VII SA/Wa 1201/25
WyrokWSA w Warszawie2025-08-27
Skład orzekający: sędzia WSA Andrzej Nogal, sędzia WSA Łukasz Trochym, asesor WSA Szczepan Borowski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja Ministra Rozwoju i Technologii o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, która uchyliła w części decyzję organu I instancji i orzekła co do istoty sprawy, a w pozostałej części utrzymała ją w mocy, jest zgodna z prawem, w szczególności w kontekście zarzutów dotyczących naruszenia przepisów o ochronie środowiska i procedury administracyjnej?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy administracji (Wojewoda i Minister) są związane decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach i nie mają kompetencji do badania alternatywnych tras przebiegu inwestycji ani do kwestionowania raportów środowiskowych sporządzanych przez wyspecjalizowane organy. Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów o ochronie środowiska i procedury administracyjnej, w tym zarzut naruszenia zasady czynnego udziału stron, nie zasługują na uwzględnienie, ponieważ nie wykazano istotnego wpływu ewentualnych uchybień na wynik sprawy, a postępowanie środowiskowe zostało przeprowadzone prawidłowo.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skarg W. R. i K. B. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii, która częściowo uchyliła decyzję Wojewody o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej (budowa autostrady) i orzekła co do istoty sprawy, a w pozostałej części utrzymała decyzję organu I instancji w mocy. Skarżący zarzucili naruszenie przepisów postępowania administracyjnego (m.in. art. 7, 77, 80, 8, 107, 10 k.p.a.) oraz przepisów prawa materialnego dotyczących ochrony środowiska (m.in. ustawy o ochronie przyrody i ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku).Rozstrzygnięcie
Oddalono skargi.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Andrzej Nogal Sędziowie: sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.) asesor WSA Szczepan Borowski Protokolant: starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2025 r. sprawy ze skarg W. R. i K. B. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 21 marca 2025 r. znak: DLI-II.7621.35.2023.KR.68 w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej oddala skargi
Decyzją z dnia 21 marca 2025 r., nr DLI-II.7621.35.2023.KR.68, Minister Rozwoju i Technologii (dalej również jako "Minister/organ"), po rozpatrzeniu odwołań [...] S.A. z siedzibą w [...], SM, DM, Foundation z siedzibą w [...], MK, KB, DB, DK, MG, EB, WR, ZG i KM, MK, MJ, JJ, MJ, MB, KZ, KK, AG, MO, IK, PG, SG, DG i BB, od decyzji Wojewody [...] (dalej również jako "Wojewoda/organ I instancji") z dnia [...] maja 2023 r., nr [...], o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej pn. "Budowa autostrady [...] W- Kna odcinku obw. S- węzeł »[...]« (z węzłem). Odcinek VI od km 561+440 do km ok. 580+190 z węzłem »[...]« o długości ok. 18,750 km" – uchylił w części decyzję organu I instancji i orzekł w tym zakresie co do istoty sprawy (pkt l-ll decyzji Ministra), a w pozostałej części utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] (pkt III decyzji Ministra), oraz umorzył postępowanie odwoławcze w zakresie odwołań MK, MJ, JJ, MJ, MB, KZ, KK, AG, MO, IK, PG, SG, DG i BB (pkt IV decyzji Ministra).
Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.
Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad (dalej również jako "GDDKiA/Inwestor") wystąpił do Wojewody [...] z wnioskiem z dnia 17 stycznia 2022 r. o wydanie decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej dla inwestycji pn.: "Budowa autostrady [...] W – K na odcinku obw. [...] - węzeł »[...]« (z węzłem). Odcinek VI od km 561+440 do km ok. 580+190 z węzłem »[...]« o długości ok. 18,750 km".
Po przeprowadzeniu postępowania w sprawie tego wniosku, Wojewoda [...] wydał w dniu 15 maja 2023 r. r. decyzję Nr [...] oraz nadał jej rygor natychmiastowej wykonalności.
Decyzją z dnia 21 marca 2025 r. nr: DLI-II.7621.35.2023.KR.68, po rozpoznaniu odwołań wskazanych wyżej podmiotów, Minister Rozwoju i Technologii na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił w części decyzję organu I instancji i orzekł w tym zakresie co do istoty sprawy (pkt l-ll decyzji), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w pozostałej części utrzymał w mocy decyzję organu I instancji (pkt III decyzji) oraz na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. umorzył postępowanie odwoławcze w zakresie odwołań M K, MJ, JJ, MJ, MB, KZ, KK, AG, MO, IK, PG, SG, DG i BB (pkt IV decyzji).
W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał, iż GDDKiA, wystąpił do Wojewody [...] z wnioskiem z dnia 17 stycznia 2022 r. o wydanie decyzji. Inwestor wniósł także o nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności, uzasadniając konieczność jego nadania interesem gospodarczym i społecznym oraz wniósł o ponowne przeprowadzenie oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. Zgodnie z art. 11d ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (stan prawny w chwili wydania decyzji organu I instancji - Dz. U. z 2023 r. poz. 2029; stan prawny aktualny - Dz. U. z 2024 r. poz. 311, dalej jako "specustawa drogowa"), do wniosku załączono mapę w skali 1:1000, na której przedstawiono proponowany przebieg drogi, z zaznaczeniem terenu niezbędnego dla obiektów budowlanych oraz istniejące uzbrojenie terenu. Ponadto, stosownie do art. 11 ust. 1 pkt 3a i 3b specustawy drogowej, we wniosku określono nieruchomości lub ich części, które planowane są do przejęcia na rzecz Skarbu Państwa, oraz określono nieruchomości lub ich części, z których korzystanie będzie ograniczone.
Zgodnie z art. 11 ust. 1 pkt 5 specustawy drogowej, do wniosku o wydanie decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej Inwestor dołączył projekt budowlany wraz z opiniami, uzgodnieniami, pozwoleniami oraz dokumentami wymaganymi przepisami szczególnymi. Przedmiotowy projekt budowlany został wykonany i sprawdzony przez osoby spełniające warunki, o których mowa w art. 12 ust. 7 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2024 r. poz. 725, z późn. zm., zwanej dalej "Prawo budowlane").
Ponadto, do projektu budowlanego dołączono oświadczenie projektantów i sprawdzających o sporządzeniu projektu zgodnie z obowiązującymi przepisami oraz zasadami wiedzy technicznej. Po dokonaniu analizy przedłożonego przez Inwestora projektu budowlanego, Minister stwierdził, iż spełnia on wymagania określone w art. 34 ust. 2 i ust. 3 ustawy Prawo budowlane oraz w rozporządzeniu Ministra Rozwoju z dnia 11 września 2020 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego (Dz. U. z 2022 r. poz. 1679, z późn. zm.).
Ponadto, Minister stwierdził, iż projekt budowlany jest zgodny z następującymi aktami administracyjnymi, m.in.:
1) decyzją Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] z [...] grudnia 2011 r., nr [...], o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia polegającego na budowie autostrady [...] na odcinku W.-K. według wariantu 4+4a1+4 (zwaną dalej "decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach"):
2) postanowieniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] z [...] stycznia 2023 r., nr [...], uzgadniającym realizację przedsięwzięcia i określającym warunki jego realizacji (zwanym dalej "postanowieniem uzgadniającym"), sprostowanym postanowieniami Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] z [...] lutego 2023 r., nr [...], oraz z [...] marca 2023 r., nr [...]
3) decyzjami Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, w przedmiocie udzielenia pozwolenia wodnoprawnego:
- z dnia [...] listopada 2021 r., znak: [...],
- z dnia [...] grudnia 2021 r., znak: [...],
- z dnia [...] grudnia 2021 r., znak: [...],
- z dnia [...] grudnia 2021 r., znak: [...]
- z dnia [...] stycznia 2022 r., znak: [...]
- z dnia [...] stycznia 2022 r., znak: [...],
- z dnia [...] marca 2022 r., znak: [...],
4) postanowieniami Wojewody [...] w przedmiocie udzielania zgody na odstępstwo od przepisów techniczno-budowlanych:
- Nr [...] z dnia [...] września 2022 r., znak: [...],
- Nr [...] z dnia [...] marca 2022 r., znak: [...],
-Nr [...] z dnia [...] listopada 2022 r., znak: [...]
Stosownie do art. 11d ust. 7a specustawy drogowej, Inwestor załączył wynik audytu bezpieczeństwa ruchu drogowego, o którym mowa w art. 24I ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 320 z późn. zm.) oraz uzasadnienie zarządcy drogi, o którym mowa w art. 24I ust. 4 ustawy o drogach publicznych. Do wniosku Inwestor dołączył również wymagane opinie, o których mowa w art. 11b ust. 1 oraz art. 11d ust. 1 pkt 8 specustawy drogowej, bądź dowody potwierdzające doręczenie wystąpień o ich wydanie, w przypadku ich niewydania, wraz oświadczeniem inwestora o niewydaniu opinii w przewidzianym ustawą terminie, co należało potraktować jako brak zastrzeżeń do wniosku. Ponadto, Inwestor dołączył również wymagane przepisami odrębnymi akty administracyjne, w tym ostateczne w administracyjnym toku instancji postanowienie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] z dnia [...] października 2017 r., znak: [...], w przedmiocie etapowości przedsięwzięcia oraz aktualności warunków jego realizacji określonych w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.
Analizując złożony przez Inwestora wniosek, organ odwoławczy uznał, że zawiera on wszystkie elementy wskazane w art. 11b oraz art. 11d ust. 1 specustawy drogowej. Na etapie postępowania odwoławczego wyjaśnieniu podlegała jedynie kwestia dotycząca załącznika do wniosku o wydanie decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, o którym mowa w art. 11d ust. 1 pkt 7b specustawy drogowej.
Następnie Minister poddał kontroli przeprowadzone przez Wojewodę [...] postępowanie w sprawie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację ww. przedsięwzięcia i stwierdził, iż w jego ocenie, Wojewoda [...] prawidłowo poinformował strony o wszczętym postępowaniu, podał jego podstawę prawną, poinformował strony o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, a także o miejscu, w którym strony mogą zapoznać się z tą dokumentacją, a zatem należycie
i wyczerpująco poinformował strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, będących przedmiotem postępowania administracyjnego, które mogły mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków.
Wojewoda [...] pismem z dnia 29 marca 2022 r. zawiadomił wnioskodawcę oraz właścicieli i użytkowników wieczystych nieruchomości objętych wnioskiem o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację przedmiotowej inwestycji, wysyłając zawiadomienia na adresy wskazane w katastrze nieruchomości. Pozostałe strony postępowania zostały poinformowane o powyższym w drodze obwieszczeń. W przedmiotowym obwieszczeniu i zawiadomieniu organ I instancji poinformował strony o terminie i miejscu, w którym strony mogą zapoznać się z aktami sprawy. W toku postępowania przed Wojewodą [...] strony postępowania wniosły zastrzeżenia, które organ I instancji przesłał Inwestorowi w celu zajęcia stanowiska, a ten ustosunkował się do zagadnień poruszonych przez strony postępowania.
Z uwagi na wniosek Inwestora o ponowne przeprowadzenie oceny oddziaływania przedmiotowego przedsięwzięcia na środowisko, działając na podstawie art. 89 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2024 r, poz. 1112, z późn. zm., zwanej dalej "ustawą o udostępnianiu informacji o środowisku"), Wojewoda [...] zwrócił się do Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] o uzgodnienie warunków realizacji przedmiotowego przedsięwzięcia drogowego. Organ uzgadniający, działając na podstawie art. 90 ust. 2 pkt 1 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku, zwrócił się do Wojewody o zapewnienie możliwości udziału społeczeństwa w sprawie przeprowadzenia ponownej oceny oddziaływania na środowisko dla tego przedsięwzięcia. Spełniając powyższy obowiązek, Wojewoda poinformował społeczeństwo o możliwości zapoznania się z dokumentacją sprawy oraz składania uwag i wniosków. Po przeprowadzeniu ponownej oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w [...] wydał postanowienie uzgadniające z dnia 13 stycznia 2023 r., sprostowane ww. postanowieniem z dnia 23 lutego 2023 r. i 17 marca 2023 r.
