VII SA/Wa 1178/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Izabela Ostrowska Sędziowie: sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły (spr.) asesor WSA Nina Beczek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 lipca 2024 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] w W. z dnia [...] kwietnia 2024.r. znak: [...] w przedmiocie przyznania stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości I) uchyla zaskarżoną decyzję; II) zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] w W. na rzecz A. R. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi A. R. ("skarżący") jest decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej Wyższej Szkoły [...] w W. ("Odwoławcza Komisja Stypendialna", "organ II instancji") z [...] kwietnia 2024 r. nr [...] wydana w przedmiocie przyznania stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Wnioskiem z 9 listopada 2023 r. A. R. zwrócił się do Komisji Stypendialnej Wyższej Szkoły [...] w W. ("organ I instancji") o przyznanie stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości w roku akademickim 2023/2024. Decyzją z [...] grudnia 2023 r. nr [...] organ I instancji, na podstawie art. 86 ust. 2 i 3 w zw. z art. 86 ust. 1 pkt 1 i art. 89 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 742 ze zm., dalej: "p.s.w.n.") oraz art. 104 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 273 ze zm., dalej: "k.p.a.") odmówił skarżącemu przyznania stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości w roku akademickim 2023/2024. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ podał, że zgodnie z § 12 ust. 1 oraz § 13 pkt 1 Regulaminu Świadczeń dla studentów Wyższej Szkoły [...] w W. stypendium socjalne może otrzymać student, który znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniająca do ubiegania się o ww. świadczenie nie może być wyższa niż 1294,40 zł. § 13 ust. 1 ww. Regulaminu przewiduje, że stypendium socjalne w zwiększonej wysokości przysługuje studentowi, który spełnia ściśle określone kryteria. W sprawie wykazano miesięczną wysokość dochodu na osobę w rodzinie w kwocie 529,37 zł. Skarżący jest uprawniony do uzyskania stypendium socjalnego, ponieważ dochód na osobę w rodzinie studenta nie przekracza kwoty 1294,40 zł, jednakże - z uwagi na dochód studenta nie przekraczający kwoty, o której mowa w art. 88 ust. 4 p.s.w.n. - do wniosku należało dołączyć zaświadczenie z ośrodka pomocy społecznej lub oświadczenie o sytuacji dochodowej i majątkowej studenta. Do wniosku zostało dołączone postanowienie o ustanowieniu opiekuna tymczasowego dla małoletniego obywatela Ukrainy w osobie L. B. Ww. opiekun tymczasowy złożył podpis, jako przedstawiciel ustawowy, na dokumentach rekrutacyjnych studenta, co stanowi przesłankę do uznania go jako opiekuna prawnego lub faktycznego studenta. Opiekun tymczasowy odmówił dołączenia do wniosku dokumentów pozwalających określić uzyskiwany dochód, co skutkowało koniecznością odmowy przyznania skarżącemu stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości. W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżący podniósł, że L. B. nie jest członkiem rodziny skarżącego, a to według definicji zawartej w art. 6 pkt 14 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, ponieważ nie tworzą wspólnego gospodarstwa domowego. Mieszkają oni osobno i L. B. nie utrzymuje skarżącego i z nim nie gospodaruje. Mają rozdzielne budżety domowe, a ze statusu opiekuna tymczasowego w żadnej mierze nie wynika obowiązek alimentacyjny, wspólne zamieszkanie czy wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego. Decyzją z [...] kwietnia 2024 r. nr [...] Odwoławcza Komisja Stypendialna, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, na podstawie art. 86 ust. 2 i 3 w zw. z art. 86 ust. 1 pkt 1, art. 87 i 88 p.s.w.n. oraz 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z postanowieniami Regulaminu świadczeń dla studentów Wyższej Szkoły [...] w W. utrzymała w mocy decyzję organu I instancji z [...] grudnia 2023 r. