VII SA/Wa 1139/17

Dnia 20 czerwca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Rudnicki po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. D. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 maja 2018 r. w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. D. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2017 r. znak [...]w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 maja 2018 r. odmawiające A. D. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym A. D. po otrzymaniu odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z treści złożonego wniosku wynika, iż wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i córką, posiada dom o powierzchni 129 m2, lokal mieszkalny w [...] o powierzchni 78,65 m2 oraz oszczędności w wysokości 8.500 zł. Skarżący oświadczył, że jego córka jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Rodzina utrzymuje się z emerytur skarżącego i jego żony w łącznej wysokości 4.518,56 zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki A. D. wymienił: ubezpieczenie samochodu 570 zł i nieruchomości 370 zł rocznie, opłaty za media – 635 zł miesięcznie, wydatki na leczenie – 340 zł, na wyżywienie – 1950 zł miesięcznie. Postanowieniem starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 maja 2018 r. sygn. akt VII SA/Wa 1139/17 odmówiono A. D. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Na to orzeczenie został skutecznie złożony sprzeciw. W sprzeciwie wnioskodawca wskazał, że w domu rodzinnym zamieszkuje oprócz żony bezrobotna córka, zaś w lokalu w [...] mieszka bezrobotny syn wraz synową uzyskująca wynagrodzenie minimalne i dwójką ich dzieci, których skarżący też wspiera. Posiadane środki pieniężne (oszczędności) to żelazne rezerwy na wydatki przewidziane na termomodernizację i walkę ze smogiem i eternitem oraz na wydatki trudne do przewidzenia ze względu na wiek wnioskodawcy i jego żony. Podsumowując skarżący wskazał, że jeżeli nie będzie możliwe przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym to może chociaż w zakresie przyznania pełnomocnika z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Rozpoznając w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie, wobec czego postanowienie z 7 maja 2018 r. należało utrzymać w mocy. Na wstępie wskazać należy, iż wobec skutecznego wniesienia przez wnioskodawcę sprzeciwu - na podstawie art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie do § 2 tego przepisu - w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja przyznania prawa pomocy została stworzona w celu zapewnienia realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom znajdującym się w trudnej sytuacji majątkowej, ubogim, nie posiadającym środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, czyli faktycznie przez innych obywateli i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). Instytucja ta ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w wobec osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności zaś posiada zgromadzone oszczędności pieniężne, to powinna partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. W niniejszej sprawie - jak słusznie zauważył referendarz w postanowieniu z 7 maja 2018 r. - wnioskodawca nie wykazał, aby jego sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym czy częściowym. Wskazać należy, że źródłem utrzymania rodziny są stałe miesięczne dochody z tytułu emerytur w łącznej wysokości 4.518,56 zł. Wnioskodawca posiada dom o powierzchni 129 m2, lokal mieszkalny w [...] o powierzchni 78,65 m2 oraz oszczędności w wysokości 8.500 zł. Miesięczne wydatki wynoszą około 3 865 zł i są to: ubezpieczenie samochodu i nieruchomości rocznie, miesięczne opłaty za media, wydatki na leczenie i wyżywienie. Biorąc to pod uwagę stwierdzić należy, że strony nie można zaliczyć do osób ubogich, a tylko takim należy przyznawać prawo pomocy, jako umożliwienie dostępu do sądu. Sąd w okolicznościach przedstawionych we wniosku i sprzeciwie stwierdza, że skarżący nie wykazał, że znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych czy chociaż ustanowienia pełnomocnika. Ustanowienie pełnomocnika leży w zasięgu możliwości finansowych skarżącego. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2014 r., sygn. akt II OZ 1238/14). W przedstawionej sytuacji Sąd uznał, że skarżący nie wskazał okoliczności, które mogłyby świadczyć o jego szczególnie trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że należało odmówić przyznania prawa pomocy, dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 260 § 1 i § 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.