Uznając, że zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala na wydanie rozstrzygnięcia, Wojewoda [...] wydał [...] maja 2023 r. decyzję nr [...] o zezwoleniu na realizację przedmiotowej inwestycji drogowej. Nadając decyzji rygor natychmiastowej wykonalności, Wojewoda [...] podzielił argumenty przedstawione przez Inwestora.
Zgodnie z art. 11f ust. 3 specustawy drogowej, Wojewoda [...] doręczył wydaną decyzję wnioskodawcy oraz zawiadomił o jej wydaniu pozostałe strony w drodze obwieszczeń. Dotychczasowych właścicieli i użytkowników wieczystych nieruchomości objętych decyzją organ I instancji poinformował o wydaniu decyzji w drodze zawiadomienia z dnia 18 maja 2023 r. wysłanego na adres wskazany w katastrze nieruchomości. W zawiadomieniu oraz w obwieszczeniu zamieszczono, zgodnie z art. 11f ust. 4 specustawy drogowej, informację o miejscu, w którym strony mogą zapoznać się z treścią decyzji.
W ocenie Ministra, kontrolowana decyzja organu I instancji (z zastrzeżeniem uchybień, które wymagały korekty merytoryczno-reformacyjnej) czyni zadość wymogom przedstawionym w art. 11f ust. 1 specustawy drogowej. Zaskarżona decyzja Wojewody Mazowieckiego określa również termin wydania nieruchomości lub wydania nieruchomości i opróżnienia lokali oraz innych pomieszczeń, o którym mowa w art. 16 ust. 2 specustawy drogowej. Pozytywnie także należy ocenić określenie przez Wojewodę [...] - biorąc pod uwagę dyspozycję art. 16 ust. 2 specustawy drogowej - ww. terminu na 120 dzień od dnia uzyskania waloru ostateczności decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej (najkrótszy dopuszczalny termin). Organ zobowiązany był bowiem tak uczynić wobec uzasadnionego wystąpienia przez Inwestora o nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności.
Uzasadniając wydanie w części decyzji reformatoryjnej, Minister wskazał, iż w punkcie I niniejszej decyzji, uchylił załącznik nr 2 do strony tytułowej części opisowej projektu zagospodarowania terenu (tom 1/1A), część rysunkową projektu zagospodarowania terenu (tom 1/1B), oraz odpowiednie mapy z projektem podziału nieruchomości wraz z wykazami zmian gruntowych dla działek wskazanych w piśmie Inwestora z dnia 5 grudnia 2023 r. (skorygowanym pismem Inwestora z dnia 28 marca 2024 r.), i orzekł o zatwierdzeniu dokumentów uwzględniających wnioskowane przez Inwestora zmiany. Organ odwoławczy wskazał również, iż zmiana decyzji organu I instancji w pkt I zaskarżonej decyzji nie narusza zasady dwuinstancyjności postępowania, o której mowa w art. 15 kpa.
W pkt II niniejszej decyzji, Minister dokonał korekt w zaskarżonej decyzji w zakresie rozstrzygnięcia Wojewody [...] gdzie brak było informacji, iż organ I instancji ustalił obowiązek budowy innych dróg publicznych, o którym mowa w art. 11f ust. 1 pkt 8 lit. g specustawy drogowej, jak również brak było rozstrzygnięcia dot. zezwolenia na wykonanie tych obowiązków (art. 11f ust. 1 pkt 8 lit. j specustawy drogowej) oraz w zakresie wnioskowanym przez Inwestora dotyczącym zapisu pkt III decyzji organu I instancji pn.: "Określenie linii rozgraniczających teren". Jak wskazał Minister analiza decyzji Wojewody [...] wykazała, iż konieczna jest zmiana zapisu pkt III tejże decyzji. Ponadto w trakcie prowadzonego postępowania odwoławczego, Inwestor pismem z dnia 5 grudnia 2023 r., znak: PE/A2/VI/KG/MW/4057/2023, skorygowanym pismem z dnia 28 marca 2024 r., znak: PE/A2/VI/KG/DS./004566/2024 (stanowiącym odpowiedź na wezwanie Ministra z dnia 3 stycznia 2024 r., znak: DLI-II.7621.35.2023.KS.32), wniósł o zmianę zapisów zaskarżonej decyzji odnośnie wymienionych enumeratywnie w tych pismach działek (stanowiących istniejące drogi publiczne, innej kategorii niż krajowe), w taki sposób, aby ww. działki drogowe, które obecnie w decyzji organu I instancji ulegają podziałowi i ich wyodrębnione części (nowe działki ewidencyjne) przechodzą na własność Skarbu Państwa, zostały objęte ograniczeniem w korzystaniu, na podstawie art. 11f ust. 1 pkt 8 lit. i specustawy drogowej, zamiast przejęciem na własność Skarbu Państwa. Minister wskazał również, iż zmiana decyzji organu I instancji w pkt II zaskarżonej decyzji nie narusza zasady dwuinstancyjności postępowania, o której mowa w art. 15 kpa.
Badając zgodność z prawem pozostałej części zaskarżonej decyzji, Minister stwierdził, że czyni ona zadość innym wymogom specustawy drogowej oraz, że brak było podstaw do zakwestionowania decyzji poza częścią uchyloną i orzeczoną w decyzji odwoławczej.
Tożsame skargi na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 21 marca 2025 r. nr DLI-II.7621.35.2023.KR.68 wnieśli K B oraz WR (dalej również jako: "skarżący"). W skargach podnieśli zarzuty naruszenia:
I. przepisów postępowania mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj:
a) wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez:
i. brak wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego na skutek braku właściwego przedstawienia skutków realizacji inwestycji poprzez niepełne rozpoznanie cech ekosystemów, które znajdują się na przebiegu inwestycji, co w konsekwencji spowoduje, że nastąpi duża, rażąca ingerencja w środowisko naturalne, co przyczyni się do zniszczenia tych terenów, tak więc inwestycja wywrze znaczący negatywny wpływ na tereny określone w art. 117 Ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 916 z późn. zm., dalej jako: uop), a w konsekwencji bezpodstawne przyjęcie, że planowana inwestycja ingeruje w środowisko naturalne w stopniu jaki nie uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji;
ii. brak wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego na skutek nieuwzględnienia przy wydawaniu decyzji stanowiska Strony postępowania oraz wniosków dowodowych wynikających z następujących pism:
- Stanowiska strony postępowania ws. stwierdzenia stanowiska lęgowego, czyli gniazda Orła bielika, około 200 metrów od planowanego wariantu 4al z dnia 2 września 2022 r.,
- Wniosku o interwencję w sprawie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej pn.: "Budowa autostrady [...] W- Kna odcinku obw. [...] - węzeł "[...]" (z węzłem). Odcinek VI od km 561+440 do km ok. 580+190 z węzłem "[...]" o długości ok. 18,750 km",
- Wniosku Organizacji Społecznej o dopuszczenie jej do udziału w postępowaniu na prawach strony (wniosek Stowarzyszenia [...]),
- Stanowiska Strony postępowania ws. bagien, mokradeł, torfowisk i szuwarów z dnia 13 września 2022 r.,
- Stanowiska Strony postępowania wysłane do Wojewody [...] - wniosek o odmowę wydania zezwolenia na realizację inwestycji drogowej pn.; "Budowa autostrady [...] W- K na odcinku obw. [...] - węzeł "[...]" (z węzłem). Odcinek VI od km 561+440 do km ok. 580+190 z węzłem "[...]" o długości ok. 18,750 km w proponowanym przez Wnioskodawcę wariancie 4+4a1+4, albowiem w mojej ocenie, bardziej adekwatny jest planowany wariant 4B, ze względu na stwierdzone negatywne skutki inwestycji na obszarach wiejskich z dni 17 września 2022 r. i 19 września 2022 r.,
- Stanowiska Strony postępowania ws. studni z dnia 16 września 2022 r. i 17 września 2022 r.,
- Stanowisko Strony Postępowania ws. [...] - [...] obszaru chronionego krajobrazu z dnia 16 września 2022 r. i 17 września 2022 r.;
- Stanowiska Strony postępowania opartego na Aneksie nr 2 z dnia 23 maja 2022 r dot. Raportu OOŚ oraz Deklaracji poparcia sporządzona przez Centrum [...] z dnia 16 września 2022 r. i 17 września 2022 r.;
- Stanowiska Strony postępowania zawierające zastrzeżenia ws. procesu konsultacji społecznych, który nie został przeprowadzony zgodnie z obowiązującymi przepisami, tj. art. 4 Konstytucji oraz art. 54, 61 i 74 a przede wszystkim z art. 32, nierzetelnej przeprowadzonej inwentaryzacji przyrodniczej, w której nie zostały opisane wszystkie gatunki występujące na wybranym wariancie przebiegu a2, w tym nie uwzględniono wszystkich ekosystemów, w które zostaną zniszczone, a także oceny oddziaływania na środowisko, gdzie nie uwzględniono wszystkich czynników, które negatywnie będą oddziaływały na środowisko i żyjących mieszkańców z dnia 17 września 2022 r. i 19 września 2022 r.;
a w konsekwencji bezpodstawne przyjęcie, że planowana inwestycja ingeruje w środowisko naturalne w stopniu jaki nie uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji;
iii. brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy, pomimo, że strona skarżąca wskazywała na istnienie okoliczności uzasadniających odmowę zezwolenia na realizację inwestycji drogowej autostrady [...] W - K na odcinku obw. [...] "[...]" (z węzłem),
iv. zinterpretowanie wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy odnośnie wpływu inwestycji na ochronę środowiska na niekorzyść Strony skarżącej, co stanowiło oczywiste naruszenie zasady pierwszeństwa słusznego interesu Strony, a w rezultacie doprowadziło do wydania decyzji zezwalającej na realizację inwestycji drogowej, podczas gdy wymagania co do ochrony środowiska pozostają w sprzeczności z przebiegiem inwestycji,
v. błędne i wewnętrznie sprzeczne ustalenie stanu faktycznego sprawy polegające na przyjęciu zgodności projektu budowlanego z wymaganiami ochrony środowiska, podczas gdy projekt budowlany niniejszej inwestycji znacząco oddziałuje na środowisko w sposób negatywny,
vi. bezpodstawne przyjęcie, że inwestycja nie oddziałuje w sposób znaczący na środowisko, podczas gdy zniszczeniu, fragmentaryzacji ulegną obszary będące "przedmiotem zainteresowania Wspólnoty", obszary "mające priorytetowe znaczenie", natomiast obszary Natura 2000 z uwagi na zbyt bliską odległość od inwestycji zostaną poddane nadmiernemu negatywnemu wpływowi inwestycji,
b) wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem reguł wskazanych w art. 8 i 107 § 3 kpa poprzez brak precyzyjnego wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej tej decyzji, zwłaszcza poprzez nieuwzględnienie zastrzeżeń zgłaszanych przez strony w toku postępowania,
c) wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem reguły opisanej w art. 10 § 1 kpa, poprzez uniemożliwienie Stronom czynnego udziału w postępowaniu i uniemożliwienie Stronom wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem spowodowało wydanie decyzji przez Organ I instancji z pominięciem części wartościowego materiału dowodowego oraz z pominięciem stanowiska Stron co do zebranego dotychczas materiału dowodowego;
II. przepisów prawa materialnego tj.:
a) 33 ust. 1, art. 33 ust. 2 uop oraz art. 66 ust. 2 i 2 a, art. 63 ust. 2a) ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1094)
b) art. 33 ust. 1 uop poprzez pominięcie negatywnego oddziaływania inwestycji na rezerwat przyrody [...] - będący obszarem Natura 2000 w fazie eksploatacji, zwłaszcza po zmianie stosunków wodno-błotnych i po zlikwidowaniu naturalnych zbiorników wodnych, starorzeczy i obszarów wodno-błotnych w jego pobliżu, a także nieuwzględnienie wpływu inwestycji na inne obszary Natura 2000 w postaci Obszaru Specjalnej Ochrony Ptaków Dolina [...] oraz Specjalnego Obszaru Ochrony Siedlisk Ostoja [...], podczas gdy norma prawna zawarta w art. 33 ust. 1 zabrania podejmowania działań zmierzających do pogorszenia stanu siedlisk przyrodniczych, dla których ochrony wyznaczono obszar Natura 2000, pogorszenia integralności obszaru Natura 2000,
c) art. 33 ust. 2 uop poprzez podjęcie działań skutkujących trwałą fragmentaryzacją - obszarów o kodach: 6410 Łąki z [...] na kredzie, torfie lub glinie (Molinion caeruleae); 7140 Grzęzawiska przejściowe i trzęsawiska; 91F0 Nadbrzeżne lasy mieszane (łęgi) z Quercus robur, Ulmus laevis oraz Ulmus minor, Fraxinus excelsior lub Fraxinus angustifolia, nad dużymi rzekami (Ulmenion minoris); 65XX - Eutroficzne łąki wilgotne (zw. Calthion) - 1 płat o powierzchni 0,85 ha, podczas gdy norma prawna zawarta w art. 33 ust. 2 zabrania podejmowania działań zmierzających do pogorszenia stanu siedlisk przyrodniczych będących obszarami mającymi znaczenie dla Wspólnoty oraz pogorszenia integralności obszarów mających znaczenie dla Wspólnoty,
d) art. 66 ust. 2 i 2a uooś poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że w ponownym raporcie doszło do uwzględnienia wszystkich siedlisk przyrodniczych, w tym tak istotnego dla środowiska - siedliska o kodzie 7140, wydanie decyzji opartej na postanowieniu regionalnego dyrektora ochrony środowiska, bazującego na ponownym raporcie w którym brak rozpoznania wszystkich występujących siedlisk przyrodniczych oraz nieuwzględnienia w ponownym raporcie pełnych danych inwentaryzacji przyrodniczej z uwagi na obszar stanowiący przedmiot inwentaryzacji, podczas gdy norma prawna zawarta w art. 66 ust. 2 i 2a uooś nakazuje uwzględnienia w ww. ponownym raporcie opisu wszystkich elementów przyrodniczych środowiska objętych zakresem przewidywanego oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na środowisko oraz kompletnych wyników inwentaryzacji przyrodniczej,
e) art. 63 ust. 1 pkt 2a) uooś poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że zgodnie z ponownym raportem środowiskowym usytuowania przedsięwzięcia w pobliżu obszarów wodno- błotnych, innych obszarów o płytkim zaleganiu wód podziemnych, w tym siedlisk łęgowych oraz ujściu rzek, w szczególności poprzez fakt, iż planowana inwestycja znajduje się w odległości około 190 metrów do siedliska przyrodniczego "7140 - Torfowiska przejściowe i trzęsawiska (przeważnie z roślinnością z Scheuchzerio-Caricetea), podczas gdy norma prawna wynikająca z art. 63 ust. 1 pkt 2a) uooś nakazuje uwzględnienie w przeprowadzanej ocenie oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko usytuowanie przedsięwzięcia, z uwzględnieniem możliwego zagrożenia dla środowiska, w szczególności przy istniejącym i planowanym użytkowaniu tereny, zdolności samooczyszczania się środowiska i odnawiania się zasobów naturalnych, walorów przyrodniczych i krajobrazowych oraz uwarunkowań miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego - uwzględniające obszary wodno-błotne, inne obszary o płytkim zaleganiu wód podziemnych, w tym siedliska łęgowe oraz ujścia rzek.
