowiąca istotę niniejszej sprawy tj. sposób wykładni art. 360 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 p.s.w. nie jest jednolicie rozstrzygana przez sądy administracyjne. W części wyroków sądy administracyjne przyjmują bowiem, podobnie jak organ w niniejszej sprawie, że warunki określone w przepisie art. 360 ust. 2 pkt 1 i 2 p.s.w. muszą być spełnione przez osobę ubiegającą się o stypendium na dzień wydania decyzji o przyznaniu stypendium (por. wyroki WSA w Warszawie: z 22 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 2190/20, z 29 stycznia 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 337/20 i z 19 maja 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 2154/20). Z kolei w innych wyrokach prezentowane jest stanowisko, że w przypadku postępowań o charakterze konkursowym - przy rozstrzyganiu sprawy, co do zasady, kluczowe znaczenie muszą odgrywać warunki faktyczne czy prawne na dzień składania wniosku - chyba że inne reguły wynikałyby z samych przepisów szczególnych. Wówczas uczestniczący w konkursie musieliby być tego świadomi i odpowiednio to uwzględniać. Decydujące zatem znaczenie przy ocenie przesłanki określonej w art. 360 ust. 2 pkt p.s.w. ma stan faktyczny na dzień złożenia wniosku (por. wyrok WSA w Warszawie z 2 marca 2021 r. II SA/Wa 1667/20, od którego NSA oddalił skargę kasacyjną wyrokiem z 30 czerwca 2022 r., sygn. akt III OSK 5227/21). Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd wyrażony w ostatnio powołanych wyrokach. Zgodnie z art. 360 ust. 1 p.s.w. stypendium ministra dla wybitnych młodych naukowców może otrzymać młody naukowiec wykazujący się znaczącymi osiągnięciami w działalności naukowej. Młodym naukowcem jest zaś osoba prowadząca działalność naukową, która posiada stopień doktora, od uzyskania którego nie upłynęło 7 lat, i jest zatrudniona w podmiocie, o którym mowa w art. 7 ust. 1 ustawy (art. 360 ust. 2 pkt 2 p.s.w.). Ustawodawca, w stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, nie przesądził więc, kiedy należy spełniać warunek określony w art. 360 ust. 2 pkt 2 p.s.w.. W niniejszej sprawie poza sporem jest, że skarżący na dzień złożenia wniosku o przyznanie mu stypendium ministra (23 grudnia 2019 r.) miał status młodego naukowca albowiem, jak wynika z akt sprawy, stopień doktora uzyskał w dniu [...] lutego 2013 r. Natomiast siedmioletni okres od dnia uzyskania tego stopnia naukowego w dniu rozpoznania wniosku z pewnością został przekroczony, co doprowadziło do umorzenia postępowania w sprawie. Sąd podziela pogląd wyrażony w powołanym wyżej wyroku WSA w Warszawie z 2 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 1667/20, zgodnie z którym ogólna zasada rozstrzygania według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania orzeczenia doznaje pewnych ograniczeń w postępowaniach o charakterze konkursowym. Postępowania tego rodzaju, jak wskazał Sąd, rządzą się w istocie odmiennymi regułami ogólnymi, co nie zawsze znajduje wprost odzwierciedlenie w treści stosownych norm materialnoprawnych, lecz faktycznie nie budzi wątpliwości w praktyce stosowania prawa w takich sprawach. Należy zwrócić uwagę, że przy porównaniu dorobku osób uczestniczących w postępowaniach konkursowych - bierze się pod uwagę wyłącznie wszelkie ich osiągnięcia w okresie zamkniętym konkretną datą końcową – np. terminu składania wniosków. W przeciwnym wypadku w istocie to termin rozstrzygnięcia konkursu mógłby determinować jego wynik - gdyby możliwe było uwzględnianie dorobku po określonej normatywnie dacie składania wniosków. Powyższe można odnieść również na przesłankę statusu młodego naukowca. W przypadku postępowań o charakterze konkursowym - przy rozstrzyganiu co to zasady spraw kluczowe znaczenie muszą odgrywać warunki faktyczne czy prawne na dzień składania wniosku - chyba że inne reguły wynikałyby z samych przepisów szczególnych. Wówczas uczestniczący w konkursie musieliby być tego świadomi i odpowiednio to uwzględniać. Nie jest dopuszczalna sytuacja, gdy osoba składająca wniosek i w momencie jego złożenia spełniająca kryteria określone w ustawie pozostawała w niepewności czy organ rozstrzygnie konkurs do