VII SA/Wa 1061/17

Dnia 9 listopada 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Ostrowska po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. L. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 września 2017 r. odmawiającego K. L. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi K. L. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2017 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie do sprawy VII SA/Wa 1061/17 wpłynął na formularzu PPF wniosek K. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Z treści złożonego wniosku wynika, iż skarżąca gospodarstwo domowe prowadzi z mężem. Wskazała, że są z mężem osobami w podeszłym wieku (83 i 90 lat), posiadają niewysokie emerytury (łącznie 3 050 zł), wskazała, że ponoszą wydatki określone łącznie na kwotę 2 000 zł. Posiadają ponadto działki rolne o pow. 1 500 m2. W związku z niedostatecznymi informacjami, po wezwaniu do nadesłania dodatkowych informacji wnioskodawczyni wyjaśniła, że mieszkają z mężem w [...] przy ul. [...]. Lokal ten jest własnością syna Z., który umożliwił wnioskodawcom zamieszkanie w nim. Lokal ma pow. 63,1 m2. W mieszkaniu tym wnioskodawczyni mieszka z mężem. W [...] wnioskodawczyni mieszka z mężem u córki. Wskazała następujące wydatki: żywność 1 200 zł., opłaty za mieszkanie 250 zł., prąd 600 zł., leki 350 zł., telefon 100 zł., odzież i pampersy 400 zł., środki czystości 100 zł., utrzymanie samochodu 300 zł (Daewoo Nubira). Dodała, że nie otrzymują świadczeń z pomocy społecznej, czasami gdy brakuje im pieniędzy drobne kwoty otrzymują od dzieci. Wnioskodawczyni dodała, że do 15 października 2017 r. przebywa nad morzem i pozostałe dokumenty może przedstawić do 25 października 2017 r. po powrocie do [...]. Postanowieniem starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 września 2017 r. sygn. akt VII SA/Wa 1061/17 odmówiono K. L. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Na to orzeczenie został skutecznie (w zakreślonym terminie) złożony sprzeciw. W sprzeciwie wnioskodawczyni wskazała, że jest osobą starszą (83 lata), schorowaną, od kilku lat toczą się sprawy z nadzorem budowlanym w [...], jest już u kresu sił fizycznych i psychicznych. Spraw toczy się od kilku lat, jest bardzo skomplikowana i zawiła prawnie. W swoim wcześniejszym piśmie poprosiła o wyznaczenie dodatkowego terminu na uzupełnienie swojego wniosku, a mimo szczegółowego wyjaśnienia jej argumenty nie zostały uwzględnione przez Sąd. Ponownie wniosła o przeanalizowanie wniosku i jego uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Rozpoznając w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie, wobec czego postanowienie z 13 września 2017 r. należało utrzymać w mocy. Na wstępie wskazać należy, iż wobec skutecznego wniesienia przez wnioskodawczynię sprzeciwu - na podstawie art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie do § 2 tego przepisu - w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ten zakres pomocy zarezerwowany jest dla osób ubogich, znajdujących się w wyjątkowo trudnej sytuacji, uniemożliwiającej wyłożenie środków na pokrycie kosztów sądowych i, w której wnioskodawca nie ma potencjalnych możliwości na zdobycie tychże środków (brak majątku i obiektywnych możliwości na jego pozyskanie). Okoliczności braku środków powinny być zatem wiarygodnie udokumentowane, ponieważ zwolnienie od ponoszenia ciężaru postępowania sądowego stanowi w istocie przerzucenie tego ciężaru na współobywateli. Jest to zatem instytucja umożliwiająca prowadzenie sprawy sądowej osobom bardzo ubogim. A zatem, instytucja przyznania prawa pomocy została stworzona w celu zapewnienia realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej, ubogim, nie posiadającym środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, czyli faktycznie przez innych obywateli i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). W niniejszej sprawie - jak słusznie zauważył referendarz w postanowieniu z 13 września 2017 r. - z wniosku nie