f) art. 66 ust. 2 i 2a uooś poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że w ponownym raporcie doszło do prawidłowego uwzględnienia zapisów rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 4 listopada 2022 r. w sprawie Planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza [...] oraz nieuwzględnienie w opisie Ornitofauna, w którym autor wymienia gatunki ptaków stwierdzone podczas inwentaryzacji przyrodniczej - bielika Haliaeetus albicilla, podczas gdy norma prawna zawarta w art. 66 ust. 2 i 2a uooś nakazuje uwzględnienia w ww. ponownym raporcie opisu wszystkich elementów i przyrodniczych środowiska objętych zakresem przewidywanego oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na środowisko oraz kompletnych wyników inwentaryzacji przyrodniczej;
g) art. 11d ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy o szczególne zasady przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych w zw. z 21 ust. 2 Konstytucji RP i art. 112 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez bezpodstawne i nieuzasadnione przyjęcie, że organ był w całości związany wnioskiem określającym przebieg planowanej drogi, który jednocześnie określał zakres wywłaszczonych nieruchomości i nie mógł ingerować w zakres wniosku, podczas, gdy Organ winien dokonać szczegółowej analizy "proponowanego przebiegu drogi", a zatem podlegającego ocenie przez Organ wydający decyzję;
h) art. 11i ust. 1 Ustawy o szczególne zasady przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych w zw. z art. 35 ust. 4 i 1 pr. bud. poprzez brak należytego rozpoznania wymagań ochrony środowiska przed wydaniem decyzji w sprawie.
i) art. 62 ust. 1, 2 i 3 w zw. z art. 67 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko poprzez bezpodstawne przyjęcie, że ponowna ocena oddziaływania inwestycji na środowisko spełnia kryteria wskazane w ww. normie prawnej.
Skarżący wnieśli o uchylenie decyzji organu II instancji oraz decyzji organu I instancji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi z uwzględnieniem wytycznych w zakresie wybrania wariantu przebiegu autostrady nr 4b.
W odpowiedzi na skargi Minister Rozwoju i Technologii wniósł o ich oddalenie.
Odpowiadając na skargi K B i WR z dnia 24 kwietnia 2025 r., organ stwierdził, że podniesione przez tych skarżących zarzuty stanowią powtórzenie kwestii podniesionych w toku postępowania odwoławczego w sprawie decyzji Wojewody, z tą jedynie różnicą, że dotyczą obecnie również decyzji Ministra. Do zarzutów skarżących organ odwoławczy odniósł się w decyzji (str. 56-70), przedstawiając szczegółową argumentację, którą podtrzymał także na etapie wnoszenia odpowiedzi na skargę. Skarżący nie przedstawili żadnych nowych okoliczności, które nie podlegały rozpatrzeniu w toku postępowania instancyjnego.
Za niezasadne organ uznał zarzuty podniesione w pkt I i II petitum skarg kwestionujące wybór do realizacji wariantu 4a1 planowanego przedsięwzięcia, ze względu na negatywne skutki środowiskowe realizacji inwestycji w tym wariancie. Łączy się to - w ocenie Ministra - z niezasadnymi zarzutami naruszenia przepisów ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1478, z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą o ochronie przyrody", ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, oraz zarzutami naruszenia procedury administracyjnej w zakresie należytego wyjaśnienia sprawy.
Zarówno Wojewoda [...], jak i Minister w ramach postępowania w sprawie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, z mocy prawa są związani ustaleniami decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach w aspekcie przyjętego wariantu przebiegu inwestycji. Skutki prawne decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla dalszego procesu inwestycyjnego określone są w art. 86 pkt 2 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, zgodnie z którym, decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach wiąże organ wydający decyzje, o których mowa w art. 72 ust. 1. Natomiast na etapie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, zarówno Wojewoda [...], jak i Minister, nie mieli kompetencji do badania alternatywnej trasy przebiegu inwestycji, gdyż analiza taka została dokonana podczas prowadzonego postępowania w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Przebieg inwestycji drogowej zatwierdzony w decyzji o zezwoleniu na jej realizację musi być zgodny z wariantem jej przebiegu wskazanym w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, co w niniejszej sprawie ma miejsce.
Powyższej oceny nie zmienia fakt przeprowadzenia ponownej oceny oddziaływania inwestycji na środowiskowo w ramach postępowania o wydanie decyzji o zezwoleniu na realizację przedmiotowej inwestycji drogowej. Wskazać bowiem należy, że postulowana przez skarżących korekta wariantu przebiegu autostrady [...] wiązałaby się z koniecznością zmiany wariantu wybranego do realizacji na etapie wydawania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, co nie stanowi przedmiotu postępowania w sprawie przeprowadzenia ponownej oceny oddziaływania na środowisko i uzgodnienia warunków realizacji przedsięwzięcia, przed wydaniem decyzji, o której mowa w art. 72 ust. 1 pkt 10 ustawy z o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie.
Postanowieniem z 23 czerwca 2025 r. Sąd postanowił połączyć sprawy ze skarg skarżących do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. – zwanej dalej "p.p.s.a.") sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sąd uwzględnia skargę w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł doprowadziła do uznania, że nie narusza ona prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie
Sąd podzielił stanowisko organów, że przedmiotowe postępowanie dotyczące budowy wskazanego odcinka autostrady [...] zostało wszczęte na wniosek uprawnionego inwestora z dnia 17 stycznia 2022 r., tj. Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad (art. 11b ust. 1 specustawy drogowej). Wniosek zawiera wymagane przez art. 11d ust. 1 pkt 1 specustawy elementy, m.in. załączono do niego mapę w odpowiedniej skali, na której przedstawiono proponowany przebieg drogi, z zaznaczeniem terenu niezbędnego dla obiektów budowlanych oraz istniejące uzbrojenie terenu, a ponadto, dołączono mapy zawierające projekty podziału nieruchomości (art. 11d ust. 1 pkt 3 ww. ustawy). Zgodnie z art. 11d ust. 1 pkt 2 i 4 specustawy drogowej, we wniosku zawarto analizę powiązania projektowanej drogi z innymi drogami publicznymi oraz określono zmiany w dotychczasowej infrastrukturze zagospodarowania terenu. Zgodnie z art. 11d ust. 1 pkt 5 specustawy drogowej do wniosku Inwestor dołączył projekt budowlany wraz z opiniami, uzgodnieniami, pozwoleniami oraz innymi dokumentami wymaganymi przepisami szczególnymi. Do wniosku Inwestor dołączył również wymagane opinie, o których mowa w art. 11 b ust. 1 oraz art. 11d ust. 1 pkt 8 specustawy drogowej, jak i wymagane przepisami odrębnymi akty administracyjne. Sąd podziela również ocenę organu odwoławczego, że postępowanie administracyjne w tej sprawie zostało przeprowadzone przez organ I instancji zgodnie z przepisami specustawy drogowej.
W ocenie Sądu, prawidłowo organ odwoławczy przyjął, że wydana decyzja organu I instancji była zasadna, ale wymagała korekty merytoryczno-reformacyjnej. Szczegółowe powody korekty decyzji organu I instancji zawiera uzasadnienie decyzji Ministra. Sąd podziela te uwagi i rozstrzygnięcie w tym zakresie (pkt I-II decyzji) uznaje za uzasadnione.
Przechodząc do oceny zarzutów skarg wniesionych w tej sprawie, Sąd podziela stanowisko organu II instancji, że zarzuty skarżących opierające się na kwestionowaniu przez nich wyboru do realizacji wariantu 4a1 planowanego przedsięwzięcia, ze względu na negatywne skutki środowiskowe realizacji inwestycji w tym wariancie nie zasługują na uwzględnienie. Podobnie jak formułowane w skargach zarzuty naruszenia przepisów ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1478, z późn. zm., zwanej dalej również "uop"), ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1112 z późn. zm., zwanej dalej również "uooś"), oraz zarzuty naruszenia procedury administracyjnej w zakresie należytego wyjaśnienia sprawy. Z przyczyn wskazanych poniżej.