daty utraty przez nią jednego z atrybutów uprawniających ją do uzyskania stypendium. Dodatkowym argumentem świadczącym o prawidłowości takiej wykładni art. 360 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 p.s.w. jest treść art. 360 ust. 2a p.s.w., który został dodany do ustawy na podstawie art. 1 pkt 67 lit. b ustawy z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r., poz. 212). Zgodnie z tym przepisem, który obowiązuje od 15 lutego 2023 r., stypendium może otrzymać również osoba wykazująca się znaczącymi osiągnięciami w działalności naukowej, która posiada stopień doktora, prowadzi działalność naukową i jest zatrudniona w podmiocie, o którym mowa w art. 7 ust. 1, jeżeli okres 7 lat od dnia uzyskania tego stopnia upłynął po ostatnim dniu terminu składania wniosków o stypendia, określonego w przepisach wydanych na podstawie art. 363 pkt 1. Przepis ten dotyczy takich sytuacji jak sytuacja skarżącego w niniejszej sprawie, a zatem przypadków, gdy w momencie składania wniosku w stosunku do osoby ubiegającej się o stypendium, okres 7 lat od dnia uzyskania stopnia doktora, upłynął po złożeniu wniosku, ale przed rozstrzygnięciem konkursu. Wprowadzenie tego przepisu do ustawy oznacza, że ustawodawca dostrzegł opisywany wyżej problem i zdecydował, że osoby w sytuacji analogicznej do sytuacji skarżącego mogą otrzymać stypendium ministra dla młodych naukowców pod warunkiem spełnienia pozostałych przesłanek określonych w ustawie. Co prawda przepis ten nie obowiązywał w dacie wydania zaskarżonej decyzji i nie mógł być podstawą rozstrzygnięcia Ministra w przedmiocie wniosku o przyznanie skarżącemu stypendium, ale jego wprowadzenie nie jest bez znaczenia w procesie interpretacji przepisów poprzednio obowiązujących. Gdyby wolą ustawodawcy było wyeliminowanie z konkursu o stypendium osób, które na dzień rozstrzygnięcia konkursu nie posiadają już przymiotu "młodego naukowca", ale posiadały go w momencie składania wniosku o stypendium, mając świadomość problemów z interpretacją art. 360 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 p.s.w., wprowadziłby przepis wskazujący na brak możliwości przyznania stypendium dla osób w takiej sytuacji. Skoro jednak po kilku latach obowiązywania art. 360 p.s.w. ustawodawca w istocie doprecyzował w art. 360 ust. 2 pkt 2 p.s.w. poprzez dodanie do tego artykułu ustępu 2a to oznacza, że wykładnia tych przepisów przez organ, która doprowadziła go do wniosku o braku przedmiotu postępowania w sprawie albowiem w trakcie trwania postępowania konkursowego upłynęło 7 lat od dnia uzyskania przez skarżącego stopnia doktora, była błędna. Mając na uwadze powyższe, a także stanowisko zajęte przez Naczelny Sąd Administracyjny we wspomnianym wyroku z 8 stycznia 2025 r. należało przyjąć, że Minister nie miał podstaw nie tylko do umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., ale także do odmowy przyznania skarżącemu stypendium wyłącznie z uwagi na upływ w trakcie postępowania 7 lat od dnia uzyskania przez niego stopnia doktora. Zdaniem Sądu organ wydając zaskarżoną decyzję, jak też utrzymaną nią w mocy decyzję z 15 czerwca 2020 r. o umorzeniu w całości, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., postępowania w sprawie przyznania skarżącemu stypendium ministra dla wybitnych młodych naukowców naruszył przepisy prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 360 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 p.s.w. poprzez ich błędną wykładnię, jak też przepisy postępowania tj. art. 105 § 1 k.p.a. przyjmując, że wobec niespełnienia przez skarżącego, w dniu wydania decyzji, przesłanki określonej w art. 360 ust. 2 pkt 2 p.s.w. postępowanie stało się bezprzedmiotowe. Ponownie rozpatrując sprawę organ weźmie pod uwagę ocenę prawną przedstawioną w niniejszym orzeczeniu i rozstrzygnie sprawę mając na uwadze specyfikę postępowań dotyczących przyznawania stypendiów młodym naukowcom uregulowaną w p.s.w. i rozporządzeniu z dnia 1 kwietnia 2019 r. w sprawie stypendiów ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki dla studentów i wybitnych młodych naukowców. Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.