VII SA/Wa 1049/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Więch – Baranowska, Sędzia WSA Maria Tarnowska (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Wilczewska – Rzepecka, Protokolant Spec. Eliza Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2014 r. sprawy ze skargi P. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] marca 2014 r. znak: [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. na rzecz P. A. kwotę 457 (słownie: czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I. Stan sprawy 1. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] marca 2014 r. znak: [...] po rozpoznaniu odwołania P. A. od decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy kat. B nr [...] wydanego dnia 7 lutego 2002 r. przez Prezydenta Miasta P.- utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Decyzja została wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (j.t. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 z późn. zm.) w związku z art. 5 ust. 3, 3a, 3b i 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 z późn.zm.). 2. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. podało, że w uzasadnieniu swej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że na podstawie art. 4 w związku z art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w P., jako organ właściwy dłużnika, zlecił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego u P. A., który uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu, prawidłowo poinformowany o konsekwencjach udzielenia odmowy. W związku z tym Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. w dniu 11 grudnia 2013 r. skierował do Prezydenta Miasta P. wniosek o zatrzymanie prawa jazdy w oparciu o art. 5 ust. 3 tej ustawy. Organ wskazał ponadto, że w dniu 17 lipca 2013 r. zostało wszczęte z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie zatrzymania prawa jazdy, w toku którego P.A. nie przedstawił żadnych dowodów mogących mieć znaczenie w sprawie. W związku z powyższym organ pierwszej instancji, zgodnie z art. 5 ust. 5 ww. ustawy zatrzymał prawo jazdy kat. B do czasu otrzymania wniosku od organu właściwego dłużnika po stwierdzeniu ustania przyczyn zatrzymania. Od decyzji tej odwołanie złożył P. A., zarzucając decyzji obrazę art. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i art. 4 w związku z art. 5 ust. 3 ustawy. W jego ocenie w niniejszej sprawie nie zaistniały przesłanki pozwalające na wszczęcie postępowania dotyczącego uznania go za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, gdyż stawił się na wywiad alimentacyjny oraz złożył wszelkie wymagane przez MOPS dane, w tym oświadczenie majątkowe; od dnia 25 stycznia 2014 r. przebywa na świadczeniu rehabilitacyjnym z ZUS, a do MOPS dostarczył zaświadczenie z ZUS o wysokości zajęcia jego świadczenia. 3. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. stwierdziło, że podstawę prawa materialnego zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 z późn.zm.). Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, iż Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. decyzją z dnia [...] marca 2013 r. uznał P. A. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych wobec A. A. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego M. D.. Z decyzji tej wynika, że dnia 3 stycznia 2013 r. MOPS w P. wezwał P. A. do osobistego stawienia się w siedzibie ośrodka celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz złożenia oświadczenia majątkowego. Wezwanie to zostało odebrane przez pełnoletniego domownika w dniu 7 stycznia 2013 r., jednak strona w wyznaczonym terminie nie stawiła się na wywiad. W związku z powyższym w dniu 24 stycznia 2013 r. zawiadomiono P. A. o wszczęciu postępowania w sprawie uznania go za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, zawiadomienie to zostało odebrane przez domownika w dniu 30 stycznia 2013 r. Zainteresowany nie wniósł żadnych uwag do toczącego się postępowania i nie przedstawił dowodów wpłat za okres 6 ostatnich miesięcy, a Komornik Sądowy T. P. pismem z dnia 7 marca 2013 r. potwierdził, że w ciągu ostatnich 6 miesięcy dłużnik nie wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów - dlatego organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] marca 2013 r. uznał P. A. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Powyższa decyzja - tak jak poprzednie korespondencja - została wysłana na podany przez stronę adres: ul. Dr. J., [...] P.. Adres ten był również podawany w pismach komornika, a dłużnik nie poinformował Ośrodka o zmianie miejsca zamieszkania. Na zwrotnym potwierdzeniu odbioru decyzji widnieje adnotacja gońca: "zwrot - nie mieszka". Organ działając zgodnie z treścią art. 41 § 1 i 2 kpa, zgodnie z którym "W toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swego adresu. § 2. W razie zaniedbania obowiązku określonego w § 1 doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny" uznał decyzję za doręczoną, a wobec braku wniesienia odwołania - za ostateczną. W dniu 12 lipca 2013 r. Dyrektor MOPS w P. - działając zgodnie z art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - zwrócił się z wnioskiem do Urzędu Miasta P. Oddział Komunikacji o zatrzymanie prawa jazdy P. A.. Decyzją z dnia [...] września 2013 r. Kierownik Oddziału Komunikacji UM P. orzekł o zatrzymaniu P. A. prawa jazdy kat. B. Od decyzji tej strona odwołała