Ponadto, wskazać należy, iż w przypadku inwestycji liniowych zakres chronionego interesu prawnego stron jest zasadniczo determinowany tym, na ile przedmiotowa inwestycja oddziałuje na ich prawa rzeczowe wynikające zwłaszcza z własności nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego. Zgodnie z art. 11i ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. w sprawach dotyczących zezwolenia na realizację inwestycji drogowej nieuregulowanych w niniejszej ustawie, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy - Prawo budowlane, z wyjątkiem art. 28 ust. 2. Powyższe powoduje, że o tym, czy dany podmiot jest stroną danego postępowania i jakie w tym zakresie uzyskuje uprawnienia procesowe, decyduje przysługujący mu interes prawny. Jego realność i konkretność powoduje, że decyzja zezwalająca na realizację inwestycji drogowej wydana w postępowaniu prowadzonym w trybie specustawy drogowej może podlegać badaniu na żądanie strony tylko w tej części, w której odnosi się ona do jej interesu prawnego (por. wyrok NSA z dnia 6 stycznia 2006 r., II OSK 364/05; wyrok NSA z dnia 29 listopada 2013 r., II OSK 1539/12, wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 stycznia 2021 r., VII SA/Wa 1396/20, wszystkie powołane orzeczenia publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Interes prawny poszczególnych stron postępowania o wydanie tego rodzaju zezwolenia dotyczy tej części decyzji, która dotyczy nieruchomości danej osoby. Innymi słowy, każdy z właścicieli i użytkowników wieczystych nieruchomości oraz osób mających inne prawa do nieruchomości jest stroną decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, ale tylko w części dotyczącej jego nieruchomości (zob. M. Wolanin, Ustawa o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych. Komentarz, Legalis/el. 2010; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 15 lipca 2020 r., II SA/Gd 4/20, opubl. CBOSA). W takim przypadku Sąd uprawniony jest do rozpatrywania skargi w granicach oddziaływania decyzji na interes prawny skarżących, niezależnie od zakresu zaskarżenia, chyba że decyzja obarczona jest wadami naruszenia prawa rzutującymi na całą jej treść. Powyższe stanowisko potwierdza treść art. 11g ust. 3 powołanej specustawy, który stanowi, że w postępowaniu przed organem odwoławczym oraz przed sądem administracyjnym nie można uchylić decyzji w całości ani stwierdzić jej nieważności, gdy wadą dotknięta jest tylko część decyzji dotycząca odcinak drogi, nieruchomości, działki.
Podkreślenia dodatkowo wymaga, że przypadku skarg na decyzje wydane na podstawie przepisów specustawy drogowej uprawnienia sądu administracyjnego do uchylenia decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej (organu I instancji) są ograniczone. Zgodnie bowiem z art. 31 ust. 2 specustawy drogowej (według stanu prawnego obowiązującego w dacie wniesienia skarg w tej sprawie) w przypadku uwzględnienia skargi na decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, której nadano rygor natychmiastowej wykonalności, sąd administracyjny po upływie 14 dni od dnia rozpoczęcia budowy drogi może stwierdzić jedynie, że decyzja narusza prawo z przyczyn wyszczególnionych w art. 145 lub 156 Kodeksu postępowania administracyjnego.
W odniesieniu do zarzutów skarg W R i KB, podkreślenia na wstępie wymaga, że inwestycje realizowane na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych mają charakter publiczny i w związku z tym procedura ich realizacji jest szczególna, z uwagi na ich rozmiar oraz konieczność szybkiej realizacji. Zgodnie z art. 11d ust. 1 pkt 1 specustawy, wniosek o wydanie decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej zawiera w szczególności mapę w skali co najmniej 1:5000 przedstawiającą proponowany przebieg drogi, z zaznaczeniem terenu niezbędnego dla obiektów budowlanych, oraz istniejące uzbrojenie terenu. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że organ administracji nie może oceniać racjonalności czy też słuszności przyjętych we wniosku rozwiązań projektowych, gdyż postępowanie w sprawie zezwolenia na realizację danej inwestycji drogowej toczy się na wniosek zarządcy drogi, którym to wnioskiem organ jest związany. Organ nie posiada kompetencji do wyznaczania i korygowania trasy inwestycji bądź zmiany proponowanych rozwiązań co do jej przebiegu. To inwestor dokonuje bowiem wyboru najkorzystniejszych w jego ocenie rozwiązań odnoszących się do planowanego przez niego przedsięwzięcia drogowego (zob. np. wyroki NSA z 28 lutego 2014 r., II OSK 93/14; z 5 września 2018 r., II OSK 1737/18; z 17 maja 2017 r., II OSK 203/17; z 13 listopada 2018 r., II OSK 2933/18). Zgodnie z art. 11d ust. 1 pkt 1 i 3 specustawy drogowej, to inwestor we wniosku o wydanie decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej decyduje o przebiegu drogi oraz wielkości terenu niezbędnego dla obiektów budowlanych, załączając mapy przedstawiające proponowany przebieg drogi oraz mapy zawierające projekty podziałów nieruchomości. Zarówno wojewoda, jak i organ odwoławczy, mogą działać tylko w granicach tego wniosku, nie mają możliwości ingerowania w lokalizację inwestycji, a więc i w przebieg linii podziału nieruchomości, zaproponowany przez wnioskodawcę (por. wyrok NSA z 17 kwietnia 2013 r., II OSK 432/13).
W wyroku z dnia 16 października 2012 r., K 4/10 Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 31 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 193, poz. 1194 i Nr 199, poz. 1227, z 2009 r. Nr 72, poz. 620 oraz z 2012 r. poz. 472 i 549) jest zgodny z art. 64 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał zwrócił uwagę, że po pierwsze, drogi są budowane nie w interesie państwa, jednostki samorządu terytorialnego czy zarządcy drogi, lecz w interesie wszystkich członków społeczeństwa, także tych wywłaszczonych; po drugie, uproszczona procedura wywłaszczenia z mocy prawa podczas realizacji inwestycji liniowych, obejmujących wiele nieruchomości, jest metodą skuteczną; po trzecie, lokalizacja (wytyczenie) drogi niejako narzuca listę nieruchomości, które muszą być zajęte, a zatem wywłaszczone. Jeżeli przyjmujemy, że przebieg drogi jest wyznaczony w sposób racjonalny przez grono specjalistów z zakresu transportu, geologii, ochrony środowiska, musimy przyjąć nieuchronność zajęcia ściśle oznaczonych gruntów pod budowę drogi. Trzeba mieć na względzie liniowy charakter inwestycji drogowych, który dyktuje w sposób naturalny pewne rozstrzygnięcia, w szczególności co do wyboru nieruchomości objętych decyzją i - w następstwie jej wydania - wywłaszczonych. Przy założonym przebiegu drogi - z jednej strony, wybór działek, przez które ma ona przebiegać, jest bardzo ograniczony albo wręcz wybór taki nie istnieje, z drugiej strony - wypadnięcie choćby jednej z grup wywłaszczonych nieruchomości może unicestwić całą inwestycję.
Organy orzekające w tej sprawie nie mogły zatem dokonywać zmian w przedstawionej przez Inwestora koncepcji przebiegu przedmiotowej inwestycji drogowej. Ponadto, przepisy specustawy drogowej nie określają obowiązku zaproponowania przez inwestora różnych wariantów przebiegu planowanej inwestycji. Zatem organy orzekające w tej sprawie nie mogły zmienić przebiegu trasy inwestycji wskazanej przez Inwestora – Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad. Organy mogły działać tylko w granicach tego wniosku i nie miały możliwości ingerowania w lokalizację inwestycji, a więc i w przebieg linii podziału nieruchomości, zaproponowany przez wnioskodawcę.
Ponadto, należy wyjaśnić, że podstawowym założeniem szczególnej regulacji kwestii realizacji inwestycji drogowych w Rzeczypospolitej Polskiej, jakie legły u podstaw uchwalenia ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych z 10 kwietnia 2003 r. (tzw. specustawy drogowej) była konieczność – z uwagi na specyficzny charakter inwestycji drogowej, jako inwestycji liniowej przebiegającej najczęściej przez wiele nieruchomości – połączenia dotychczas odrębnych procedur i rozstrzygnięć administracyjnych w jedną, kończącą się decyzją o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, jako podstawę rozpoczęcia robót budowlanych w zakresie budowy drogi publicznej.
Jak słusznie podkreśla się w literaturze, ustawodawca ustanowił w specustawie drogowej regułę, zgodnie z którą "prowadzenie procesu decyzyjnego zmierzającego do rozpoczęcia budowy drogi publicznej następuje w sposób określony w dotychczasowych aktach prawnych, ale z uwzględnieniem odmienności określonych w omawianej ustawie. Analiza tych odmienności nie wskazuje jednak, aby dla rozpoczęcia budowy drogi publicznej zniesiono konieczność ustalenia jej lokalizacji, pozyskania terenów pod tę budowę lub sporządzenia dokumentacji technicznej. Te wszystkie elementy nadal są konieczne, tyle tylko, że ich określenie dla typowej inwestycji budowlanej dokonywane jest w kilku odrębnych procedurach administracyjnych, niekiedy także w procedurach cywilnych (nabycie tytułu prawnego w drodze umowy). Natomiast dla inwestycji drogi publicznej procedury te, ze względu na swoją jednorodność procesową (postępowania o charakterze administracyjnym), połączone zostały w jedną procedurę, co znajduje swoje konsekwencje (odzwierciedlenie) w rozmiarze i granicach skutków prawnych wywoływanych przez decyzję kończącą to postępowanie. Charakter omawianej ustawy posiada więc zasadnicze znaczenie w procesie jej stosowania, ponieważ przez pryzmat tego charakteru należy postrzegać granice skutków prawnych wywoływanych przez przyjęte w tej ustawie rozwiązania wyrażające się w określonej ich treści literalnej" (M. Wolanin Ustawa o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych. Komentarz. Wyd. 2, Warszawa 2010, komentarz do art. 1 specustawy drogowej).
Specustawa drogowa ma na celu uproszczenie i przyspieszenie procesu budowy istotnych dla rozwoju Kraju dróg publicznych. Z natury rzeczy wiąże się to z ograniczeniem praw i uprawnień osób trzecich, wynikających z tytułu prawnego do nieruchomości, które mają być zajęte pod budowę takich dróg lub z inwestycją sąsiadują. Celem więc specustawy drogowej jest uproszczenie i przyspieszenie wydawania orzeczeń, warunkujących rozpoczęcie budowy drogi publicznej. Służy temu połączenie w jednej decyzji administracyjnej rozstrzygania o ustaleniu lokalizacji drogi, zatwierdzanie podziału nieruchomości, przejmowanie nieruchomości na własność publiczną i zatwierdzanie projektu budowlanego stanowiące pozwolenie na budowę.
Jak podkreśla się w doktrynie, "Określenie dla nieruchomości sposobu jej zagospodarowania pod drogę publiczną oznacza dopuszczalność wydzielania w przestrzeni gruntowej tej części, dla której określone zostało przeznaczenie pod budowę drogi publicznej. (...) Planistyczne wyodrębnienie drogi publicznej polega zatem na wyznaczeniu terenu stosownymi liniami rozgraniczającymi, niezależnie od geodezyjnych i prawnych granic nieruchomości, przez które projektowana droga, jako dopuszczalny sposób zagospodarowywania terenu (gruntu), ma przebiegać. Wyznaczenie tych linii w (...) decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego nie przesądza o tytule prawnym terenu ujętego w tych liniach, lecz jedynie o inwestycyjnych możliwościach zagospodarowania tego terenu." (op. cit.).
Postępowanie w sprawie przygotowania inwestycji w zakresie dróg publicznych w rozumieniu przepisów ustawy o drogach publicznych, które jest prowadzone na podstawie specustawy drogowej jest postępowaniem szczególnym. Charakteryzuje się nie tylko restrykcyjnym i przymusowym podejściem do regulowania kwestii własnościowych w zakresie pozyskiwania gruntów pod budowę inwestycji, ale również wysokim stopniem sformalizowania praw i obowiązków uczestników tego postępowania oraz organów administracji publicznej.
Jak podkreśla się w doktrynie "wydając decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, organ orzekający dokonuje (...). jedynie oceny prawnej dopuszczalności lokalizacji tej inwestycji we wnioskowanym miejscu. Skutkiem wydanego zezwolenia jest jednak m.in. zatwierdzenie podziałów nieruchomości i odebranie ich własności na rzecz gminy miejskiej, której prezydent dodatkowo reprezentuje jej interes prawny. (...) Wnioskowy charakter postępowania wyznacza jednocześnie granice oceny wniosku przez organ orzekający oraz granice jego orzeczenia, które ma się odnosić do tego wszystkiego, co jest przedmiotem wniosku. Decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji stanowi zatem efekt oceny prawnej zamierzenia inwestycyjnego w kształcie przedstawionym we wniosku. Organ orzekający mógłby dokonać stosownej modyfikacji przedmiotu rozstrzygnięcia tylko w przypadku, gdyby z obowiązujących przepisów prawa wynikała taka konieczność, jako wiążąca organ orzekający niezależnie od treści wniosku. Taki zakres oceny wniosku o wydanie decyzji zezwalającej na realizację inwestycji drogowej wynika także z art. 11e omawianej ustawy. Zatwierdzenie projektu budowlanego i określenie pozostałych elementów zawartych w omawianym ust. 1 pkt. 8 skutkuje przypisaniem przez ustawodawcę decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej walorów prawnych pozwolenia na budowę określonej drogi publicznej" (M. Wolanin Ustawa o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych. Komentarz. Wyd. 2, Warszawa 2010).
