VII SA/Wa 1042/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Cieśla (spr.), , Sędzia WSA Mirosława Kowalska, Sędzia WSA Krystyna Tomaszewska, , Protokolant sekr. sąd. Ewa Sawicka-Bożek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi M. N., M. N. i M. N. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] lutego 2015 r. znak [...] w przedmiocie stwierdzenia braku naruszenia przepisu rozporządzenia przez przewoźnika lotniczego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] czerwca 2014 r., II. zasądza od Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego na rzecz skarżących M. N., M. N. i M. N. solidarnie kwotę 891 zł (osiemset dziewięćdziesiąt jeden złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. znak [...] Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013r. poz. 267 z późn. zm.), art. 205a ust. 1, art. 205b ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 3 lipca 2002r. - Prawo lotnicze (Dz.U. z 2013r. poz. 1393), art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 i art. 14 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie nr 295/91/EWG (Dz.Urz. WE L 46 s.1, 2004, s.1) - po rozpatrzeniu złożonego przez M. N., M. N. oraz M. N. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] czerwca 2014 r. znak [...] - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, którą organ, po rozpatrzeniu wniosku ww. osób, pasażerów lotu z dnia [...] sierpnia 2013 r. na trasie [...] - [...] o oznaczeniu kodowym [...], stwierdził brak naruszenia przez [...] z siedzibą w [...] przepisów rozporządzenia (WE) nr 261/2004. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że postępowanie zostało wszczęte na podstawie skarg wniesionych przez M. N., M. N. oraz M. N., będących pasażerami lotu z dnia [...] sierpnia 2013 r. na trasie [...] - [...] o oznaczeniu kodowym [...], z planowaną godziną startu 06:05 UTC([...]). Lot był wykonywany przez przewoźnika [...] z siedzibą w [...]. Organ wskazał, że lot ten odbył się, jednakże jego start nastąpił 15 godzin i 25 minut po planowanej godzinie startu, przewoźnik wykonał lot samolotem o znakach rej. [...] pozyskanym dla tej operacji w formule [...] od [...] Airways Sp. z o.o. z siedzibą w [...]. O opóźnieniu lotu skarżący dowiedzieli się w dniu [...] sierpnia 2013 r. po przybyciu do portu lotniczego w [...]. Każda ze stron skarżących odbyła podróż opóźnionym lotem. Organ stwierdził, że faktem powszechnie znanym jest, iż w terminalu portu lotniczego w [...] wywieszone są plakaty traktujące o prawach pasażerów określonych przepisami rozporządzenia (WE) nr 261/2004, do pulpitów stanowisk odpraw przytwierdzona jest w sposób trwały informacja następującej treści: "Jeżeli odmówiono Państwu przyjęcia na pokład lub Państwa lot został odwołany lub opóźniony o co najmniej dwie godziny, możecie Państwo poprosić obsługę na stanowisku odpraw lub w punkcie przyjęć pasażerów na pokład samolotu o tekst określający przysługujące Państwu prawa, w szczególności w odniesieniu do odszkodowania i należnej Państwu pomocy". Organ wskazał ponadto, że w terminalu powszechnie dostępne są broszury informacyjne traktujące o prawach pasażerów. Z wyjaśnień strony skarżącej wynika, iż otrzymała ona informację na temat praw pasażerów. Organ podniósł, że z opinii Dyrektora Departamentu Techniki Lotniczej tut. Urzędu zawartej w piśmie z dnia [...] maja 2014 r. znak: [...] oraz z wyjaśnień przewoźnika wynika, iż przyczyną opóźnienia było ujawnienie się niesprawności jednego z silników samolotu o znakach rej. [...], która spowodowała wyłączenie tego samolotu z eksploatacji do dnia [...] sierpnia 2013 r. Problemy z silnikiem nr 1 pojawiły się w dniu [...] sierpnia 2013 r. podczas lotu na trasie [...] - [...], który bezpośrednio poprzedzał skarżony lot. Po wykonaniu podczas obsługi liniowej kontroli silnika boroskopem stwierdzono nieprawidłowe wskazania temperatury silnika, a usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości wymagało wymiany całego silnika na inny egzemplarz. Nowy silnik został dostarczony w dniu [...] sierpnia 2013 r., w tym dniu został zamontowany i samolot przywrócono do eksploatacji. Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego wskazał, że mierzona metodą trasy po ortodromie odległość pomiędzy lotniskiem w [...] a lotniskiem na [...] wynosi 1.839 kilometry. Podniósł, że zgodnie z art. 6 ust. 1 lit b pkt i rozporządzenia (WE) nr 261/2004, jeżeli obsługujący przewoźnik lotniczy ma uzasadnione powody, by przewidywać, że lot będzie opóźniony w stosunku do planowego startu o trzy lub więcej godzin w przypadku wszystkich lotów wewnątrzwspólnotowych dłuższych niż 1.500 kilometrów i wszystkich innych lotów o długości pomiędzy 1.500 a 3.500 kilometrów, pasażerowie otrzymują od obsługującego przewoźnika lotniczego pomoc określoną w art. 9 ust. 1 lit. a (bezpłatne posiłki oraz napoje w ilościach adekwatnych do czasu oczekiwania) i pomoc określoną w art. 9 ust. 2 (bezpłatne dwie rozmowy telefoniczne, dwa dalekopisy, dwie przesyłki faksowe lub e-mailowe). Organ podniósł, że stronom skarżącym zapewniono taką pomoc, natomiast faktem nieistotnym jest, iż pomoc ta została udzielona przez [...]sp. z o.o. Wskazał, że spełnienie świadczenia - z wyjątkiem wypadków, w których dłużnik obowiązany jest do świadczenia osobistego - może nastąpić przez osobę trzecią, wobec czego należało stwierdzić brak naruszenia przepisów rozporządzenia (WE) nr 261/2004 w powyższym zakresie. Prezes Urzędu podkreślił, że pasażerowie nie oczekiwali na alternatywny lot przez jedną lub więcej nocy, wobec tego przewoźnik nie był zobowiązany do udzielenia im pomocy polegającej na zapewnieniu bezpłatnego zakwaterowania w hotelu, wynikającej z art. 9 ust. 1 lit. b w zw. z art. 6 ust. 1 lit. b pkt ii rozporządzenia. Organ stwierdził więc brak naruszenia przepisów rozporządzenia (WE) nr 261/2004 w tym zakresie. Organ wskazał, że przewoźnik nie miał też obowiązku udzielenia pasażerom pomocy określonej w art. 9 ust. 1 lit. c, czyli bezpłatnego transportu pomiędzy lotniskiem a miejscem zakwaterowania, bowiem stosownie do art. 6 ust. 1 lit. b pkt ii obowiązek taki powstaje tylko w sytuacji, gdy oczekiwany w sposób uzasadniony czas odlotu nastąpi co najmniej dzień po terminie poprzednio zapowiedzianego odlotu. Prezes Urzędu wskazał, że opóźniony start nastąpił tego samego dnia, co planowany start lotu i z tego względu stwierdził brak naruszenia przepisów rozporządzenia w powyższym zakresie. Prezes Urzędu wskazał też, że skarżący odbyli podróż opóźnionym lotem, co oznacza, iż dokonali wyboru, o którym mowa w art. 8 ust. 1 lit a rozporządzenia (WE) nr 261/2004, wobec czego stwierdził brak naruszenia przepisów art. 6 ust. 1 lit. b pkt iii w zw. z art. 8 ust. 1 lit. a rozporządzenia. Organ zwrócił uwagę na wyroki Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich z dnia 19 listopada 2009 r. w sprawach połączonych C - 402/07 i C - 432/07 Sturgeon i inni oraz z dnia 23 października 2012 r. w sprawie C-581/10, w których przyjęto, że wykładni art. 5-7 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 należy dokonywać w ten sposób, że pasażerom rejsów opóźnionych w przylocie o co najmniej trzy godziny co do zasady należy się odszkodowanie tak jak pasażerom rejsów odwołanych. Obsługujący przewoźnik lotniczy nie jest jednak zobowiązany do wypłaty rekompensaty przewidzianej w art. 7, jeżeli może dowieść, że opóźnienie lotu jest spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. Prezes Urzędu wskazał, że zgodnie z motywem 14 preambuły rozporządzenia, "podobnie jak w konwencji montrealskiej, zobowiązania przewoźników lotniczych powinny być ograniczone lub ich odpowiedzialność wyłączona w przypadku gdy zdarzenie jest spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. Okoliczności te "mogą, w szczególności, zaistnieć w przypadku destabilizacji politycznej, warunków meteorologicznych uniemożliwiających dany lot, zagrożenia bezpieczeństwa, nieoczekiwanych wad mogących wpłynąć na bezpieczeństwo lotu oraz strajków mających wpływ na działalność przewoźnika." Organ podniósł, że z powszechnie przyjętej praktyki orzeczniczej organów ustanowionych na podstawie art. 16 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 wynika, że usterka tzw. części on-condition/ condition, czyli części, które nie wymagają nieplanowanych przeglądów lub wymiany podczas normalnych czynności operacyjnych (na przykład: elementy wskaźników temperatury oleju. Ich przedwczesny defekt, przy założeniu, że są serwisowane zgodnie z zaleceniami i użytkowane zgodnie z przeznaczeniem, jest niemożliwy do przewidzenia) stanowi nadzwyczajną okoliczność w rozumieniu rozporządzenia (WE) nr 261/2004. Powołał się przy tym na pkt 24 listy nadzwyczajnych okoliczności powstałej w wyniku spotkania Krajowych Organów Wykonawczych z dnia 12 kwietnia 2013 r., opublikowanej przez Komisję Europejską. Prezes Urzędu wskazał, iż bezpośrednią przyczyną opóźnienia skarżonego lotu było wystąpienie nieoczekiwanej wady mogącej wpłynąć na bezpieczeństwo, do takich bowiem zalicza się usterka silnika, która czyni ten silnik niezdatnym do dalszego użytku. Biorąc pod uwagę, iż przewoźnik wykonał lot przy użyciu zastępczego samolotu, który został pozyskany od innego przewoźnika, organ stwierdził, iż przewoźnik podjął wszelkie racjonalne czynności, aby zminimalizować niedogodności, jakich strony skarżące doznały w następstwie opóźnienia. W związku z powyższym Prezes Urzędu stwierdził, że przewoźnik nie naruszył przepisów art. 7 ust. 1 lit. b rozporządzenia (WE) nr 261/2004, tj. nie był zobowiązany do wypłaty na rzecz skarżących odszkodowania w związku z opóźnieniem ich lotu. Organ przytoczył ponadto treść art. 14 ust. 1 oraz art. 14 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 i wskazał, że ze skargi pasażerów wynika, że nie zapewniono im stosownej informacji o przepisach na temat odszkodowania i pomocy. Prezes Urzędu wskazał, że kontrole przeprowadzone przez członków Komisji Ochrony Praw Pasażerów na lotnisku w [...] potwierdziły jednak obecność plakatów informacyjnych w hali odlotów oraz czytelnej informacji z zakresu uprawnień pasażerów linii lotniczych znajdujących się przy stanowiskach odprawy biletowo-bagażowej, wobec czego stwierdził brak naruszenia przepisów rozporządzenia w powyższym zakresie. Skargę na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] lutego 2015 r. złożyli M. N., M. N. i M. N., zarzucając naruszenie prawa procesowego: m.in. art. 7, 77, 78 § 1 i 80 w zw. z art. 75 § 1 Kpa i art. 205b ust. 5 ustawy Prawo lotnicze, art. 107 § 3 w zw. z art. 11 Kpa, a także naruszenie prawa materialnego: art. 5 ust. 3, art. 7 oraz art. 14 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 261/2004. Skarżący wskazali, że organy obu instancji nie zgromadziły materiału dowodowego, ani nie wyjaśniły stanu faktycznego w stopniu umożliwiającym wydanie decyzji, naruszając tym samym art. 7 i 77 § 1 Kpa. Nie dokonano bowiem czynności mających na celu ustalenie źródła usterki technicznej silnika, a w decyzji wskazano jedynie, że usterka powstała niespodziewanie, co nie przesądza jednak, że była spowodowana nadzwyczajnymi okolicznościami, o których mowa w art. 5 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 261/2004. Jednocześnie nie wyjaśniono, czy uszkodzony samolot był prawidłowo serwisowany zgodnie z zaleceniami. W skardze podniesiono, że w myśl ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych opóźnienie lotu, które nastąpiło z powodu usterki silnika, mieści się w granicach ryzyka związanego z normalną działalnością przewoźnika. Uznanie