VII SA/Wa 1159/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Antas (spr.), Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Rudnicki, sędzia WSA Krystyna Tomaszewska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 listopada 2019 r. sprawy ze skargi Związku [...]z siedzibą w W. na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] marca 2019 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu I. uchyla zaskarżone postanowienie i umarza postępowanie dotyczące przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy; II. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego w całości; III. zwraca skarżącemu kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem nadpłaconego wpisu od skargi. Zaskarżonym postanowieniem z [...] marca 2019 r. znak: [...] Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, działając na podstawie art. 58 w zw. z art. 59 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm. ), dalej: k.p.a., w wyniku rozpatrzenia wniosku Z. (dalej: Z.) odmówił przywrócenia terminu do złożenia przez Z. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] grudnia 2018 r. znak: [...]. Postanowienie to zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wskazaną wyżej decyzją z [...] grudnia 2018 r., działając na podstawie art. 103 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 15 czerwca 2018 r. o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1293 ze zm.), cofnął w całości wydane Z. zezwolenie na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi udzielone decyzją Ministra Kultury i Sztuki z [...] maja 1995 r. znak: [...], zmienione decyzją z [...] stycznia 2001 r. znak: [...] (pkt I), nałożył na Z. obowiązek dokonania zgodnie z odpowiednimi aktami wewnętrznymi obowiązującymi w tym względzie w Z. podziału i wypłaty uprawnionym przychodów z praw pobranych dotychczas przez Z. do [...] września 2019 r. (pkt II), po upływie [...] września 2019 r. nałożył na Z. obowiązek złożenia przychodów z praw podzielonych, ale niewypłaconych uprawnionym do tego dnia do depozytu sądowego, a w przypadku przychodów niepodzielonych obowiązek przekazania ich na Fundusz Promocji Kultury (pkt III). Powyższa decyzja została doręczona stronie [...] stycznia 2019 r. Pismem z [...] lutego 2019 r. Z. wystąpił o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] grudnia 2018 r., równocześnie odrębnym pismem z tego samego dnia Z. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję z [...] grudnia 2018 r., do której dołączył wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Przywołanym wyżej postanowieniem z [...] marca 2019 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego odmówił przywrócenia Z. terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] grudnia 2018 r., stwierdzając, że wnioskodawca nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Organ przyjął, że o braku winy nie stanowiły wątpliwości co do zasad reprezentacji Z. związane z wyborem władz Z. na lata 2017-2020 przez Walny Zjazd Delegatów Z., który odbył się [...] czerwca 2017 r. oraz brak aktualizacji wpisu w Krajowym Rejestrze Sądowym w zakresie nowego składu zarządu, nie dowodziły braku winy opisane we wniosku okoliczności osobiste (życiowe) i zdrowotne J. R. (Prezes Zarządu Głównego Z.), mające uniemożliwiać jej podjęcie czynności w sprawie przed [...] lutego 2019 r., jak też fakt odebrania przesyłki zawierającej decyzję z [...] grudnia 2018 r. przez pracownika nieposiadającego kompetencji ani doświadczenia do oceny wagi i znaczenia tej decyzji, co skutkowało przekazaniem jej władzom Z. ze znacznym opóźnieniem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 17 czerwca 2019 r. sygn. VII SA/Wa 620/19 na podstawie art. 86 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej: p.p.s.a., odmówił przywrócenia terminu do wniesienia przez Z. skargi na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] grudnia 2018 r. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 15 października 2019 r. sygn. II OZ 897/19 oddalił zażalenie Z. na ww. postanowienie Sądu I instancji. Kierując się powyższym orzeczeniem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 29 października 2019 r. sygn. VII SA/Wa 620/19 odrzucił skargę Z. jako wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia (art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] marca 2019 r. złożył Z., zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie. Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił naruszenie: 1) art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. poprzez brak przeprowadzenia wniosków dowodowych zawartych we wniosku o przywrócenie terminu, które posiadają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy; 2) art. 58 § 1 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że nie doszło do niedochowania terminu z przyczyn niezawinionych przez skarżącego, podczas gdy skarżący wskazał okoliczności uzasadniające przywrócenie terminu, jak też dokonał uprawdopodobnienia tych okoliczności, zaś organ w sposób błędny przyjął kryterium udowodnienia. W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga podlegała uwzględnieniu, albowiem Sąd, działając z urzędu w granicach sprawy, której dotyczy skarga (art. 134 § 1 p.p.s.a.), stwierdził, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z istotnym i mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem prawa procesowego. Powody, które o takiej ocenie zdecydowały, pozostają jednakże bez związku z argumentacją skargi i sformułowanymi w niej wnioskami. Te odnoszą się bowiem do wykazania, że Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wadliwie przypisał stronie winę w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z [...] grudnia 2018 r. w sytuacji, gdy Z. uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy, wobec czego zaskarżone postanowienie nie powinno przybrać charakteru odmownego. Tymczasem, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wskazana wyżej przez stronę kwestia ma w sprawie znaczenie wtórne, jako że odnosi się do merytorycznej oceny działań podejmowanych przez Z. pod kątem tego, czy faktycznie, jak twierdzi Z., obiektywne względy decydowały o niemożności podjęcia przez niego w terminie spornej czynności procesowej (złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy). Merytoryczna ocena żądania w zakresie uprawdopodobnienia przesłanki przywrócenia terminu, o której mowa w art. 58 § 1 k.p.a., powinna bowiem zostać poprzedzona formalną kontrolą jego dopuszczalności. Kontrola ta powinna mieć na uwadze rozważenie przede wszystkim tego, czy w sprawie zakończonej decyzją z [...] grudnia 2018 r. dopuszczalne jest wniesienie przez skarżącego środka zaskarżenia określonego w art. 127 § 3 k.p.a. Nie może budzić wątpliwości, że instytucja przywrócenia terminu regulowana przepisami art. 58-60 k.p.a. ma na celu ustalenie, czy czynności, dla której określony był termin, i którego strona nie dochowała może zostać przypisana skuteczność. Ocena ta jest dokonywana w postępowaniu incydentalnym i nie może być formułowana w oderwaniu od obowiązku odniesienia się przez organ do ogólnych warunków jej dopuszczalności. Te zaś są kształtowane m.in. przez przepisy określające, od jakich decyzji i na jakich zasadach stronie przysługuje możliwość ich zaskarżania, jeżeli czynnością uchybiającą terminowi miałoby być wniesienie środka zaskarżenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w tym kontekście zauważa, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 127 § 3 k.p.a.). Przepis ten uzupełnia regulacja zamieszczona w art. 52 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym, jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa. Nadawana powyższemu przepisowi treść normatywna powinna być odczytywana w sposób przyjmujący, że skarga wnoszona na decyzję wydaną w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze, a także wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej tą decyzją są alternatywnymi środkami zaskarżenia, co strona powinna mieć na uwadze, decydując się na wniesienie skargi. Postępowaniu weryfikacyjnemu opartemu o środek zaskarżenia, o którym mowa w art. 127 § 3 k.p.a., przepis art. 52 § 3 p.p.s.a. nadaje charakter fakultatywny, nie może ono stąd zostać skutecznie wszczęte i być prowadzone, jeżeli strona decyduje się wnieść skargę, co powinno być odczytywane jako żądanie zapewnienia jej szybszego dostępu do sądu administracyjnego (por. postanowienie NSA z 11 października 2019 r. sygn. I OSK 3522/18; postanowienie NSA z 12 kwietnia 2019 r. sygn. II OSK 1018/19). Żądanie przeprowadzenia kontroli legalności decyzji przez sąd administracyjny materializujące się we wniesieniu skargi w sposób określony w art. 54 § 1 p.p.s.a. oznacza rezygnację przez stronę z prawa do dwukrotnego rozpatrzenia jej sprawy w postępowaniu administracyjnym pozbawionym z racji usytuowania organu w strukturze administracji cechy dewolutywności. W niniejszej sprawie Z., składając skargę na decyzję z [...] grudnia 2018 r. wraz z równoczesnym wystąpieniem do Sądu z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia skargi, odnośnie do którego to wniosku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie merytorycznie wypowiedział się prawomocnym postanowieniem z 17 czerwca 2019 r. sygn. VII SA/Wa 620/19, doprowadził do zamknięcia sobie prawa do poddania weryfikacji ww. decyzji z [...] grudnia 2018 r. na drodze administracyjnej. Z tego względu prośba skarżącego z [...] lutego 2019 r. o przywrócenie terminu do złożenia przez Z. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] grudnia 2018 r. stanowiła czynność procesową podjętą w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną (art. 16 § 1 k.p.a.), która mogła podlegać podważeniu wyłącznie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w razie jej uchylenia lub stwierdzenia jej nieważności na zasadach przewidzianych w art. 145 § 1 p.p.s.a. Na te ocenę nie ma wpływu fakt rozpatrzenia w sposób odmowny wniosku Z. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, co uniemożliwiło skarżącemu doprowadzenie do merytorycznej kontroli decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Sąd w tym zakresie zobowiązany był bowiem uwzględnić, że przesłanką zastosowania art. 52 § 3 p.p.s.a. rozdzielającego drogę administracyjnej i sądowej weryfikacji decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie pozostaje to, czy wniesiona skarga zostanie rozpatrzona w sposób zgodny z oczekiwaniami strony skarżącej. Ustawa procesowa formułuje ogólne warunki skuteczności tejże czynności procesowej, które obejmują również wymóg wniesienia skargi w terminie 30 dni (art. 53 § 1 p.p.s.a.), który może jednakże zostać przywrócony (art. 86 § 1 p.p.s.a.). Skarżący skorzystał z tej drogi. W prawomocnym postanowieniu z 17 czerwca 2019 r. sygn. VII SA/Wa 620/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie poddał w związku z tym merytorycznej ocenie wszystkie okoliczności, które miały wpływ na niedochowanie przez Z. terminu do wniesienia skargi na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] grudnia 2018 r., jednakże nie uznał, by argumentacja skarżącego mogła zostać podzielona. Powyższe stanowi o wykorzystaniu przez Z. jako skarżącego drogi sądowej w znaczeniu, jakie wniesieniu skargi przypisuje art. 52 § 3 p.p.s.a. Odnosząc dalsze uwagi do zaskarżonego postanowienia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] marca 2019 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie mógł uznać tego rozstrzygnięcia za prawidłowe, albowiem wskutek wniesienia przez Z. skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję z [...] grudnia 2018 r. organ, mając na uwadze art. 127 § 3 k.p.a. w zw. z art. 52 § 3 p.p.s.a., powinien był stwierdzić bezprzedmiotowość postępowania zainicjowanego wnioskiem skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W piśmiennictwie trafnie wskazuje się, że bezprzedmiotowość postępowania wynika z zaistnienia w nim tego rodzaju zdarzeń, które uniemożliwiają osiągnięcie przez niego celu, dla którego zostało ono wszczęte, przy czym podstawę obligatoryjnego umorzenia postępowania należy odnosić również do postępowań incydentalnych, a nie tylko do postępowania głównego (por. G. Łaszczyca, Postanowienie administracyjne w ogólnym postępowaniu administracyjnym, Warszawa 2011, s. 325-331). Celem instytucji procesowej przywrócenia terminu jest stworzenie zainteresowanemu prawnej możliwości ochrony przed ujemnymi skutkami uchybienia terminu do dokonania określonej czynności procesowej. Mając na uwadze tenże wniosek, brak było podstaw do badania przez organ zasadności prośby o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jeżeli skarżącemu w związku z zakończeniem postępowania na drodze administracyjnej w sprawie dotyczącej cofnięcia zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi wniosek o ponowne rozpatrzenie tejże sprawy nie przysługiwał. Stan "braku zawinienia" w spóźnionym dokonaniu "czynności, dla której określony był termin" w rozumieniu art. 58 § 2 k.p.a., odnosi się do indywidualnej czynności procesowej i konkretnych warunków jej podjęcia. Z tego względu przywołana przeszkoda do kontynuowania postępowania głównego czyniła sprawę zainicjowaną prośbą skarżącego z [...] lutego 2019 r. bezprzedmiotową, o czym organ zobowiązany był orzec, umarzając postępowanie zainicjowane prośbą o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 105 § 1 w zw. z art. 126 k.p.a. Z przedstawionych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny, stwierdzając naruszenie przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego ww. przepisów postępowania, uchylił zaskarżone postanowienie i umorzył wskazane postępowanie, uznając, że w sprawie wystąpiły warunki do podjęcia tego rodzaju rozstrzygnięcia, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i § 3 p.p.s.a. Wzgląd na charakter wadliwości przypisanej zaskarżonemu postanowieniu stał na przeszkodzie odniesieniu się przez Sąd do zarzutów sformułowanych w skardze, uwzględniając, że są one oparte na wykazaniu, że w sprawie niezachowanie terminu wynikało z przyczyn niezawinionych przez skarżącego, gdy tymczasem, jak to zostało wyżej ujawnione, kwestia ta nie mogła w sprawie zostać merytorycznie rozważona. W tych warunkach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji. O odstąpieniu od orzeczenia o zwrocie kosztów postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 206 p.p.s.a. Ustalając, że w rozpoznawanej sprawie zachodzi uzasadniony przypadek w rozumieniu powołanego przepisu Sąd uwzględnił wkład pracy pełnomocnika skarżącego w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. W tym kontekście Sąd wziął pod uwagę również przyczyny, które stały za podważeniem prawidłowości zaskarżonego postanowienia, przyjmując, że pozostają one w łączności z działaniem samego pełnomocnika. Zwrot nadpłaconego wpisu wynika z treści art 225 p.p.s.a.