Skoro więc organ orzekający o lokalizacji drogi w trybie specustawy drogowej nie posiada kompetencji do wyznaczania i korygowania trasy inwestycji, czy też do zmiany proponowanych rozwiązań co do jej przebiegu, to – pomimo oczekiwań skarżącego - nie może dokonywać, jakichkolwiek zmian, np. w zakresie lokalizacji, przebiegu oraz planowanych parametrów technicznych przedmiotowej inwestycji. To inwestor dokonuje wyboru najkorzystniejszych w jego ocenie rozwiązań odnoszących się do planowanego przez niego przedsięwzięcia drogowego. Rolą organu orzekającego w sprawie jest natomiast wyłącznie sprawdzenie kompletności wniosku w świetle wymogów ustawowych oraz, czy koncepcja składającego wniosek mieści się w granicach wyznaczonych przez prawo.
Stanowisko skarżących, wyrażane zarówno na etapie postepowania administracyjnego, jak i sądowego koncentruje się na kwestiach środowiskowych, w tym ochrony przyrody, dla których zagrożenia upatrują skarżący w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oceniając zaskarżoną decyzję stwierdza, że Minister odnosząc się bardzo obszernie do zarzutów skarżących, zawartych w odwołaniu prawidłowo wyłożył przepisy prawa, przesadzające o niezasadności zarzutów zawartych w odwołaniach skarżących, a powielonych w skargach wniesionych przez skarżących do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Dokonane przez Ministra w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (szczególnie na s. 56-70 decyzji) uzasadnienie prawne, uwzględnia zarówno obowiązujące organ w takim postępowaniu przepisy, jak i zawiera ich prawidłową subsumpcję.
Trafnie wyjaśnił Minister, że ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko dokonywana jest nie przez organ udzielający ZRID, ale w ramach postępowania o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 1 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie przez organ właściwy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach (art. 61 ust. 2 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie). Zarówno wojewoda, jak i Minister są w postępowaniu w trybie specustawy drogowej związani wydaną wcześniej decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach (art. 86 pkt 2 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie), co nie tylko zwalnia tych organów z dokonywania własnej oceny, ale również ocenę taką wyklucza.
Tym samym, jeśli – co wynika z akt sprawy - Inwestor do wniosku o wydanie decyzji ZRID załączył decyzję RDOŚ określającą warunki środowiskowe wykorzystania terenu w fazie realizacji i eksploatacji przedsięwzięcia, to zarówno Wojewoda, jak i Minister decyzją taką byli związani. Co więcej, jak wynika z akt sprawy – co zresztą podkreślał Minister w swej decyzji - Inwestor we wniosku o wydanie decyzji o zezwoleniu na realizację przedmiotowej inwestycji drogowej wniósł o ponowne przeprowadzenie oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, przedkładając wraz z wnioskiem o wydanie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej, co też zostało uczynione.
Sąd podziela pogląd organu odwoławczego, iż zarzuty skarżących, kwestionujące wybór do realizacji wariantu 4a1 planowanego przedsięwzięcia, ze względu na negatywne skutki środowiskowe realizacji inwestycji w tym wariancie nie zasługują na uwzględnienie.
Minister prawidłowo wskazał, iż decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach jest, co do zasady, pierwszą decyzją, o wydanie której występuje Inwestor przed rozpoczęciem planowanego przedsięwzięcia (inwestycji). Wynika to z konieczności objęcia rozstrzygnięciem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dopuszczalności usytuowania danego przedsięwzięcia z punktu widzenia ochrony zasobów środowiska i przeciwdziałania negatywnym oddziaływaniom. Jest to jeden z pierwszych etapów procesu inwestycyjnego, najistotniejszy z punktu widzenia ochrony środowiska. W wielu przypadkach wydanie tej decyzji jest poprzedzone oceną oddziaływania na środowisko. Ocena oddziaływania na środowisko to szczególna procedura, w której zapewniony jest szeroki udział społeczeństwa, w formie konsultacji społecznych. Stosownie do art. 62 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, w ramach oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko określa się, analizuje oraz ocenia m.in. bezpośredni i pośredni wpływ danego przedsięwzięcia na środowisko, zdrowie i warunki życia ludzi, jak i możliwości oraz sposoby zapobiegania i zmniejszania negatywnego oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko.
W niniejszej sprawie do wniosku o wydanie decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej Inwestor załączył ważną i ostateczną w administracyjnym toku instancji (ostateczność stwierdzono z dniem 2 lutego 2012 r., co potwierdza załączone przez Inwestora do wniosku pismo Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] z dnia [...] marca 2012 r., znak: [...]) decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach, wraz z ostatecznym w administracyjnym toku instancji (ostateczność stwierdzono z dniem 4 listopada 2017 r.) postanowieniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] z dnia [...] października 2017 r., znak: [...], wydanym na podstawie art. 72 ust. 4 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie. Z uzasadnienia decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach wynika, że organ środowiskowy (Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w [...]) zapewnił w ramach przeprowadzonej oceny odziaływania przedsięwzięcia na środowisko możliwość udziału społeczeństwa.
To na etapie postępowania środowiskowego, zakończonego wydaniem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, nastąpiła ocena oddziaływania na środowisko przedmiotowej inwestycji, w tym przyjęcie wariantu jej lokalizacji, jak również w tym postępowaniu zostały przeanalizowane wszelkie kwestie dotyczące oddziaływania inwestycji na środowisko i ludzi. Wariantowanie przebiegu inwestycji drogowej odbywa się bowiem właśnie na etapie postępowania w sprawie określenia środowiskowych uwarunkowań przedsięwzięcia i to właśnie w tym postępowaniu społeczeństwo mogło wnosić uwagi, co do trasy projektowanej inwestycji (por. wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia z dnia 11 października 2011 r., sygn. akt II OSK1688/11, opubl. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Z uzasadnienia decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach wynika, że na etapie postępowania środowiskowego były wnoszone uwagi, które dotyczyły m.in. przyjętego wariantu przebiegu autostrady. Zgłoszone w toku postępowania uwagi nie zostały uwzględnione przez Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...]. Odnośnie wskazania zawartego: w odwołaniach, iż w ocenie skarżących "bardziej adekwatny jest planowany wariant 4b" przebiegu inwestycji, zauważyć należy, iż z uzasadnienia decyzji o środowiskowych uwarunkowanych (str. 43 tej decyzji) wynika, że w toku postępowania środowiskowego związanego z udziałem społeczeństwa podnoszono kwestie zarówno poparcia, jak i sprzeciwu wobec wariantu 4b realizacji przedsięwzięcia, m.in. podniesiono następującą kwestię: "Najbardziej korzystny dla wszystkich zamieszkujących w pobliżu ([...], [...], [...]) jest wariant 4b". W odpowiedzi na to stwierdzenie, w uzasadnieniu decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach organ środowiskowy zwrócił uwagę na następującą okoliczność: "Większość mieszkańców wsi [...] opowiedziała się na spotkaniach konsultacyjnych za wariantem 4a, a wariant 4b jest korzystniejszy dla mieszkańców wsi [...]".
Jak wskazano w treści decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko (przedłożonym przez inwestora z wnioskiem o wydanie decyzji środowiskowej) przeanalizowano 9 głównych wariantów realizacji inwestycji oraz rozpatrzono dodatkowe "łamane" opcje przebiegu autostrady, będące wynikiem połączenia co najmniej dwóch wariantów głównych. Przeanalizowano również przewidywane skutki dla środowiska w przypadku niepodejmowania przedsięwzięcia. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w [...] po przeprowadzeniu wielokryterialnej analizy poszczególnych wariantów przedsięwzięcia, w tym po uwzględnieniu uwarunkowań środowiskowych, ekonomicznych i społecznych uznał, że wariant 4+4a1+4 jest rozwiązaniem najkorzystniejszym względem poszczególnych uwarunkowań. Z tego powodu w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach do realizacji wskazano wariant 4+4a1+4.
Ponadto, w uzasadnieniu decyzji o środowiskowych i uwarunkowaniach (str. 56 i 58 tego rozstrzygnięcia) wskazano, że uwzględniając przeprowadzoną ocenę oddziaływania przedsięwzięcia na środowiskowo, w tym obszary Natura 2000 oraz zawarte w rozstrzygnięciu decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach warunki minimalizujące wpływ przedsięwzięcia na środowiskowo, w rekomendowanym przez inwestora wariancie inwestycji 4+4a1+4 stwierdzono brak znaczącego negatywnego oddziaływania przedsięwzięcia na środowiskowo, w tym obszary Natura 2000 oraz na ich spójność i integralność powiązań między nimi.
Istotną okolicznością jest również to, że decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach na realizację przedsięwzięcia jest zaskarżalna. W rozpatrywanej sprawie decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach wydana przez Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] nie została zaskarżona odwołaniem do Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska i stała się ostateczna w administracyjnym toku instancji z dniem 2 lutego 2012 r., co potwierdza ww. pismo Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] z dnia [...] marca 2012 r., znak: [...]
Po raz kolejny podkreślenia wymaga, iż organy orzekające o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej (Wojewoda, Minister) nie są właściwe do oceny prawidłowości postępowania zakończonego wydaniem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, jak i samej decyzji. Kompetencja w tym zakresie przysługuje organom wskazanym w ustawie o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie.
Zarzut wadliwego wyboru wariantu przebiegu autostrady w decyzji ZRID jest ponadto typowym przykładem actio popularis. Stanowi może przejaw obywatelskiej troski o przestrzeganie prawa, ale wykracza poza interes prawny skarżących.
Skarżący nie chcą zaakceptować okoliczności, że wyspecjalizowany w ocenach środowiska organ dokonał walidacji materiału dowodowego i na jego podstawie wyciągnął merytoryczne wnioski końcowe, uznając raport ooś za wystarczający do wydania postanowienia uzgadniającego. RDOŚ, czyli organ wydający w analizowanej sprawie decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach oraz postanowienie uzgadniające warunki realizacji przedsięwzięcia, stosownie do art. 131 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, jest podmiotem odpowiadającym za realizację polityki ochrony środowiska w zakresie: zarządzania ochroną przyrody (w tym m.in. obszarami Natura 2000), kontroli procesu inwestycyjnego, jak również realizuje zadania dotyczące zapobiegania i naprawy szkód w środowisku.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. Wyrok NSA z 13.09.2022 r., II OSK 1387/21, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lutego 2013 r., sygn. akt II OSK 2520/12, opubl. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych) przyjmuję się, iż zarówno Wojewoda Mazowiecki, jak i organ odwoławczy w ramach postępowania w sprawie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, z mocy prawa są związani ustaleniami decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach w aspekcie przyjętego wariantu przebiegu inwestycji. Skutki prawne decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla dalszego procesu inwestycyjnego określone są w art. 86 pkt 2 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, zgodnie z którym, decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach wiąże organ wydający decyzje, o których mowa w art. 72 ust. 1. Natomiast na etapie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, zarówno Wojewoda [...], jak i Minister, nie posiadają kompetencji do badania alternatywnej trasy przebiegu inwestycji, gdyż analiza taka została dokonana podczas prowadzonego postępowania w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. W związku z powyższym przebieg inwestycji drogowej zatwierdzony w decyzji o zezwoleniu na jej realizację musi być zgodny z wariantem jej przebiegu wskazanym w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, co w niniejszej sprawie nastąpiło.