usterki technicznej samolotu za nadzwyczajną okoliczność było ponadto przedmiotem wielokrotnych rozważań Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich. Skarżący wskazali na wyrok z dnia 22 grudnia 2008 r. w sprawie C-549/07, w którym Trybunał stwierdził: "Mimo że ustawodawca wspólnotowy wymienił w tym wykazie "nieoczekiwane wady mogące wpłynąć na bezpieczeństwo lotu" i mimo że problem techniczny statku powietrznego można zaliczyć do takich wad, okoliczności związane z takim zdarzeniem mogą zostać uznane za "nadzwyczajne" w rozumieniu art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 261/2004 tylko wówczas, gdy odnoszą się do zdarzenia, które - na wzór okoliczności wymienionych w motywie czternastym tego rozporządzenia - nie wpisuje się w ramy normalnego wykonywania działalności danego przewoźnika lotniczego i nie pozwala na skuteczne nad nim panowanie, ze względu na jego charakter lub źródło". Skarżący podnieśli, że ww. wyrok, jak i wyrok z dnia 19 listopada 2009 r. C-402/07, wskazuje prawidłową i wiążącą wykładnię art. 6 w zw. z art. 7 rozporządzenia (WE) nr 261/2004, a do chwili obecnej nie zostało wydane inne rozstrzygnięcie Trybunału Sprawiedliwości, które wskazywałoby na zmianę interpretacji tych przepisów. W skardze podkreślono także, że to przewoźnik musi dowieść, że zaistniały nadzwyczajne okoliczności zwalniające go z obowiązku wypłaty stosownego odszkodowania, tylko bowiem w wyjątkowych sytuacjach odszkodowanie pasażerom się nie należy. Tymczasem w przedmiotowej sprawie przewoźnik nie wie, co było powodem wystąpienia usterki, wskazał jedynie, że usterka została wykryta w trakcie lotu bezpośrednio poprzedzającego przedmiotowy lot i nie była możliwa do przewidzenia. Powyższe stwierdzenie nie przesądza natomiast o nadzwyczajnym charakterze usterki. Zdaniem skarżących przewoźnik nie udowodnił zatem, aby usterka techniczna była zdarzeniem nadzwyczajnym zwalniającym go z obowiązku wypłaty odszkodowania za opóźnienie lotu, zatem organ błędnie stwierdził brak naruszenia rozporządzenia (WE) nr 261/2004 przez [...], czym naruszył przepisy art. 5 ust. 3 oraz art. 7 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 261/2004. Skarżący zauważyli ponadto, że Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego powołał się w swej decyzji na Listę nadzwyczajnych okoliczności z dnia [...] kwietnia 2013 r., opublikowaną na stronie internetowej Komisji Europejskiej, która to lista ma jedynie charakter pomocniczy i nie stanowi źródła prawa. Skarżący nie zgodzili się także z ustaleniami organu, który stwierdził brak naruszenia przez przewoźnika lotniczego art. 14 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 261/2004. Z tych przyczyn skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji następuje wówczas, gdy Sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Uwzględniając powyższe kryteria Sąd uznał, że skarga jest zasadna, a zarzuty w niej podniesione trafne. Podstawę rozstrzygnięcia organu stanowiły przepisy art. 205a ust. 1, art. 205b ust. 1 ustawy Prawo lotnicze z dnia 3 lipca 2002 r. (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r. poz. 1393) oraz art. 5 i art. 7 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/91(Dz.Urz.UE.L.2004.46.1). Zgodnie z art. 205a ust. 1 Prawa lotniczego, Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego kontroluje przestrzeganie przepisów m. in. rozporządzenia nr 261/2004/WE. Stosownie natomiast do art. 205b ust. 1 ustawy, w razie złożenia skargi, o której mowa w art. 205a ust. 1 (a więc skargi pasażera na naruszenie przepisów rozporządzenia) Prezes Urzędu stwierdza, w drodze decyzji administracyjnej: 1) brak naruszenia prawa przez przewoźnika lotniczego albo 2) naruszenie prawa przez przewoźnika lotniczego, określając zakres nieprawidłowości oraz nakładając karę, o której mowa w art. 209b ust. 1, zaś