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji przytoczył art. 86 ust. 1 pkt 1 i art. 87 p.w.s.n. Wyjaśnił, że nie przyjął stanowiska odwołania z tej przyczyny, że zgodnie z art. 88 ust. 1 pkt 1 lit. c p.s.w.n. wysokość miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta ubiegającego się o stypendium socjalne ustala się na zasadach określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, z tym że przy jej ustalaniu uwzględnia się dochody osiągane również przez opiekuna faktycznego. Definicja opiekuna faktycznego nie jest określona ustawowo, jednak w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto, że opieka faktyczna w stosunku do studenta może się przejawiać głównie w udzielaniu mu pomocy materialnej albo życiowej, np. w stosunku do osób niepełnosprawnych. Z tego powodu opiekun faktyczny studenta to osoba, która – w rozumieniu potocznym – taką opiekę sprawuje, jeśli oczywiście student takiej opieki wymaga. Organ II instancji wskazał też, że choć nie można zrównywać opiekuna prawnego z opiekunem tymczasowym (zgodnie ze stanowiskiem Krajowej Informacji Skarbowej), to należałoby przyjąć, że opiekun ten jest "wyższą" kategorią niż opiekun faktyczny, który nie jest usankcjonowany w żaden sposób. Z tak sformułowanych przepisów należy wyciągnąć wniosek, że skoro do dochodu wlicza się dochody opiekuna faktycznego, to tym bardziej powinno wliczać się również dochody opiekuna tymczasowego, który jest "co najmniej" opiekunem faktycznym. Poza tym organ II instancji podał, że wysokość dochodu na osobę w rodzinie skarżącego wynosi 529,37 zł, a zatem dochód studenta nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 88 ust. 4 p.s.w.n. Do wniosku należało więc dołączyć zaświadczenie z ośrodka pomocy społecznej lub oświadczenie o sytuacji dochodowej i majątkowej studenta, czego student również nie uczynił. Nieprzedłożenie przez opiekuna tymczasowego informacji o dochodach lub zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej lub oświadczenia o sytuacji dochodowej i majątkowej studenta pozwala uznać za prawidłową decyzję organu I instancji z [...] grudnia 2023 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący zarzucił decyzji Odwoławczej Komisji Stypendialnej z [...] kwietnia 2024 r. naruszenie: 1) art. 88 ust. 1 pkt 1 p.s.w.n. poprzez jego niepoprawne zastosowanie, mianowicie organ niezasadnie uznał opiekuna tymczasowego skarżącego, o którym mowa w art. 25 ustawy z dnia 12 maca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojny na terytorium tego państwa za opiekuna faktycznego, o którym mowa w art. 88 ust. 1 pkt 1 lit. c p.s.w.n. i niezasadnie żądał przedłożenia zaświadczenia o dochodach L. B, 2) art. 88 ust. 4 i 5 p.s.w.n. w zw. z art. 7, 9, 77 § 1, 79a §1, 80, 136 § 1 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i niezastosowanie, mianowicie organ ani na etapie rozpoznawania sprawy w pierwszej instancji, ani po wniesieniu odwołania, nie żądał od skarżącego przedłożenia jakichkolwiek dokumentów z ośrodka pomocy społecznej czy centrum pomocy społecznej, a zarówno w pierwszej decyzji odmownej, jak i w kolejnej decyzji zarzucał skarżącemu, że nie przedłożył zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej czy centrum pomocy społecznej, co byłoby zresztą niezasadne, gdyż skarżący (ani nikt w jego rodzinie) nigdy nie korzystał ani w Polsce, ani w Ukrainie z pomocy społecznej. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o stwierdzenie, że zaskarżoną decyzję wydano z naruszeniem prawa. Ponadto wniósł o zobowiązanie organu do wydania decyzji w terminie dwóch tygodni od otrzymania akt sprawy z prawomocnym wyrokiem oraz wskazanie organowi sposobu załatwienia sprawy. W skardze zawarto również wniosek o zasądzenie kosztów postępowania. Odpowiadając na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej Wyższej Szkoły [...] w W. z [...] kwietnia 2024 r. nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję organu I instancji z [...] grudnia 2023 r. o odmowie przyznania skarżącemu stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości w roku akademickim 2023/2024. W uzasadnieniu tej decyzji Odwoławcza Komisja Stypendialna wskazała dwa powody podjęcia negatywnego dla skarżącego rozstrzygnięcia, a mianowicie po pierwsze zwróciła uwagę na to, że skarżący, pomimo takiej konieczności, nie podał dochodów ustanowionego dla niego opiekuna tymczasowego – L. B. Wskazała w tej kwestii na art. 88 ust. 1 pkt 1 lit. c p.s.w.n. Po drugie – Odwoławcza Komisja Stypendialna podała, że skoro dochody na osobę w rodzinie skarżącego wynoszą 529,37 zł (zgodnie z danymi podanymi we wniosku) i nie przekraczają kwoty, o której mowa w art. 88 ust. 4 .p.s.w.n., to do wniosku, zgodnie z art. 88 ust. 4 tej ustawy należało dołączyć zaświadczenie z ośrodka pomocy społecznej lub oświadczenie o sytuacji dochodowej i majątkowej studenta, czego student także nie uczynił. Biorąc pod uwagę akta sprawy oraz znajdujący w niej zastosowanie stan prawny, Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu; nie