W niniejszej sprawie nie jest przy tym istotne, iż doszło do przeprowadzenia ponownej oceny oddziaływania inwestycji na środowiskowo w ramach postępowania o wydanie decyzji o zezwoleniu na realizację przedmiotowej inwestycji drogowej. Z uwagi na fakt, iż postulowana przez skarżących korekta wariantu przebiegu autostrady [...] wiązałaby się z koniecznością zmiany wariantu wybranego do realizacji na etapie wydawania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, co nie stanowi przedmiotu postępowania w sprawie przeprowadzenia ponownej oceny oddziaływania na środowisko i uzgodnienia warunków realizacji przedsięwzięcia, przed wydaniem decyzji, o której mowa w art. 72 ust. 1 pkt 10 ustawy z o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie.
Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 listopada 2021 r., sygn. akt II OSK 1674/21 przeprowadzenie ponownej oceny oznacza jedynie to, że organ wydający decyzję inwestycyjną jest związany także wydanym w wyniku ponownej oceny postanowieniem uzgadniającym warunki realizacji przedsięwzięcia i w konsekwencji musi uwzględnić warunki realizacji przedsięwzięcia określone zarówno w tym postanowieniu, jak i we wcześniejszej decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach wyznacza zatem ramy, w jakich powinna się mieścić ponowna ocena. To decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach przesądziła, że realizacja przedsięwzięcia w wariancie zaproponowanym przez inwestora jest dopuszczalna ze względu na wymogi ochrony środowiska, ustalając w tym zakresie warunki, które w toku ponownej oceny mogą być uaktualnione celem dopasowania do szczegółowych parametrów przedsięwzięcia, jakie można doprecyzować w większym stopniu na dalszym etapie procesu inwestycyjnego, oraz ewentualnych zmian stanu środowiska w stosunku do istniejącego w dniu jej wydania. Ponowna ocena dokonywana pod koniec procesu inwestycyjnego stanowi zatem tylko uzupełnienie oceny przeprowadzonej już wcześniej decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach i może prowadzić wyłącznie do takiej modyfikacji tych uwarunkowań, jaka może okazać się konieczna z uwagi na okoliczności, które wówczas nie występowały lub nie mogły być dostrzeżone, czy właściwie zbadane, pod kątem wpływu na środowisko. W niniejszej sprawie obowiązek ponownej oceny został zresztą nałożony na Inwestora decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach, jako jeden z określonych nią warunków realizacji przedsięwzięcia w pkt 3 decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.
Organ odwoławczy prawidłowo stwierdził, że to w wyniku uzyskania waloru ostateczności przez decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach doszło do ustalenia, iż inwestycja może być przeprowadzona według wariantu 4+4a1+4 proponowanego przez Inwestora. Powyższe ustalenie nie mogło być podważane podczas ponownej oceny, która tego problemu nie badała, bowiem w ponownej ocenie nie rozpatruje się innego wariantu przebiegu inwestycji niż ten przyjęty w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Organ wskazał również, iż zakres ponownej oceny dokonywanej postanowieniem uzgadniającym warunki realizacji przedsięwzięcia jest węższy i ma charakter wtórny do zakresu oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko przeprowadzonej i zakończonej wydaniem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach (która w niniejszej sprawie stała się ostateczna). Należy zatem uznać, że kwestia wyboru wariantu inwestycji została rozstrzygnięta ostatecznie na wcześniejszym etapie jej przygotowania , tj. na etapie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.
Powyższe jest na tyle istotne z uwagi na fakt, że przedmiotem rozważań postępowania w sprawie ponownej oceny jest jedynie wariant inwestycji, dla którego została wydana decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach tzn. wariant 4+4a1+4, a zatem to decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach kończyła kompleksową ocenę oddziaływania inwestycji na środowiskowo i przesądziła, że realizacja przedsięwzięcia jest dopuszczalna ze względu na wymogi ochrony środowiska, w tym te wynikające z art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2024 r. poz. 1478 z późn. zm.). Już na etapie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zostały wskazane jakie warunki powinny zostać w toku ponownej oceny uaktualnione i dopasowane do szczegółowych parametrów inwestycji, a jakie można doprecyzować w większym stopniu w dalszych etapach procesu inwestycyjnego, oraz do ewentualnych zmian stanu środowiska w stosunku do tego istniejącego w dniu wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.
Powyższe zrealizowało się w niniejszej sprawie poprzez wydanie postanowienia uzgadniającego, które doprecyzowało, bądź zmieniło wybrane postanowienia zawarte w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, na podstawie analiz przeprowadzonych w trakcie ponownej oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. Niezmienione warunki decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach utrzymano w mocy. Rzeczone rozstrzygnięcia środowiskowe są wzajemnie komplementarne, powinny być stosowane łącznie i mające charakter wiążący. Podkreślić również należy, iż w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach i w postanowieniu uzgadniającym organy środowiskowe nałożyły na inwestora szereg warunków, które muszą zostać spełnione zarówno w fazie realizacji, jak i eksploatacji przedmiotowej inwestycji. Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, iż spełnienie warunków wynikających z decyzji środowiskowej i postanowienia uzgadniającego skutkować będzie ograniczeniem szkodliwego oddziaływania na środowisko przyrodnicze, a także na zdrowie i życie ludzi.
Zgodnie z ukształtowanym stanowiskiem sądów administracyjnych organ administracji architektoniczno-budowlanej musi zastosować się do warunków realizacji przedsięwzięcia ustalonych w postanowieniu wymienionym w art. 90 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, ma przy tym możliwość nałożenia określonych obowiązków lub czynności wymienionych w ust. 2 i 3 tego przepisu. Organ wydający pozwolenie na realizację inwestycji ma więc obowiązek zbadania zgodności inwestycji m.in. z wymaganiami ochrony środowiska określonymi w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, o której mowa w art. 71 ust. 1 ustawy środowiskowej oraz postanowieniu wydanym na podstawie art. 90 ust. 1 tej ustawy. Jednocześnie postanowienie określone w art. 90 ust. 1 ustawy środowiskowej wiąże organ wydający decyzję w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej i praktycznie tę decyzję w odniesieniu do rozstrzygniętych w postanowieniu zagadnień kształtuje (por. wyrok NSA z 28 lipca 2021 r., II OSK 974/21 oraz wyrok NSA z 7 lutego 2018 r., II OSK 3308/17). Biorąc pod uwagę powyższe należy wskazać, iż Minister i Wojewoda nie byli uprawnieni do wchodzenia w kompetencje organów badających oddziaływanie inwestycji na środowisko, ani też nie mogli ich zastępować.
Ponadto wskazać należy, że z treści art. 90 ust. 8 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie wynika, iż do postanowień w przedmiocie uzgodnienia warunków realizacji przedsięwzięcia nie stosuje się rozwiązań wynikających z art. 106 § 3, 5 i 6 k.p.a., w związku z czym, przedmiotowe postanowienia są wydawane w trybie współdziałania pomiędzy organami, o którym mowa w art. 106 § 1 k.p.a. Nie przysługuje od nich możliwość wniesienia zażalenia. Nie oznacza to jednak, że strona posiadająca w tym interes prawny nie będzie miała możliwości kwestionowania prawidłowości ich wydania.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 3308/17 - ewentualne błędy popełnione na etapie uzgadniania warunków realizacji inwestycji będą mogły być przedmiotem kontroli w ramach postępowania odwoławczego od decyzji kończącej postępowanie w jednej ze spraw wymienionych w art. 72 ust. 1 pkt 1 i 10 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku. Istotą takiej kontroli będzie jednak wykazanie błędów, które by powodowały, iż wydana w oparciu o uzgodnienia środowiskowe decyzja o pozwoleniu na budowę byłaby niezgodna z przepisami prawa. O ile zatem, w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalona została wykładnia art. 92 w zw. z art. 90 ust. 1 i 8 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku nakazująca objęcie postanowienia regionalnego dyrektora ochrony środowiska kontrolą przez organ odwoławczy, o tyle zakresu tejże kontroli nie powinno się utożsamiać z zakresem merytorycznego postępowania, jakie w odniesieniu do tego rozstrzygnięcia mogłoby być prowadzone, gdyby postępowanie uzgodnieniowe wskutek złożenia zażalenia było przeprowadzane przez organ wyższego stopnia względem regionalnego dyrektora ochrony środowiska (ponowne rozpoznanie sprawy). Zasadnicze znaczenie dla analizowanej kwestii ma możliwość postawienia przez stronę decyzji o zezwoleniu na realizację przedsięwzięcia zarzutu, że ocena skutków wywieranych na środowisko została przeprowadzona nieprawidłowo oraz uprawnienie do objęcia tejże decyzji z tego względu kontrolą sądu administracyjnego, która w sytuacji wniesienia skargi na decyzję w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej zostaje wdrożona na warunkach przewidzianych w art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a.
Prawidłowo organ odwoławczy stwierdził w pisemnym uzasadnieniu decyzji (str. 58), iż dokonywana w toku postępowania odwoławczego weryfikacja niezaskarżalnego zażaleniem postanowienia uzgadniającego warunki środowiskowe ograniczona jest wyłącznie do stwierdzenia błędów powodujących, że wydana w oparciu o uzgodnienie środowiskowe decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej byłaby sprzeczna z prawem. Podobnie jak raportowi o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, tak i postanowieniu uzgadniającemu wydawanemu w trybie art. 90 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, przysługuje bowiem szczególna wartość dowodowa, która wynika z kompleksowego charakteru analizy przedstawionego do zatwierdzenia przedsięwzięcia (tak: wyrok NSA z dnia 5 grudnia 2017 r., sygn. II OSK 2343/17). Dlatego też tylko po stwierdzeniu błędów w postępowaniu przed organem badającym oddziaływanie inwestycji na środowisko, mających wpływ na wynik sprawy, organ odwoławczy mógłby wstrzymać się z wydaniem decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, nie był jednak uprawniony do zastępowania merytorycznie takiego organu i modyfikowania postanowienia uzgadniającego warunki środowiskowe, a tym bardziej wydawania mu zaleceń odnośnie prowadzonego postępowania.
W efekcie kontroli postanowienia uzgadniającego Minister stwierdził, iż rozstrzygnięcie to nie narusza prawa. W ocenie organu odwoławczego, w postanowieniu uzgadniającym w sposób prawidłowy zostały zdefiniowane warunki realizacji i eksploatacji przedsięwzięcia zapewniające ochronę środowiska. Według Ministra, z treści postanowienia uzgadniającego wynika, że we właściwy sposób omówiono w nim kwestie dotyczące poszczególnych elementów środowiska, w tym wpływu inwestycji na środowisko przyrodnicze.
Ponadto Minister podkreślił, iż w toku postępowania dotyczącego kwestii ponownej oceny oddziaływania inwestycji na środowisko prowadzonego przez Wojewodę [...], został zapewniony udział społeczeństwa. Jak wynika z treści akt sprawy uwagi i wnioski wnieśli również skarżący - W R i KB. Uwagi te zostały przekazane przez Wojewodę [...] przy pismach z dnia 5 października 2022 r. znak: Wl-1.7820.1.2.2022.DW, do Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...]. Stosownie do treści art. 90 ust. 3 i ust. 4 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku organ właściwy do wydania decyzji, o których mowa w art. 72 ust. 1 pkt 1, 10, 14 i 18 przekazuje regionalnemu dyrektorowi ochrony środowiska zgłoszone przez społeczeństwo uwagi i wnioski. Regionalny Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] odniósł się do zgłoszonych uwag i wniosków w postanowieniu uzgadniającym.
Odnosząc się do zarzutów skarżących dotyczących naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy należy wskazać, że skargi zawierają 3 główne rodzaje zarzutów w tym zakresie:
1. zarzuty naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a.;
2. zarzuty naruszenia art. 8 i 107 § 3 k.p.a.;
3. zarzuty naruszenia art. 10 § 1 k.p.a.