wynika, że sytuacja finansowa wnioskodawczyni jest aż tak trudna. Biorąc pod uwagę sytuację finansową K. L. Sąd uznał, iż brak jest niezbędnych przesłanek do przychylenia się do wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika profesjonalnego z urzędu. Wnioskodawczyni i jej mąż posiadają stały dochód jakim są emerytury, z których się utrzymują, posiadają także działki rolne, samochód osobowy, mają zapewnione warunki mieszkaniowe - mieszkają w domu syna, a obecnie nad morzem u córki. Wskazane okoliczności pozwalają przyjąć, że wnioskodawczyni nie można zaliczyć do osób ubogich, a tylko takim należało przyznawać prawo pomocy. Ponadto przedstawiony wniosek zawiera rozbieżności w podanych wysokościach ponoszonych wydatków, które są wyższe niż osiągane dochody. Suma wydatków wskazanych w piśmie z dnia 22 sierpnia 2017 r. to kwota 3 450 zł., a suma dochodów to 3 050 zł. Przy czym w przypadku wydatków należy zauważyć także na rozbieżność ich wysokości, gdyż w piśmie z dnia 22 sierpnia 2017 r. wskazano wysokość wydatków na kwotę 3 450 zł., natomiast w formularzu PPF na kwotę 2000 zł. Co czyni wniosek niewiarygodnym. Nadto, w formularzu wnioskodawczyni podała, że posiada oborę o pow. 270 m2, natomiast z formularza PPF nie wynika by miała jakikolwiek inwentarz żywy. Wnioskodawczyni posiada ponad 6 hektarowe gospodarstwo rolne przy czym nie wskazała posiadania żadnych maszyn rolniczych, nie jest również wiadome, czy gospodarstwo służy do uprawy roślin, czy tez posiadane tereny to np. łąki służące do wypasu zwierząt. Posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, co do zasady wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, a na pewno przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wszak udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Także strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 571., postanowienie NSA z 26 września 2012 r., sygn. akt I OZ 704/12). Wnioskodawcy posiadają działki rolne o pow. 1 500 m2, które mogą wykorzystać do osiągnięcia dodatkowego dochodu. Trudno zatem przyjąć, że wnioskodawczyni jest osobą aż tak ubogą, że jej rzeczywiste możliwości finansowe uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku opłacenia kosztów postępowania sądowego. Z nadesłanego wniosku i okoliczności sprawy nie wynika, aby strona była w tak trudnej sytuacji finansowej. Nie bez znaczenia dla podjętego rozstrzygnięcia jest niepełne niewykonanie zarządzenia referendarza sądowego, a więc i nieustosunkowanie się do zawartych w zarządzeniu pytań dotyczących sytuacji materialnej strony. Złożone przez skarżącą oświadczenie jest niewystarczające dla ustalenia jej faktycznych możliwości finansowych, a na wezwanie Sądu wnioskodawczyni nie przedstawiła wszystkich żądanych informacji, w szczególności zabrakło rozliczenia PIT, wyciągu z rachunku bankowego. Wniosek zaś o przedłużenie terminu na dostarczenie wskazanych dokumentów nie został uwzględniony bowiem to na wnioskodawcy spoczywa ciężar przedstawienia okoliczności i wskazania faktów uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Ponadto, jak słusznie zauważył referendarz, wpis sądowy w niniejszej sprawie (w wysokości 200 zł) jest jednym z najmniejszym ze wpisów w postępowaniu sądowo-administracyjnym, który jest w zasięgu możliwości finansowych strony. Sąd nie mając żądnych dowodów na poparcie przedstawionych faktów i sytuacji materialnej nie może dać im wiary bez posiadania wiarygodnego źródła potwierdzającego wskazane dane. Z tych względów Sąd uznał, że wniosek jest niewystarczający, niewiarygodny, nie przedstawia w sposób wyczerpujący sytuacji majątkowej wnioskodawczyni. Do sprzeciwu skarżąca nadal nie dołączyła wymienionych a brakujących dokumentów, nie nadesłała wyciągu z rachunku bankowego, ani rozliczenia PIT. W ten sposób skarżąca odebrała Sądowi możliwość realnej i rzetelnej oceny jej sytuacji materialnej. Dlatego należało odmówić przyznania prawa pomocy. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.