się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P., które decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. uchyliło zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia wskazując na konieczność ustalenia faktu, czy decyzja z dnia [...] marca 2013 r. jest ostateczna oraz czy egzekucja wobec dłużnika była bezskuteczna. Organ pierwszej instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające w tej sprawie, w tym celu zwrócił się o wyjaśnienie wskazanych przez Kolegium kwestii do Działu Świadczeń Rodzinnych MOPS w P., a następnie kwestionowaną obecnie decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. orzekł o zatrzymaniu P. A. prawa jazdy kat. B Kolegium po analizie całokształtu zgromadzonego sprawie materiału dowodowego nie znalazło podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji. Przedmiotowa decyzja została wydana w oparciu o art. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Art. 5 ust. 3 i 3a tej ustawy określa przesłanki wydania decyzji w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Po uzyskaniu przez taką decyzję waloru ostateczności, stosownie do art. 5 ust. 3b, organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, dołączając odpis tej decyzji oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 Kodeksu karnego. Art. 5 ust. 5 stanowi, że na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Zdaniem organu, w sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające zatrzymanie prawa jazdy P. A.. Pomimo skutecznie doręczonego wezwania w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, strona nie stawiła się w wyznaczonym terminie do Ośrodka w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego (wezwanie z dnia 3 stycznia 2013 r.). Decyzją z dnia [...] marca 2013 r. organ uznał P. A. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Organ pierwszej instancji w dniu [...] lipca 2013 r. wszczął na wniosek Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. postępowanie w sprawie zatrzymania prawa jazdy. Odwołujący - pomimo zawiadomienia o wszczęciu postępowania, o którym mowa wyżej (odebrane przez pełnoletniego domownika w dniu 31 lipca 2013 r.) nie zgłosił się do organu pierwszej instancji, nie przedłożył żadnych wyjaśnień ani dowodów w sprawie. Organ stwierdził, że w tej sytuacji organ pierwszej instancji prawidłowo orzekł o zatrzymaniu prawa jazdy, i wskazał, iż decyzja ta nie ma charakteru uznaniowego i wobec spełniania przesłanek, o których mowa w art. 5 ust. 3b i 5 powołanej ustawy, należało orzec jak na wstępie. Odpowiadając na zarzuty zawarte w odwołaniu Kolegium wyjaśniło, iż okoliczność stawienia się przez P. A. do Ośrodka na wywiad alimentacyjny w dniu 23 stycznia 2014 r. nie oznacza, że w jego przypadku decyzja o uznaniu go za dłużnika uchylającego się jest niezasadna, ponieważ z materiału dowodowego wynika, że cały czas zachodzą przesłanki do uznania P. A. za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Informacja uzyskana od Komornika Sądowego T. P. w dniu 10 grudnia 2013 r. potwierdziła, że w okresie ostatnich 6 miesięcy dłużnik nie wywiązywał się ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów, posiadał zadłużenie z tytułu świadczeń alimentacyjnych (alimenty zaległe dla wierzyciela: 5.637,18 zł + odsetki oraz zaległe świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego 3.127,83 zł + odsetki) - nadal więc pozostawał dłużnikiem alimentacyjnym. 4. Zdaniem Sądu, stan faktyczny przyjęty za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia budzi wątpliwości. II. Zarzuty podniesione w skardze i stanowiska pozostałych stron 1. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] marca 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył P. A.; zarzucając: I. obrazę prawa materialnego: 1) art. 3 i art. 4 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wskutek aprobowania ustaleń organu pierwszej instancji w zakresie: a) prawidłowości przeprowadzenia postępowania w przedmiocie uznania P. A. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych i wydania wobec niego decyzji z dnia [...] marca 2013 r., pomimo naruszenia art. 40 kpa; b) prawidłowości uzyskania przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w P. informacji z organu egzekucyjnego w przedmiocie tego, czy egzekucja prowadzona wobec P. A. jest – była - w dacie wydawania niniejszej decyzji bezskuteczna; 2) art. 4 i art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, albowiem nie zaistniały przesłanki pozwalające na prowadzenie postępowania dotyczącego uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych wobec nieprawidłowości doręczenia mu pisma inicjującego postępowanie w tym przedmiocie, a w efekcie nie zaistniały przesłanki do wydania skarżonej decyzji; II. obrazę przepisów postępowania: 1) art. 40 kpa i 41 kpa wskutek uznania za skutecznie doręczone skarżącemu pisma inicjującego postępowanie o uznanie dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych i dalszych pism, w tym i decyzji z dnia [...] marca 2013 r. uznającej skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, pomimo doręczania ich w sposób niezgodny z wskazanymi przepisami – - domagał się uchylenia decyzji w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy oraz uchylenia poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] marca 2013 r. uznającej P. A. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. 2. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. III. Podstawa prawna rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. 2. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] lutego 2014 r. w przedmiocie zatrzymania P. A. prawa jazdy kat. B wydanego dnia 7 lutego 2002 r. przez Prezydenta Miasta P.. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zarówno zaskarżona jak również poprzedzająca decyzja naruszają przepisy prawa. Sąd nie podziela stanowiska organu przedstawionego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. 3.1. Zgodnie z art. 40 § 1 kpa, pisma doręcza się stronie, a jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi, stosownie do art. 40 § 2 kpa. Art. 41 § 1 kpa stanowi, że w toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swojego adresu, w tym adresu elektronicznego. § 2 stanowi zaś, że w razie zaniedbania obowiązku określonego w § 1 doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny. Obowiązek zawiadamiania o zmianie adresu spoczywa na stronie tylko w postępowaniu administracyjnym, a więc gdy ono już się toczy, czyli obowiązek określony w art. 41 powstaje od daty zawiadomienia strony o wszczęciu postępowania administracyjnego (wyrok NSA z dnia 7 lutego 1996 r. Sa/Lu 381/95 niepubl., B. Adamiak, J. Borkowski – Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. 10. wydanie. Wydawnictwo C.H. BECK, Warszawa 2009, s.240-241). Z akt administracyjnych sprawy wynika zaś, co również zarzuca skarżący, że pismo inicjujące postępowanie w sprawie w oparciu o przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, określone w art. 4 tej ustawy, nie zostało skutecznie doręczone skarżącemu, bowiem skarżący pod tym adresem już nie zamieszkiwał, a korespondencja adresowana do skarżącego i doręczona dorosłemu domownikowi – nie została doręczona skarżącemu. Skarżący nie naruszył określonego w art. 41 § 1 kpa obowiązku zawiadomienia organu administracji o zmianie swojego adresu, bowiem zmiana ta, zgodnie z twierdzeniami skarżącego, nastąpiła przed wysłaniem pierwszej korespondencji do skarżącego w sprawie niniejszej. W takiej sytuacji może budzić wątpliwości uznanie skarżącego za osobę uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych – jeśli skarżący nie miał wiedzy o toczącym się postępowaniu, oraz, co również wynika z akt sprawy, skarżący po uzyskaniu informacji o toczącym się postępowaniu stawił się w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w P., wskazał adres do korespondencji, złożył wyjaśnienia, przedstawił zaświadczenie o potrącaniu co miesiąc kwot z zasiłku chorobowego który otrzymywał, inne niż te, które załączył organ egzekucyjny. Podnieść również należy, że przy pierwszym odwołaniu adwokat będący pełnomocnikiem P. A. złożył pełnomocnictwo (k. 4). Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzję z dnia [...] listopada 2013 r. o uchyleniu decyzji organu pierwszej instancji, doręczyło adwokatowi. Następnie Prezydent Miasta P. wydał decyzję z dnia [...] lutego 2014 r. i doręczył ją bezpośrednio P. A., z pominięciem ustanowionego pełnomocnika, co stanowi naruszenie art. 40 § 2 kpa. Od chwili ustanowienia pełnomocnika strona działa za jego pośrednictwem z pełnym skutkiem prawnym, a wobec tego również wszystkie pisma doręcza się pełnomocnikowi a nie stronie. Art. 40 § 2 kpa nie dopuszcza żadnych wyjątków i zgodnie z przyjętą w kpa zasadą oficjalności doręczeń obarcza organy administracyjne prowadzące postępowanie obowiązkiem doręczania wszystkich pism procesowych, w tym orzeczeń (decyzji i postanowień), pełnomocnikowi ustanowionemu w sprawie (v. postanowienie SN z 9 września 1993 r. III ARN 45/93, OSNCP 1994, Nr 5, poz. 112, B. Adamiak, J. Borkowski – Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. 10. wydanie. Wydawnictwo C.H. BECK, Warszawa 2009, s. 239). Zdaniem Sądu, doręczenie pisma tylko stronie, jeśli działa ona przez pełnomocnika, o ustanowieniu którego organ został powiadomiony, jest bezskuteczne. 3.2. Podkreślić należy, iż zgodnie z art. 7 kpa oraz art. 77 § 1 kpa organy administracji publicznej są zobowiązane do podejmowania wszelkich niezbędnych kroków w celu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością. W szczególności, organ administracji publicznej prowadzący postępowanie administracyjne, stosownie do art. 80 kpa ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, zobowiązany jest również dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a swoje stanowisko winien uzasadnić w sposób przewidziany w art. 107 § 3 kpa. Stosownie natomiast do art. 10 § 1 kpa, organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Od zasady tej organy mogą odstąpić tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną, przy czym, w tej sytuacji, organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1 (art. 10 § 2 i 3 kpa). Zapewnienie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania oznacza, że strona ma prawo do zapoznania się z materiałem dowodowym zgromadzonym na danym etapie postępowania. 3.3. Reasumując stwierdzić należy, iż wobec naruszenia przez organy przepisów postępowania administracyjnego, które to naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy, przedwczesne było badanie zgodności decyzji z przepisami prawa materialnego. IV. Rozpatrując sprawę ponownie, organ wyda stosowne rozstrzygnięcie, mając na względzie przedstawione wyżej uwagi. V. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), orzekł jak w sentencji.