uwzględnia wszystkich dowodów oraz przepisów prawa znajdujących w sprawie zastosowanie, a także okoliczności podniesionych w odwołaniu w kontekście ustanowionego dla skarżącego opiekuna tymczasowego i potrzeby uwzględnienia wysokości jego dochodów. Rozwijając tę ocenę Sąd wyjaśnia, że zgodnie z art. 86 ust. 1 pkt 1 p.s.w.n. student może ubiegać się o stypendium socjalne. Przyznanie tego świadczenia oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej – v. art. 86 ust. 2 p.s.w.n. Stosownie do art. 86 ust. 3 ww. ustawy, świadczenie to jest przyznawane przez komisję stypendialną i odwoławczą komisję stypendialną, a decyzję podpisuje przewodniczący komisji albo upoważniony przez niego wiceprzewodniczący komisji. W myśl art. 87 ust. 1 i ust. 2 p.s.w.n. stypendium socjalne może otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, a wysokość miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniająca do ubiegania się o stypendium socjalne nie przekracza 1,6 sumy kwot określonych w art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, 1265 i 2140). W szczególnie uzasadnionych przypadkach student może otrzymać stypendium socjalne w zwiększonej wysokości – v. art. 87 ust. 3 p.s.w.n. I dalej, Sąd wyjaśnia, że z art. 88 ust. 1 pkt 1 p.s.w.n. wynika, że wysokość miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta ubiegającego się o stypendium socjalne ustala się na zasadach określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, z tym że przy jej ustalaniu: uwzględnia się dochody osiągane przez: a) studenta, b) małżonka studenta, c) rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych studenta, d) będące na utrzymaniu osób, o których mowa w lit. a-c, dzieci niepełnoletnie, dzieci pobierające naukę do 26. roku życia, a jeżeli 26. rok życia przypada w ostatnim roku studiów, do ich ukończenia, oraz dzieci niepełnosprawne bez względu na wiek. Jak z powyższego wynika, student będący w trudnej sytuacji materialnej może ubiegać się o stypendium socjalne, także w zwiększonej wysokości, a decydując o jego przyznaniu właściwy organ ma obowiązek uwzględnić wysokość miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie tego studenta, ustaloną w sposób uregulowany w cyt. powyżej art. 88 ust. 1. Stosownie zaś do tego przepisu ustalając wysokość miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie studenta ubiegającego się o stypendium socjalne należy m.in. uwzględnić dochód osób tam wymienionych, tj. jego rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych. Skarżący wnioskując o świadczenie podał dochody swoich rodziców, natomiast nie podał dochodów opiekuna tymczasowego, uznając, że nie jest on opiekunem prawnym ani faktycznym. Niespornie, dla skarżącego – małoletniego obywatela Ukrainy, został ustanowiony opiekun tymczasowy; v. postanowienie Sądu Rejonowego w Otwocku III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z 31 marca 2022 r., sygn. akt III Nsm 182/22, wydane w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terenie tego państwa (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 167; dalej: "ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy") znajdujące się w aktach administracyjnych. Nie ma też wątpliwości, że cyt. powyżej art. 88 ust. 1 nie wymienia wprost opiekuna tymczasowego, o którym mowa w ww. ustawie. Posługując się wykładnią literalną tego przepisu nie można więc przyjąć za organem II instancji, aby odnosił się on także do dochodów "opiekuna tymczasowego". Warto w tym miejscu dodać, że instytucja ta została wprowadzona w celu zabezpieczenia dobra małoletnich, którzy przekroczyli granicę bez rodziców lub opiekunów prawnych, nierzadko bez jakiejkolwiek opieki osób dorosłych. Wynika to z uzasadnienia do projektu omawianej ustawy, w którym wskazano także na to, że proponowane rozwiązanie nie było dotychczas znane prawu rodzinnemu i opiekuńczemu, a potrzeba jego skonstruowania powstała w związku z nadzwyczajną sytuacją, tj. konfliktem zbrojnym w Ukrainie. I dalej, Sąd stwierdza, że uwzględniając przepisy tej ustawy, tj. o pomocy obywatelom Ukrainy, nie można uznać, aby charakter "opiekuna tymczasowego" - kształtowany jego obowiązkami i uprawnieniami - czynił go jednocześnie (w każdym przypadku) opiekunem faktycznym. Na podstawie ww. ustawy opiekun tymczasowy wyłącznie małoletniego obywatela Ukrainy, co do zasady reprezentuje małoletniego oraz sprawuje pieczę nad jego osobą i majątkiem (o ile właściwy sąd opiekuńczy nie orzeknie inaczej o zakresie jego praw i obowiązków). Wskazany