VII SA/Wa 105/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. G. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 27 lutego 2017 r. przyznającego T. G. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata (pkt 1), a w pozostałym zakresie oddalającego wniosek (pkt 2) w sprawie ze skargi T. G. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2016r., znak:[...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego postanawia: 1) zmienić zaskarżone postanowienie w punkcie 1 i umorzyć postępowanie w przedmiocie wniosku T. G. o ustanowienie adwokata, 2) utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie w punkcie 2. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek T. G. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości ok. 1858,51 złotych miesięcznie. Powyższe wynika z załączonego do wniosku zaświadczenia z zakładu pracy o uzyskiwanych dochodach z dnia [...] października 2016 r. Wnioskodawca podał, że posiada dom z 1949 r. o pow. ok. 120 m² w połowie zamieszkiwany przez rodziców oraz nieruchomość rolną o pow. 1,9192 ha, trzy budynki gospodarcze z lat 1954-55 m.in. drewnianą stodołę. Nie posiada urządzeń do produkcji. Nadto wskazał, że posiada inwentarz żywy, tj. 7 kur. Z wniosku wynika, że skarżący posiada samochód skodę Fabię 1,4 z 2003 r., który służy mu do dojazdów do pracy w systemie zmianowym (62 km dziennie). Oświadczył, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani innych przedmiotów wartościowych powyżej 5000 złotych. Wnioskodawca płaci alimenty na rzecz dwóch małoletnich córek w łącznej wysokości 860 złotych miesięcznie. Skarżący podał, że ponosi miesięcznie następujące wydatki, tj. opłatę za wodę i kanalizację 90,39 złotych, opłatę za gaz w wysokości 48,30 złotych, opłatę za energię w wysokości 96,65 złotych, wywóz odpadów w wysokości 10 złotych, węgiel w wysokości 230 złotych, podatek gruntowy 47,17 złotych, ubezpieczenie OC za dom i gospodarstwo 487 złotych rocznie - 40,6 złotych miesięcznie, ubezpieczenie za auto 749 złotych rocznie plus 100 złotych przegląd – miesięcznie 70,75 złotych, leki ok. 200 złotych. Po podsumowaniu powyższe wydatki wynoszą 833,86 złotych, plus alimenty w wysokości 873,90 złotych z opłatą pocztową w wysokości 13,90 złotych, łącznie wynoszą 1707,76 złotych miesięcznie. Postanowieniem z dnia 27 lutego 2017 r. starszy referendarz sądowy przyznał skarżącemu T. G. prawo pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie adwokata (pkt 1), a w pozostałym zakresie oddalił wniosek (pkt 2). W ocenie starszego referendarza sądowego, biorąc pod uwagę powyższe zwłaszcza wysokość miesięcznych dochodów i ponoszonych wydatków uzyskiwanych przez skarżącego należało uznać, że skarżący nie jest w stanie ustanowić profesjonalnego pełnomocnika z wyboru bez spowodowania uszczerbku w koniecznym dla siebie utrzymaniu. Z tego względu starszy referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. Jednocześnie stwierdził, że brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący jest na tyle osobą ubogą, iż jego rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają mu wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. W sprzeciwie od postanowienia z dnia 27 lutego 2017 r. skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zwolnienie od wpisu sądowego, ponadto wskazał, że rezygnuje z pomocy adwokata. Podniósł, że od dnia 16 lutego 2017 r. nie posiada gospodarstwa, a jego średnie zarobki za 3 miesiące wynoszą 1781,71 złotych. Wniósł o uwzględnienie, że ponosi wydatki na dojazdy do pracy, zakup żywności, odzieży i koszty korespondencji z sądami i urzędami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym po dniu 15 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Na podstawie art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata lub radcy prawnego jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a). W ocenie Sądu starszy referendarz sądowy zasadnie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych prawidłowo oceniając sytuację majątkową strony. Skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. W sprzeciwie podał, że utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 1781,71 złotych miesięcznie. Posiada dom z 1949 r. o pow. ok. 120 m² w połowie zamieszkiwany przez rodziców oraz nieruchomość rolną o pow. 1,9192 ha, trzy budynki gospodarcze z lat 1954-55 m.in. drewnianą stodołę. Jako wydatki wskazał alimenty na rzecz dwóch małoletnich córek w łącznej wysokości 860 złotych miesięcznie, opłatę za wodę i kanalizację 90,39 złotych, opłatę za gaz w wysokości 48,30 złotych, opłatę za energię w wysokości 96,65 złotych, wywóz odpadów w wysokości 10 złotych, węgiel w wysokości 230 złotych, podatek gruntowy 47,17 złotych, ubezpieczenie OC za dom i gospodarstwo 487 złotych rocznie - 40,6 złotych miesięcznie, ubezpieczenie za auto 749 złotych rocznie plus 100 złotych przegląd – miesięcznie 70,75 złotych, leki ok. 200 złotych. Po podsumowaniu powyższe wydatki wynoszą 833,86 złotych, plus alimenty w wysokości 873,90 złotych z opłatą pocztową w wysokości 13,90 złotych, łącznie wynoszą 1707,76 złotych miesięcznie. Nie można zatem uznać, że sytuacja majątkowa skarżącego wskazuje, że ponoszenie kosztów postępowania jest dla skarżącego zbyt obciążające. Stwierdzić bowiem należy, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy winna najpierw poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero wówczas - gdy tak zgromadzone środki okażą się niewystarczające - może skutecznie złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe. Przyznanie prawa pomocy nie może być nadużywane w sytuacji, gdy strona posiada stałe dochody i majątek nieruchomy. Wobec tego Sąd uznał, że starszy referendarz sądowy, badając szczegółowo sytuację materialną strony i dokonując porównania wysokości kosztów sądowych z jej możliwościami finansowymi, zasadnie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W sprzeciwie od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 27 lutego 2017 r. skarżący oświadczył, że rezygnuje z pomocy adwokata. Zgodnie z art. 249a p.p.s.a., jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. W rozpoznawanej sprawie skarżący w istocie cofnął wniosek o przyznanie prawa pomocy w części poprzez ustanowienie adwokata, zatem w tym zakresie należy zmienić rozstrzygnięcie referendarza w punkcie 1 zaskarżonego postanowienia i umorzyć postępowanie w tej części. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 i art. 249a p.p.s.a., postanowiono, jak w sentencji.