w razie stwierdzenia naruszenia przepisu art. 7, art. 8 ust. 1 lit. a lub art. 10 ust. 2 rozporządzenia określa również obowiązek i termin jego usunięcia. Przedmiotem postępowania toczącego się przed Prezesem Urzędu Lotnictwa Cywilnego była skarga złożona przez M. N., M. N. oraz M. N., będących pasażerami lotu z dnia [...] sierpnia 2013 r. na trasie [...] - [...] o oznaczeniu kodowym [...], na naruszenie przepisów rozporządzenia przez przewoźnika lotniczego oraz żądanie wypłaty odszkodowania, o którym mowa w art. 7 rozporządzenia. Start samolotu planowany był na godzinę 06:05 UTC([...]). Lot był wykonywany przez przewoźnika [...] z siedzibą w [...]. Lot ten odbył się, jednakże jego start nastąpił 15 godzin i 25 minut po planowanej godzinie startu. Powodem opóźnienia lotu było wystąpienie usterki technicznej silnika i związana z tym konieczność jego wymiany, co spowodowało wyłączenie samolotu z eksploatacji do [...] sierpnia 2013 r. Zgodnie z art. 5 ust. 1 lit. c) rozporządzenia w przypadku odwołania lotu, pasażerowie, których to odwołanie dotyczy, mają prawo do odszkodowania od obsługującego przewoźnika lotniczego, zgodnie z art. 7, chyba że: i) zostali poinformowani o odwołaniu co najmniej dwa tygodnie przed planowym czasem odlotu; lub ii) zostali poinformowani o odwołaniu w okresie od dwóch tygodni do siedmiu dni przed planowym czasem odlotu i zaoferowano im zmianę planu podróży, umożliwiającą im wylot najpóźniej dwie godziny przed planowym czasem odlotu i dotarcie do ich miejsca docelowego najwyżej cztery godziny po planowym czasie przylotu; lub iii) zostali poinformowani o odwołaniu w okresie krótszym niż siedem dni przed planowym czasem odlotu i zaoferowano im zmianę planu podróży, umożliwiającą im wylot nie więcej niż godzinę przed planowym czasem odlotu i dotarcie do ich miejsca docelowego najwyżej dwie godziny po planowym czasie przylotu. W myśl art. 7 rozporządzenia w przypadku odwołania do niniejszego artykułu, pasażerowie otrzymują odszkodowanie w wysokości: a) 250 EUR dla wszystkich lotów o długości do 1.500 kilometrów; b) 400 EUR dla wszystkich lotów wewnątrzwspólnotowych dłuższych niż 1.500 kilometrów i wszystkich innych lotów o długości od 1.500 do 3.500 kilometrów; c) 600 EUR dla wszystkich innych lotów niż loty określone w lit. a) lub b). Wskazać w tym miejscu należy, iż Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z dnia 19 listopada 2009 r. w sprawach połączonych C-402/07 i C-432/07 stwierdził, że "artykuły 5, 6 i 7 rozporządzenia nr 261/2004 należy interpretować w ten sposób, że do celów stosowania prawa do odszkodowania pasażerów opóźnionych lotów można traktować jak pasażerów odwołanych lotów oraz że mogą oni powoływać się na prawo do odszkodowania przewidziane w art. 7 tego rozporządzenia, jeżeli z powodu tych lotów poniosą stratę czasu wynoszącą co najmniej trzy godziny, czyli jeżeli przybędą do ich miejsca docelowego co najmniej trzy godziny po pierwotnie przewidzianej przez przewoźnika lotniczego godzinie przylotu". Co do zasady zatem, zgodnie z art. 5 rozporządzenia w przypadku opóźnienia lotu wynoszącego co najmniej trzy godziny przewoźnik lotniczy powinien wypłacić pasażerowi odszkodowanie na zasadach określonych w art. 7 rozporządzenia w kwocie zależnej od długości trasy przelotu. Jednakże w art. 5 ust. 3 rozporządzenia przewidziano, że przewoźnik lotniczy zwolniony jest z tego obowiązku, jeżeli może dowieść, iż odwołanie lotu zostało spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. Przepis ten odpowiada treści motywu 14 rozporządzenia, w którym prawodawca unijny postanowił, że "podobnie jak w konwencji montrealskiej, zobowiązania przewoźników lotniczych powinny być ograniczone lub ich odpowiedzialność wyłączona w przypadku, gdy zdarzenie jest spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć, pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. Okoliczności