VII SA/Wa 103/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Maciej Majewski po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy A. P. w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Ministra Finansów i Rozwoju z dnia [...] listopada 2016 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kary pieniężnej nałożonej z tytułu nielegalnego użytkowania budynku postanawia: odmówić A. P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął uzupełniony przez A. P. formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Z danych zawartych w formularzu PPF oraz piśmie z dnia 31 marca 2017 r. złożonym na wezwanie Sądu wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z zoną. Źródłem utrzymania rodziny wnioskodawcy są dochody z tytułu emerytury wnioskodawcy (1187 zł) i wynagrodzenia za pracę żony (około 1450 zł.) i zasiłku pielęgnacyjnego w wys. 153 zł. w łącznej wysokości około 2800 zł. miesięcznie, przy czym w kwocie tej nie uwzględniono potrąceń egzekucyjnych z emerytury wnioskodawcy w wysokości 515,19 zł. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wskazał, że z ww. kwoty musi opłacić raty kredytów, których wysokość została sprecyzowana w piśmie z dnia 31 marca 2017 r., na kwotę 1 236 zł., opłaty na utrzymanie domu 784 zł., leki 200 zł. Na żywność i pozostałe wydatki pozostaje kwota około 700 zł. Wnioskodawca dodał, że jest inwalidą II grupy, natomiast żona I grupy. Do majątku zaliczył działkę o pow. 1001 m2 i dom o pow. 150 m2, przy czym dom jest niewykończony i zajęty hipoteką w wysokości 700 000 zł. podał, że nie wie ile dokładnie ma kredytów, gdyż wszystkie są w egzekucji komorniczej. Dodał, że w krytycznych sytuacjach wspomaga się z żoną pożyczkami od rodziny i znajomych oraz debetami na kontach żony. Z pomocy społecznej nie korzysta. Do wniosku dołączono kopie dokumentów PIT za 2016 r. kopie wyciągu z rachunków bankowych, kopie orzeczeń o niepełnosprawności, kopię decyzji o waloryzacji emerytury, kopie rachunków i faktur. W sprawie zważono, co następuje. Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawczyni wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie wnioskującej. Prawo pomocy obejmować zatem powinno osoby, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację życiową, mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2012 r. sygn. akt II OZ 131/12 Sąd ten wskazał, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (Lex nr 1121260). Rozpoznając złożony przez A. P. wniosek należy wskazać, że wnioskodawca nie wykazał, by jego sytuacja materialna była tak trudna by kwalifikowała do przyznania prawa pomocy. Przede wszystkim należy wskazać, że wnioskodawca posiada stałe dochody i majątek, co wskazuje, że jego osoby nie można zaliczyć do osób ubogich. Przy czym należy wskazać, że nie została w pełni wyjaśniona kwestia dochodów rodziny wnioskodawcy. Wskazać w tym zakresie należy, że z załączonych rachunków bankowych wynika, że jedno z kont żony jest regularnie zasilane kwotami rzędu 1500 – 500 zł. Przez okres 3 miesięcy konto zostało zasilone o kwotę 3900 zł. Wnioskodawca nie wskazał, co to są za dochody. Trudno również powiedzieć, że wnioskodawca jest osobą ubogą (a takim należy przyznawać prawo pomocy), w sytuacji posiadania nieruchomości zabudowanej nowym (niewykończonym) domem o pow. 150 m2. Orzekający referendarz sądowy nie kwestionuje, że wnioskodawca posiada długi, jednakże przedstawiona sytuacja materialna wnioskodawcy budzi wątpliwości odnośnie faktycznych dochodów wnioskodawcy. Wnioskodawca posiada z żoną stałe dochody, nie ma nikogo na utrzymaniu, posiada majątek. Dodać ponadto należy, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, z jednej strony bierze się pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącego i jego rodziny, a z drugiej strony także wysokość kosztów postępowania, jakie jest on zobowiązany podnieść. W przedmiotowej sprawie wpis sądowy wynosi 200 zł. Na gruncie wymienionego przepisu art. 246 § 1 powołanej ustawy skarżący powinien wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że podjął wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem sądowym. W przypadku wnioskowania o prawo pomocy osoba fizyczna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków sądowych. Ponoszenie kosztów postępowania sądowego zawsze powoduje określony uszczerbek utrzymania skarżącego. Nie uzasadnia to jednak jeszcze przyznania prawa pomocy chyba, że strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo, że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w jej koniecznym utrzymaniu. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynika, że stan majątkowy pozwala zaliczyć wnioskodawcę do osób rzeczywiście ubogich, których środki do życia są ograniczone. Wskazać należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2014 r., sygn. akt II OZ 1238/14). W takiej sytuacji należy uznać, że skarżący nie wskazał okoliczności, które mogłyby świadczyć o jego szczególnie trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.