Odnosząc się do pierwszego z zarzutów skarżących dotyczącego naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w sposób opisany w zarzutach skargi – Sąd wskazuje, iż zarzut nie zasługuje na uwzględnienie. Zarzuty skarżących dotyczyły trafności rozstrzygnięcia organu odwoławczego odnośnie ingerencji inwestycji w środowisko naturalne i nie zasługują na uwzględnienie z uwagi na fakt, iż organ udzielający ZRID – Wojewoda i Minister nie mają kompetencji do kwestionowania raportów środowiskowych sporządzanych dla danej inwestycji przez wyspecjalizowane organa ochrony środowiska. W związku z powyższym w sprawie nie doszło do naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art 80 k.p.a. z uwagi na fakt, iż zgłoszone uwagi i zastrzeżenia skarżących zostały rozpoznane zgodnie z procedurą dotyczącą ponownej oceny oddziaływania przedmiotowej inwestycji na środowisko, wynikającą z ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, przez Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] w postanowieniu uzgadniającym.
Odnosząc się do kolejnego zarzutu dotyczącego naruszenia art. 8 i 107 § 3 k.p.a. poprzez brak precyzyjnego wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej zaskarżonej decyzji, w tym poprzez nieuwzględnienie zastrzeżeń zgłaszanych przez skarżących w toku postępowania Sąd stwierdza, iż organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji precyzyjnie wyjaśnił zarówno podstawę faktyczną, jak i prawną. Podjęcie przez organ rozstrzygnięcia odmiennego od oczekiwanego przez skarżących i nieuwzględnienie zgłaszanych przez nich zastrzeżeń nie stanowi naruszenia art. 8 i 107 § 3 k.p.a. z uwagi na fakt iż w niniejszej sprawie organ prawidłowo zebrał materiał dowodowy, dokonał jego logicznej oceny oraz nie przekroczył zasady swobodnej oceny dowodów.
Również zarzuty skarżących dotyczący naruszenia reguły opisanej w art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie skarżącym czynnego udziału w postępowaniu i uniemożliwienie wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego co doprowadziło zdaniem skarżących do wydania decyzji przez organ I instancji – Wojewodę [...] z pominięciem części wartościowego materiału dowodowego oraz z pominięciem stanowiska skarżących co do zebranego dotychczas materiału dowodowego nie zasługuje na uwzględnienie.
Zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. przez skarżących jest niezasadny z następujących przyczyn. Wyjaśnić należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym dotyczącym tzw. specustaw, w tym specustawy drogowej, wskazuje się, iż podnoszenie zarzutu naruszenia art. 10 k.p.a. musi być w tego rodzaju sprawach szczególnie dobrze przemyślane i uzasadnione. Dorobek orzeczniczy sądów administracyjnych i Naczelnego Sądu Administracyjnego - wskazujący na to, że zarzut naruszenia tego ogólnego przepisu procesowego może tylko wówczas odnieść skutek, gdy skarżący wykaże w skardze, jaka konkretna i znacząca dla sprawy czynność strony została przez organ uniemożliwiona - nabiera w sprawach o zezwolenie na realizację inwestycji drogowej szczególnego znaczenia. Zwłaszcza, że z art. 11d ust. 5 specustawy drogowej nie wynika, aby ustawodawca przewidział uprawniene do wypowiadania się przez uczestników postępowania (skarżących w niniejszym postępowaniu) co do zebranych materiałów w postępowaniu zezwoleniowym. Przepis art. 11d ust. 5 stanowi lex specialis w stosunku do tych przepisów k.p.a., które odmiennie regulują kwestie postępowania administracyjnego. Jak zaś wiadomo, lex specialis derogat legi generali (tak: wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 lipca 2019 r., sygn. akt VII SA/Wa 1017/19, opubl. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Należy zauważyć, że skarżący stawiający zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a., powinni wykazać, iż uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, tzn. że uniemożliwiło skarżącym dokonanie konkretnych czynności procesowych, mogących mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok NSA z dnia 14 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 2841/15). Dopiero wykazanie, że naruszenie przez organ administracji publicznej zasady czynnego udziału stron w postępowaniu administracyjnym uniemożliwiło stronom podjęcie konkretnie wskazanej czynności procesowej (np. w sferze postępowania dowodowego), a także wykazanie, że uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, daje podstawy do przyjęcia, że doszło do naruszenia art. 10 k.p.a. (tak. Wyrok NSA z dnia 2 września 2009 r., sygn. akt II OSK 1320/08).
Uzasadniając ww. zarzut skarżący zaznaczyli, iż wydanie decyzji Wojewody [...] nastąpiło z pominięciem "opinii biegłych z zakresu ochrony środowiska", które stanowią załączniki do wniesionych przez nich odwołań. Skarżący nie wykazali jednak, iż miało to istotny wpływ na wynik sprawy, w sytuacji, gdy organ I instancji był związany wydanymi dla inwestycji pozytywnymi uzgodnieniami środowiskowymi wydanymi przez Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] (decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach i postanowienie uzgadniające). Ponadto, w toku postępowania odwoławczego Minister dokonał analizy przedłożonych przez skarżących opinii z zakresu ochrony środowiska, stwierdzając, iż omówione w nich kwestie dotyczą zagadnień będących przedmiotem przeprowadzonych przez organ środowiskowy postępowań, zakończonych decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach i postanowieniem uzgadniającym, i nie świadczą o wadliwości wykonanych inwentaryzacji przyrodniczych, czy też wydanego postanowienia uzgadniającego realizację przedmiotowej inwestycji drogowej.
Ponadto skarżący sformułowali zarzuty w zakresie rażącego naruszenia prawa materialnego tj. art. 33 ust. 1, art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2024 r. poz. 1478 z późn. zm.w dalej również jako "uop") oraz art. 66 ust. 2 i 2 a, art. 63 ust. 2a ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2023 r. poz. 1094).
Odnosząc się do zarzutu skarżących dot. naruszenia przepisu art. 33 ust. 1 uop zgodnie z którym: "Zabrania się, z zastrzeżeniem art. 34, podejmowania działań mogących, osobno lub w połączeniu z innymi działaniami, znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru Natura 2000, w tym w szczególności:
1) pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych lub siedlisk gatunków roślin i zwierząt, dla których ochrony wyznaczono obszar Natura 2000 lub
2) wpłynąć negatywnie na gatunki, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000, lub
3) pogorszyć integralność obszaru Natura 2000 lub jego powiązania z innymi obszarami."
Sąd wskazuje, iż w badanej sprawie organ uprawniony do przeprowadzania oceny oddziaływania inwestycji na środowisko - Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w [...] stwierdził, że raport o odziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko (zwany dalej "raportem ooś"), został sporządzony zgodnie z wymogami art. 67 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie i zawiera wszystkie wymagane informacje niezbędne do dokonania ponownej oceny oddziaływania przedmiotowego przedsięwzięcia na środowisko. We właściwy sposób omówiono w nim kwestie dotyczące poszczególnych elementów środowiska. Organ środowiskowy zaznaczył, że na etapie prac inwentaryzacyjnych oraz prac kameralnych przy opracowywaniu raportu ooś uwzględniono wszystkie stwierdzone gatunki zwierząt występujące na terenie planowanego przedsięwzięcia.
Przedstawione w raporcie ooś rozpoznanie środowiskowe jest wystarczające do oceny oddziaływania elementów inwestycji, które zostały zmienione na etapie projektu budowlanego w stosunku do założeń z etapu związanego z wydaniem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Metodyka inwentaryzacji przyrodniczej, o której mowa w art. 66 ust. 1 pkt 2a ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, została przeprowadzona zgodnie z przyjętymi zasadami prowadzenia obserwacji na potrzeby ocen oddziaływania inwestycji drogowych i jest wystarczająca dla określenia zarówno możliwego wpływu planowanej drogi, jak i niezbędnych do podjęcia działań minimalizujących. W oparciu o dane zgromadzone w trakcie inwentaryzacji przyrodniczej przeanalizowane zostały wszystkie możliwe oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko przyrodnicze, a ustalenia w tym zakresie zawarte zostały w raporcie ooś. Wykonana inwentaryzacja przyrodnicza oraz raport ooś wskazują na brak negatywnego odziaływania przedmiotowego przedsięwzięcia na faunę i florę badanego obszaru.
Również prowadzący postępowanie odwoławcze Minister, po analizie raportu ooś przedłożonego przez Inwestora, uznał, że spełnia on wymogi formalne (ustawowe), sporządzony został w sposób rzetelny i kompleksowy, a jego wnioski są logiczną konsekwencją wywodów w nim zawartych. Raport (wraz z jego uzupełnieniami), w tym inwentaryzacja przyrodnicza, musiały zostać zatem przyjęte jako podstawowe dowody w postępowaniu w sprawie wydania postanowienia uzgadniającego i decyzji o zezwoleniu na realizację przedmiotowej inwestycji drogowej.
Dodatkowo podkreślenia wymaga, iż w piśmie Inwestora z dnia 13 listopada 2023 r. (stanowiącym odpowiedź na wezwanie Ministra z dnia 19 października 2023 r., znak: DLI-ll.7621.35.2023.KS.11), zawarte zostało stanowisko autorów raportu ooś, którzy - odnosząc się do podniesionego przez skarżących zarzutu naruszenia art. 33 ust. 1 uop - stwierdzili, iż w raporcie ooś w sposób jednoznaczny i kompleksowy został dowiedziony brak negatywnego wpływu planowanego przedsięwzięcia na obszary Natura 2000 w postaci: Obszaru Specjalnej Ochrony Siedlisk [...], Obszaru Specjalnej Ochrony Ptaków [...] oraz Specjalnego Obszaru Ochrony Siedlisk Ostoja [...]. Również przeprowadzona przez Ministra analiza zapisów pkt 9.3 raportu ooś, zatytułowanego "Ocena oddziaływania na obszary Natura 2000", potwierdziła prawidłowość powyższego stwierdzenia. W raporcie ooś stwierdzono dodatkowo, że w przypadku planowanego przedsięwzięcia nie wystąpi negatywne oddziaływanie inwestycji na integralność i spójność ww. obszarów Natura 2000.
Skarżący zarzucają w skargach, iż zaskarżona decyzja pomija negatywne oddziaływanie inwestycji na rezerwat przyrody [...] – będący obszarem Natura 2000 podczas gdy we wskazywanym powyżej piśmie autorzy raportu ooś wskazali, że torfowisko o kodzie 7140, występujące niegdyś w Rezerwacie Przyrody [...], zostało osuszone wskazując, iż skarżący brali pod uwagę archiwalne dane z 2010 r.
Na uwzględnienie nie zasługuje również sformułowany przez skarżących zarzut, jakoby Obszar Specjalnej Ochrony Ptaków [...] oraz Specjalny Obszar Ochrony Siedlisk Ostoja [...] były innymi obszarami Natura 2000 w zasięgu oddziaływania planowanego przedsięwzięcia, których nie uwzględniono w postanowieniu uzgadniającym. Podczas gdy, jak wynika z dokonanej przez Ministra analizy zapisów postanowienia uzgadniającego, organ środowiskowy szczegółowo wyjaśnił na stronach 45-48 tego rozstrzygnięcia, iż mając na uwadze zasięg i zakres oddziaływania planowanej inwestycji oraz jej charakterystykę, należy stwierdzić, iż omawiane przedsięwzięcie nie będzie znacząco negatywnie oddziaływało na przyrodę i przedmioty ochrony tych obszarów, w tym osiągnięcie ustalonych i procedowanych celów ochrony.
Przechodząc do kolejnych zarzutów skarg tj. zarzutu naruszenia art. 33 ust. 2 uop oraz zarzutu naruszenia art. 66 ust. 2 i 2a ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, w piśmie Inwestora z dnia 13 listopada 2023 r. (stanowiącym odpowiedź na wezwanie Ministra z dnia 19 października 2023 r., znak: DLI-ll.7621.35.2023.KS.11), autorzy raportu ooś wyjaśnili, iż wykonawca raportu ooś zrealizował roczną, pełną inwentaryzację przyrodniczą. W raporcie ooś zostały zaprezentowane wszystkie stwierdzone siedliska przyrodnicze i została dokonana ocena wpływu realizacji i eksploatacji inwestycji na ich dalsze funkcjonowanie. Analiza w żadnym z odnotowanych przypadków nie wykazała znacząco negatywnego oddziaływania na którekolwiek z siedlisk przyrodniczych z Załącznika I tzw. Dyrektywy siedliskowej. Autorzy raportu ooś wyjaśnili, że przy ocenie znaczącego wpływu inwestycji na siedlisko nie chodzi o procent utraty danego płatu, czy nawet o procent utraty płatów siedliska w obszarze inwentaryzacji. Ocenę istotności strat siedlisk odnieść należy do areału płatów danego siedliska w regionie. Obszarami mającymi znaczenie dla wspólnoty są Obszary Natura 2000, a nie siedliska przyrodnicze, czy! gatunki, mogące stanowić ich przedmiot ochrony. Autorzy raportu ooś podkreślili, że żadne z siedlisk przyrodniczych, których areał ulegnie uszczupleniu w wyniku realizacji przedsięwzięcia, nie znajduje się w granicach obszaru Natura 2000.