te mogą w szczególności zaistnieć w przypadku destabilizacji politycznej, warunków meteorologicznych uniemożliwiających dany lot, zagrożenia bezpieczeństwa, nieoczekiwanych wad mogących wpłynąć na bezpieczeństwo lotu oraz strajków mających wpływ na działalność przewoźnika". Należy też zwrócić uwagę na orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości, który wielokrotnie zajmował się zagadnieniem odszkodowania i wykładnią pojęcia "nadzwyczajnych okoliczności", o których mowa w art. 5 ust. 3 rozporządzenia. W wyroku z dnia 22 grudnia 2008 r. w sprawie C-549/07 Friederike Wallentin-Hermann v. Alitalia - Linee Aeree Italiane SpA, Lex nr 467637, Trybunał orzekł, że "wolą ustawodawcy wspólnotowego nie było zwolnienie z obowiązku wypłacenia pasażerom odszkodowania z tytułu odwołania lotu w przypadku zaistnienia jakichkolwiek nadzwyczajnych okoliczności, ale wyłącznie takich, których nie można by było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. Wynika z tego, że - ponieważ nie wszystkie nadzwyczajne okoliczności skutkują zwolnieniem z obowiązku wypłacenia pasażerom odszkodowania - na tym, kto zamierza się na nie powołać, spoczywa ponadto obowiązek wykazania, że okoliczności tych w żadnym razie nie można byłoby uniknąć za pomocą dostosowanych do sytuacji środków, to jest środków, które w chwili wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności odpowiadają między innymi warunkom technicznie i ekonomicznie możliwym do przyjęcia przez danego przewoźnika lotniczego. Przewoźnik musi zatem dowieść, że nawet przy użyciu wszystkich zasobów ludzkich i materiałowych oraz środków finansowych, jakimi dysponował, w sposób oczywisty nie mógł - bez poświęceń niemożliwych do przyjęcia z punktu widzenia możliwości jego przedsiębiorstwa w tym momencie - uniknąć sytuacji, w której zaistniałe nadzwyczajne okoliczności skutkowały odwołaniem lotu". Trybunał wskazał ponadto, że "przewoźnicy powietrzni są stale narażeni - w ramach prowadzonej działalności - na rozmaite problemy techniczne, co jest nieuchronnie związane z eksploatacją tych maszyn" i stwierdził, że pomimo, iż ustawodawca wspólnotowy wymienił w zawartym w motywie 14 wykazie okoliczności zwalniających przewoźników z odpowiedzialności odszkodowawczej "nieoczekiwane wady mogące wpłynąć na bezpieczeństwo lotu" i mimo że problem techniczny statku powietrznego można zaliczyć do takich wad, to "problem techniczny, który wystąpił w statku powietrznym, skutkujący odwołaniem lotu, nie jest objęty pojęciem ‘nadzwyczajne okoliczności’ w rozumieniu tego przepisu, chyba że problem ten jest następstwem zdarzeń, które - ze względu na swój charakter lub źródło - nie wpisują się w ramy normalnego wykonywania działalności danego przewoźnika lotniczego i nie pozwalają mu na skuteczne nad nimi panowanie". Takie stanowisko Trybunał podtrzymał też w innych swych orzeczeniach, m.in. w wyroku z dnia 19 listopada 2009 r. w sprawach połączonych C-402/07 i C-432/07 Sturgeon i inni oraz w wyroku z dnia 17 września 2015 r. w sprawie C-257/14. Warto też wskazać, że w ww. wyroku z dnia 22 grudnia 2008 r. w sprawie C-549/07 jako przykłady problemów technicznych, które wykraczają poza ramy normalnego wykonywania działalności przewoźnika lotniczego, Trybunał Sprawiedliwości podał uszkodzenie statku powietrznego w wyniku aktów terroryzmu lub sabotażu oraz ujawnienie przez konstruktora maszyn lub przez właściwy organ, że maszyny te, będące już w użyciu, zawierają ukrytą wadę produkcyjną zagrażającą bezpieczeństwu lotów. Z treści art. 5 ust. 3 rozporządzenia oraz z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości wynika jednoznacznie, że to na przewoźniku spoczywa obowiązek wykazania, iż okoliczności, które doprowadziły do odwołania czy opóźnienia lotu, miały charakter nadzwyczajny, a przewoźnik nie mógł ich uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. W rozpoznawanej sprawie jako przyczynę opóźnienia lotu wskazano usterkę techniczną silnika nr 1 samolotu, która wystąpiła nagle i spowodowała wyłączenie samolotu z eksploatacji do dnia [...] sierpnia 2013 r., z uwagi na konieczność wymiany całego silnika. Samo wystąpienie usterki technicznej nie zwalnia jednak przewoźnika lotniczego od odpowiedzialności, musi on jeszcze wykazać, że wystąpienie tej usterki było wynikiem okoliczności pozostających (ze względu na charakter lub źródło) poza zakresem skutecznej kontroli przewoźnika. W niniejszej sprawie przewoźnik lotniczy nie wykazał natomiast, aby usterka skutkująca opóźnieniem lotu powstała z przyczyn od niego niezależnych, których nie mógł uniknąć czy im zapobiec. Z akt sprawy nie wynika bowiem, co spowodowało wystąpienie usterki, przewoźnik nie wykazał zatem, że źródło usterki nie wpisuje się w ramy normalnego prowadzenia działalności gospodarczej przewoźnika. Mając na uwadze powołane przepisy oraz orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości stwierdzić wobec tego trzeba, że przewoźnik nie dowiódł, iż opóźnienie lotu było spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności w rozumieniu art. 5 ust. 3 rozporządzenia, które uwalniałyby go od obowiązku wypłaty odszkodowania. W takiej sytuacji uznać należy, że rozpoznający skargę pasażerów Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego dopuścił się tym samym naruszenia przepisów art. 5 ust. 3 i art. 7 ust. 1 w zw. z pkt 14 preambuły rozporządzenia (WE) nr 261/2004, w zw. z art. 7 i 77 Kpa poprzez błędną ocenę, iż opóźnienie lotu na skutek przedmiotowej usterki technicznej silnika było spowodowane nadzwyczajnymi okolicznościami, zwalniającymi przewoźnika z obowiązku wypłaty odszkodowania. Sąd nie podzielił również stanowiska organu odnośnie braku naruszenia przez przewoźnika lotniczego art. 14 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 261/2004. Zgodnie z art. 14 ust. 1 rozporządzenia obsługujący przewoźnik lotniczy dba o to, aby w punkcie odpraw pasażerów była umieszczona w miejscu widocznym dla pasażerów czytelna informacja zawierająca następujący tekst: "Jeżeli odmówiono Państwu przyjęcia na pokład lub Państwa lot został odwołany lub opóźniony o co najmniej dwie godziny, możecie Państwo poprosić obsługę na stanowisku odpraw lub w punkcie przyjęć pasażerów na pokład samolotu o tekst określający przysługujące Państwu prawa, w szczególności w odniesieniu do odszkodowania i należnej Państwu pomocy". Stosownie zaś do art. 14 ust. 2 rozporządzenia "obsługujący przewoźnik lotniczy, który odmawia przyjęcia na pokład lub odwołuje lot wręcza każdemu pasażerowi, którego to dotyczy pisemną informację o przepisach na temat odszkodowania i pomocy zgodnie z niniejszym rozporządzeniem. Wręcza również odpowiednią informację każdemu pasażerowi dotkniętemu opóźnieniem o co najmniej dwie godziny". Tak określonego obowiązku przewoźnika lotniczego nie można ograniczyć poprzez wykładnię wynikającą z uregulowania obowiązku określonego w art. 14 ust. 1 (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 stycznia 2013 r. sygn. I OSK 1412/11 LEX nr 1341434). Samo zapewnienie plakatów informacyjnych w hali odlotów oraz informacji o uprawnieniach pasażerów przy stanowiskach odprawy biletowo-bagażowej nie zwalnia przewoźnika z przewidzianego w art. 14 ust. 2 zd. 2 rozporządzenia obowiązku wręczenia pasażerowi lotu opóźnionego o co najmniej dwie godziny pisemnej informacji o przepisach na temat odszkodowania i pomocy. Organ bezpodstawnie zatem stwierdził brak naruszenia przepisów rozporządzenia w tym zakresie. Rozpatrując sprawę ponownie, organ przeprowadzi postępowanie i wyda stosowne rozstrzygnięcie z uwzględnieniem przedstawionego wyżej stanowiska Sądu. Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ustawy.