zakres upoważnienia, choć szeroki, to nie wprowadza jednak dla opiekuna tymczasowego także obowiązku prowadzenia wspólnie z małoletnim gospodarstwa domowego; tym bardziej jeśli zważy się, że osoba ustanowiona opiekunem tymczasowym może być opiekunem tymczasowym dla więcej niż jednego małoletniego - v. art. 25 ust. 1, ust. 2, ust. 7 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, i nie musi być z nim spokrewniona – v. art. 25 ust. 5 omawianej ustawy. Analizując przepisy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy Sąd stwierdza więc, że nie można podzielić stanowiska organu II instancji, że opiekun tymczasowy jest "wyższą" kategorią niż opiekun faktyczny i jego dochody wobec tego także należy uwzględnić w sprawie – stosownie do art. 88 ust. 1 pkt 1 p.s.w.n. Nie podzielając tego - kategorycznego stanowiska organu II instancji Sąd zauważa, że może mieć to miejsce tylko wówczas, gdy opiekun tymczasowym jest zarazem opiekunem faktycznym – wymienionym w ww. art. 88 ust. 1. Sąd dostrzega też w tej kwestii, że jednym z podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku o wszczęcie postępowania o ustanowienie opiekuna tymczasowego może być osoba sprawująca faktyczną pieczę nad małoletnim – v. art. 25 ust. 9 i ust. 11 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. W tym przypadku osobą wnioskującą była L. B., a wobec tego należało – zdaniem Sądu – wyjaśnić (czego nie zrobiono), czy osoba ta jest zarazem opiekunem faktycznym skarżącego. Oceny tej należało dokonać uwzględniając całość zgromadzonego materiału dowodowego i stanowisko skarżącego (zawarte m.in. w odwołaniu: L. B. nie jest członkiem rodziny skarżącego, nie tworzy z nim wspólnego gospodarstwa domowego, mieszka osobno i nie utrzymuje skarżącego i z nim nie gospodaruje) i od tego uzależnić dokonaną w kontekście art. 88 ust. 1 pkt 1 lit. c p.s.w.n. ocenę. Podsumowując powyższy wątek, wyłącznie ustalenie, że ww. osoba jest opiekunem faktycznym skarżącego uprawniałoby do podtrzymania zaprezentowanej w zaskarżonej decyzji oceny w kontekście ww. przepisu art. 88 ust. 1 i konieczności uzyskania od skarżącego informacji o wysokości jej dochodów na potrzeby sprawy. Ocena natomiast tam przedstawiona a dotycząca opiekuna tymczasowego jest błędna, a błąd ten wynikać - zdaniem Sądu - może m.in. z pominięcia czy nie uwzględnienia w toku postępowania przez organ II instancji przepisów ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, wprowadzających do polskiego porządku prawnego tę instytucję. W tym też zakresie Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja wydana została z istotnym naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 88 ust. 1 pkt 1 lit. c p.s.w.n. Poza tym, zdaniem Sądu, decyzja ta została wydana z naruszeniem ww. przepisów procesowych regulujących postępowanie dowodowe także w zw. z art. 88 ust. 4 p.s.w.n. Błędnie organ II instancji wywiódł bowiem na podstawie ww. przepisu o konieczności wydania w sprawie decyzji odmownej, z uwagi na brak dołączenia do wniosku przez skarżącego, pomimo takiego obowiązku, wydanego przez ośrodek pomocy społecznej albo centrum usług społecznych zaświadczenia o korzystaniu w roku złożenia tego wniosku ze świadczeń z pomocy społecznej przez niego lub przez członków jego rodziny – z uwagi na jego miesięczny dochód na osobę w rodzinie nie przekraczający kwoty tam wskazanej. Dokonując takiej oceny organ II instancji nie uwzględnił art. 88 ust. 5 ww. ustawy, zgodnie z którym w przypadku gdy student, o którym mowa w ust. 4, lub członkowie jego rodziny nie korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej, rektor, komisja stypendialna albo odwoławcza komisja stypendialna może przyznać temu studentowi stypendium socjalne, jeżeli udokumentował źródła utrzymania rodziny. Nie wziął też pod uwagę dokumentów załączonych przez skarżącego do wniosku a mających potwierdzać źródła dochodów jego rodziców. Nie przedstawił żadnej analizy w tym zakresie i nie wyjaśnił tym samym m.in., z jakich przyczyn dokonując oceny w oparciu o art. 88 ust. 4 p.s.w.n., nie odstąpił od jego zastosowania stosownie do treści art. 88 ust. 5. Z tych przyczyn Sąd uznał, że sprawa nie została prawidłowo załatwiona, inaczej rzecz ujmując: że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, a prawidłowe załatwienie sprawy wymaga ponownej oceny organu II instancji uwzględniającej powyżej poczynione uwagi, poprzedzonej koniecznym postępowaniem wyjaśniającym. W tych warunkach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji. .