VII SA/Wa 103/17

Dnia 31 maja 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. P. od postanowienia Starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 kwietnia 2017 r. w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Ministra Finansów i Rozwoju z dnia [...] listopada 2016 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kary pieniężnej nałożonej z tytułu nielegalnego użytkowania budynku postanawia: 1. utrzymać w mocy postanowienie Starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 kwietnia 2017 r. w zakresie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych. 2. zmienić postanowienie Starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 kwietnia 2017 r. w zakresie odmowy ustanowienia adwokata i przyznać A. P. adwokata z urzędu. Postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2017 r. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił A. P. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu postanowienia Starszy referendarz sądowy wskazał, że z danych zawartych w formularzu PPF oraz piśmie z dnia 31 marca 2017 r. złożonym na wezwanie Sądu wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z zoną. Źródłem utrzymania rodziny wnioskodawcy są dochody z tytułu emerytury wnioskodawcy (1187 zł) i wynagrodzenia za pracę żony (około 1450 zł.) i zasiłku pielęgnacyjnego w wys. 153 zł. w łącznej wysokości około 2800 zł. miesięcznie, przy czym w kwocie tej nie uwzględniono potrąceń egzekucyjnych z emerytury wnioskodawcy w wysokości 515,19 zł. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wskazał, że z ww. kwoty musi opłacić raty kredytów, których wysokość została sprecyzowana w piśmie z dnia 31 marca 2017 r., na kwotę 1 236 zł., opłaty na utrzymanie domu 784 zł., leki 200 zł. Na żywność i pozostałe wydatki pozostaje kwota około 700 zł. Wnioskodawca dodał, że jest inwalidą II grupy, natomiast żona I grupy. Do majątku zaliczył działkę o pow. 1001 m2 i dom o pow. 150 m2, przy czym dom jest niewykończony i zajęty hipoteką w wysokości 700 000 zł. podał, że nie wie ile dokładnie ma kredytów, gdyż wszystkie są w egzekucji komorniczej. Dodał, że w krytycznych sytuacjach wspomaga się z żoną pożyczkami od rodziny i znajomych oraz debetami na kontach żony. Z pomocy społecznej nie korzysta. Do wniosku dołączono kopie dokumentów PIT za 2016 r. kopie wyciągu z rachunków bankowych, kopie orzeczeń o niepełnosprawności, kopię decyzji o waloryzacji emerytury, kopie rachunków i faktur.. Mając powyższe na uwadze rozpoznając złożony przez A. P. wniosek Starszy referendarz sądowy wskazał, że wnioskodawca nie wykazał, by jego sytuacja materialna była tak trudna by kwalifikowała do przyznania prawa pomocy. Wnioskodawca posiada stałe dochody i majątek, co wskazuje, że jego osoby nie można zaliczyć do osób ubogich. Przy czym nie została w pełni wyjaśniona kwestia dochodów rodziny wnioskodawcy. Z załączonych rachunków bankowych wynika, że jedno z kont żony jest regularnie zasilane kwotami rzędu 1500 – 500 zł. Przez okres 3 miesięcy konto zostało zasilone o kwotę 3900 zł. Wnioskodawca nie wskazał, co to są za dochody. Dalej Referendarz wskazał, że trudno również powiedzieć, iż wnioskodawca jest osobą ubogą (a takim należy przyznawać prawo pomocy), w sytuacji posiadania nieruchomości zabudowanej nowym (niewykończonym) domem o pow. 150 m2. Orzekający referendarz sądowy zaznaczył, że nie kwestionuje wnioskodawca posiada długi, jednakże przedstawiona sytuacja materialna wnioskodawcy budzi wątpliwości odnośnie faktycznych dochodów wnioskodawcy. Dodano, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, z jednej strony bierze się pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącego i jego rodziny, a z drugiej strony także wysokość kosztów postępowania, jakie jest on zobowiązany podnieść. W przedmiotowej sprawie wpis sądowy wynosi 200 zł. na uiszczenie którego wnioskodawcę stać. Na ww. postanowienie sprzeciw złożył A. P. W uzasadnieniu sprzeciwu podniósł, że po opłaceniu wszystkich rachunków i zobowiązań do dyspozycji wnioskodawcy pozostaje kwota jedynie 700 zł. na dwie osoby, która jest mniejsza niż minimum socjalne. Dodał, że kwoty wpływające na rachunek żony to kwoty pożyczek od rodziny i znajomych, które następnie należy oddać. Związane one są ze zwiększonymi wydatkami w okresie grzewczym. Dodał, że posiadanie domu nie jest równoznaczne ze stwierdzeniem, iż nie jest osobą ubogą. Wartość domu obecnie jest mniejsza niż wartość hipoteki, którą dom jest obciążony, stąd dom nie nadaje się do sprzedaży. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie zatem z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Wskazać należy, że zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przypomnieć w tym miejscu należy, że postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy wszczynane jest na wniosek strony i to w interesie osoby składającej wniosek leży udzielenie wszelkich informacji niezbędnych do rozpoznania wniosku. Z treści art. 246 ustawy wynika jednoznacznie, że wnioskodawca powinien udowodnić, iż znajduje się w sytuacji materialnej, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania we własnym zakresie. Do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy zatem jedynie samo twierdzenie strony o trudnej sytuacji, niskich dochodach czy ogólnikowe oświadczenie, że posiadane środki nie wystarczają nawet na jedzenie. Strona powinna poprzez rzetelne i wiarygodne przedstawienie w złożonym wniosku wszelkich informacji niezbędnych do oceny jej sytuacji majątkowej, a także poprzez złożenie stosownych dokumentów wykazać, że jej sytuacja materialna uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, że w niniejszej sprawie należy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych utrzymać w mocy postanowienie Starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 kwietnia 2017 r. odmawiając przyznania kosztów sądowych. Wnioskodawca jest obowiązany w niniejszej sprawie do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 200 zł. Uiszczenie wpisu sadowego umożliw i stronie rozpoznanie sprawy sądowej. Zdaniem Sądu koszt ten znajduje się w zasięgu możliwości finansowych wnioskodawcy. Wnioskodawca posiada dom i stałe dochody. Nie ma nikogo na utrzymaniu. Ma zatem zapewnione potrzeby bytowe i żywieniowe. Posiadanie nowo wybudowanego domu (rozpoczęcie użytkowania w 2012 r.) niewątpliwie wskazuje, że wnioskodawca nie jest w złej sytuacji materialnej. Należy również zauważyć, że nawet po nadesłaniu wyjaśnień w sprzeciwie w ocenie Sądu pojawiają się wątpliwości związane z wpływami środków pieniężnych na konto żony wnioskodawcy. Wnioskodawca wskazał, że są to kwoty z pożyczek od rodziny i znajomych, jednakże należy zauważyć, że skoro wnioskodawcy zostaje do dyspozycji tylko kwota około 700 zł. miesięcznie, to budzi wątpliwość z jakich środków wnioskodawca chce spłacać omawiane dodatkowe pożyczki. Fakty te zaprzeczają sobie. Niezależnie od powyższego należy również nadmienić, że z orzecznictwa sądowo-administracyjnego wynika, że obciążenia finansowe w postaci licznych zobowiązań, w tym zaległości publicznoprawne oraz kwestia spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek są indywidualną sprawą podatnika i fakt ten nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Strona powinna ponosić koszty postępowania, jeżeli dysponuje stałym miesięcznym dochodem i posiada znaczny majątek w postaci ruchomości i nieruchomości (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 września 2014 r. II FZ 1309/14, LEX nr 1507574). Z tych względów Sąd uznał, że Starszy referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu zasadnie uznał, że skarżący jest w stanie samodzielnie ponieść obowiązek uiszczenia kosztów sądowych. Jednocześnie Sąd postanowił zmienić postanowienie Starszego referendarza sądowego w zakresie ustanowienia pełnomocnika, gdyż uznał, że z osiąganego dochodu, strona nie jest w stanie opłacić zawodowego pełnomocnika i w tym zakresie zmieniając zaskarżone postanowienie, przyznał pełnomocnika z urzędu. W tym stanie rzeczy Sąd postanowił na podstawie art. 259 i art. 260 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.