Ponadto autorzy raportu ooś wyjaśnili, że wskazana przez skarżących w odwołaniach łąka kaczeńcowa 65XX (zw. Calthion) nie stanowi siedliska przyrodniczego, lecz posiada ona jedynie status cennego zbiorowiska roślinnego wymienionego w opracowaniu pt. "Monitoring Siedlisk Przyrodniczych" Przewodnik metodyczny, zaś wskazany przez skarżących Fraxinus angustifolia - jest gatunkiem obcego pochodzenia w Polsce. Autorzy raportu ooś zaznaczyli także, iż wskazane przez skarżących płaty siedliska 91E0 nie znajdują się w granicach siedliskowych obszarów Natura 2000, więc zgodnie z ustawą o ochronie przyrody nie podlegają ochronie. Fitocenoza ta nie stanowi siedliska przyrodniczego z Załącznika I tzw. Dyrektywy siedliskowej. Ponadto, w obszarze objętym inwentaryzacją przyrodniczą nie występują płaty siedliska przyrodniczego o kodzie 7140 (wskazanego przez skarżących w odwołaniach), którego właściwa nazwa brzmi "Przyrodnicze torfowiska przejściowe i trzęsawiska". Autorzy raportu ooś wskazali, że torfowisko o kodzie 7140, występujące niegdyś w Rezerwacie Przyrody [...], zostało osuszone i nie istnieje przynajmniej od 12 lat. Mając powyższe na względzie, autorzy raportu ooś nadmienili, że dane wymienione przez skarżących pochodzą z raportu z 2010 r. (tj. z etapu wydawania decyzji środowiskowej), a nie raportu ooś będącego podstawą uzyskania decyzji o zezwoleniu na realizację przedmiotowego przedsięwzięcia. Autorzy raportu ooś podkreślili także, iż nie wykazano znacząco negatywnego oddziaływania planowanej inwestycji drogowej zarówno na obszar lęgowy, jak i żerowiska gatunku, które znajdują się w obrębie kompleksu stawów w okolicach miejscowości [...]. Stawy te znajdują się poza obszarem oddziaływań inwestycji. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd stwierdza, że zarzuty skarg stanowią powtórzenie zarzutów sformułowanych przez skarżących w odwołaniach od decyzji organu I instancji. Zarzuty te zostały zweryfikowane i wyjaśnione przez organ odwoławczy (str. 63 zaskarżonej decyzji).
Skarżący sformułowali ponadto zarzuty dotyczące naruszenia przepisów art. 66 ust. 2 i 2a ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, zgodnie z którym: "Raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko powinien zawierać informacje umożliwiające analizę kryteriów wymienionych w art. 62 ust. 1 oraz zawierać:[...] 2) opis elementów przyrodniczych środowiska objętych zakresem przewidywanego oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na środowisko, w tym: a) elementów środowiska objętych ochroną na podstawie ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody oraz korytarzy ekologicznych w rozumieniu tej ustawy, b) właściwości hydromorfologicznych, fizykochemicznych, biologicznych i chemicznych wód; 2a) wyniki inwentaryzacji przyrodniczej w formie opisowej i kartograficznej, jeżeli została przeprowadzona, wraz z opisem metodyki, stanowiące załącznik do raportu;[...]" Podkreślenia wymaga, iż sformułowane w skargach zarzuty dotyczący nieuwzględnienia w raporcie ooś zapisów rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 4 listopada 2022 r. w sprawie Planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Wisły (Dz. U. z 2023 r. poz. 300), oraz nieuwzględnienia w opisie Ornitofauna (w którym autor wymienia gatunki ptaków stwierdzone podczas inwentaryzacji przyrodniczej) - bielika Haliaeetus albicilla, wyjaśnić należy, co następuje. W piśmie z dnia 13 listopada 2023 r. autorzy raportu ooś zaznaczyli, że w trakcie inwentaryzacji przyrodniczej nie stwierdzono bielika w obszarze inwentaryzacji przyrodniczej. Jego tereny żerowiskowe zlokalizowane są dalej na południowy zachód od obszaru inwentaryzacji. Samo gniazdo bielika znajduje się również na sośnie rosnącej poza terenem inwentaryzacji przyrodniczej. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w [...], odnosząc się do uwag i wniosków społeczeństwa, w postanowieniu uzgadniającym również wskazał, że planowane przedsięwzięcie usytuowane jest w odległości ponad 300 m od strefy ochrony bielika, a żerowiska tej pary lęgowej położone są jeszcze dalej na południe od planowanego przedsięwzięcia, w rozległym kompleksie stawów rybnych w okolicach miejscowości [...]. Zatem plantowana inwestycja znajduje się poza strefą ochrony bielika. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd wskazuje, iż zarzuty skarżących w tym zakresie nie zasługują na uwzględnienie.
Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 63 ust. 1 pkt 2a) ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko
(Dz. U. z 2024 r. poz. 1112 z późn. zm.) zgodnie z którym: "Obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko dla planowanego przedsięwzięcia mogącego potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko stwierdza, w drodze postanowienia, organ właściwy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, uwzględniając łącznie następujące kryteria:[...] usytuowanie przedsięwzięcia, z uwzględnieniem możliwego zagrożenia dla środowiska, w szczególności przy istniejącym i planowanym użytkowaniu terenu, zdolności samooczyszczania się środowiska i odnawiania się zasobów naturalnych, walorów przyrodniczych i krajobrazowych oraz uwarunkowań miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego - uwzględniające: [...] obszary wodno-błotne, inne obszary o płytkim zaleganiu wód podziemnych, w tym siedliska łęgowe oraz ujścia rzek,[...]"
Sąd wskazuje, iż Minister wyjaśnił wyczerpująco w uzasadnieniu decyzji, że organ środowiskowy nie stwierdził oddziaływania inwestycji na Specjalny Obszar Ochrony Siedlisk [...], a mimo to na stronie 427 raportu ooś poruszony został (na zasadzie przezorności), temat minimalizacji oddziaływań, podczas gdy - zdaniem skarżących - podstawowe zasady logiki wyłączają jednoczesne stosowanie środków minimalizujących negatywny wpływ i stwierdzenie braku negatywnego wpływu.
Sąd podziela stanowisko wyrażone przez Ministra i autorów raportu ooś, zawarte w ww. piśmie z dnia 13 listopada 2023 r., iż nie ma takiej inwestycji, która nie wpływałaby na środowisko. Istotne jest jednak, czy inwestycja może znacząco negatywnie wpływać na środowisko, czy też ten wpływ jest niewielki, bądź nieistotny. Autorzy raportu ooś podkreślili, że działania minimalizujące wpływ każdego przedsięwzięcia warto wskazywać zawsze. Ich wskazanie ma jedynie łagodzić skutki przedsięwzięcia i nie jest tożsame z jego znacząco negatywnym wpływem. Odnosząc się do uwag i wniosków społeczeństwa, organ środowiskowy w postanowieniu uzgadniającym jednoznacznie wskazał, że w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach i postanowieniu uzgadniającym zostały sformułowane warunki realizacji i eksploatacji, które mają na celu minimalizację wpływu na środowisko, w tym na zdrowie i życie ludzi. Realizacja inwestycji zgodnie z nałożonymi na inwestora warunkami nie wpłynie znacząco na stan środowiska.
Przechodząc do kolejnych zarzutów sformułowanych w skargach skarżących dotyczących naruszenia art. 11d ust. 1 pkt 1 i 3 specustawy drogowej w zw. z art. 21 ust 2. Konstytucji RP i art. 112 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2024 r. poz. 1145 z późn. zm.). Sąd wskazuje, że art. 11d ust. 1 pkt 1 specustawy drogowej stanowi, że to Inwestor we wniosku o wydanie decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej decyduje o przebiegu inwestycji oraz wielkości terenu niezbędnego dla obiektów budowlanych, załączając mapy przedstawiające proponowany przebieg inwestycji oraz mapy zawierające projekty podziałów nieruchomości. Zarówno Wojewoda, jak i Minister, mogą działać tylko w granicach tego wniosku i nie mają możliwości ingerowania w lokalizację inwestycji, a więc i w przebieg linii podziału nieruchomości zaproponowany przez Inwestora. Ocenie dokonanej przez organy pierwszej i drugiej instancji może jedynie podlegać zgodność z prawem planowanego przedsięwzięcia, w szczególności spełnienie warunków zawartych w przepisach specustawy drogowej, bowiem stosownie do przepisu art. 11e specustawy drogowej, nie można uzależniać zezwolenia na realizację inwestycji drogowej od spełnienia świadczeń lub warunków nieprzewidzianych obowiązującymi przepisami (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OSK 432/13, opubl. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Inwestor jest zatem kreatorem miejsca, sposobu i kształtu realizacji inwestycji, natomiast organ orzekający wyznacza dopuszczalne prawem granice tej kreacji, poprzez dokonywanie oceny prawnej, kończącej się aktem władztwa publicznego, zakreślającego te granice. Zadaniem organu jest bowiem sprawdzenie, czy wyznaczone przez wnioskodawcę linie rozgraniczające teren inwestycji oraz zaproponowane rozwiązania techniczne odpowiadają woli ustawodawcy wyrażonej w innych regulacjach prawnych, mających znaczenie dla wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym dominuje pogląd zgodnie z którym, organ właściwy do wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej nie jest upoważniony do korygowania rozwiązań przyjętych we wniosku o wydanie ww. decyzji. To inwestor samodzielnie dokonuje wyboru najbardziej korzystnych rozwiązań lokalizacyjnych i następnie techniczno-wykonawczych inwestycji ( por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt II OSK 101/24, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 marca 2024 r., sygn. akt II OSK 2405/23, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 2352/22, opubl. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Należy również przywołać stanowisko przedstawione przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w postanowieniu z dnia 17 grudnia 2014 r., sygn. akt II OPS 2/14, w którym Naczelny Sąd Administracyjny przywołał stanowisko Trybunału Konstytucyjnego zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 października 2012 r., K 4/10, w którym Trybunał zwrócił uwagę na specyfikę spraw dotyczących budowy dróg publicznych, których budowa jest realizacją celu publicznego. Budowa bezpiecznych dróg w Polsce stanowi nadal priorytetowy cel publiczny, gdyż jest konieczna zarówno dla ochrony środowiska, jak i zdrowia, wolności i praw konstytucyjnych całych społeczności. Trybunał Konstytucyjny trafnie zwrócił uwagę, że po pierwsze, drogi są budowane nie w interesie państwa, jednostki samorządu terytorialnego, czy zarządcy drogi, lecz w interesie wszystkich członków społeczeństwa, także tych wywłaszczonych; po drugie, uproszczona procedura wywłaszczenia z mocy prawa podczas realizacji inwestycji linowych, obejmujących wiele nieruchomości, jest metodą skuteczną; po trzecie, lokalizacja (wytyczenie) drogi niejako narzuca listę nieruchomości, które muszą być zajęte, a zatem wywłaszczone. Jeżeli przyjmujemy, że przebieg drogi jest wyznaczony w sposób racjonalny przez grono specjalistów z zakresu transportu, geologii, ochrony środowiska, musimy przyjąć nieuchronność zajęcia ściśle oznaczonych gruntów pod budowę drogi. Trzeba mieć na względzie liniowy charakter inwestycji drogowych, który dyktuje w sposób naturalny pewne rozstrzygnięcia, w szczególności co do wyboru nieruchomości objętych decyzją i - w następstwie jej wydania - wywłaszczonych. Przy założonym przebiegu drogi - z jednej strony, wybór działek, przez które ma Ona przebiegać, jest bardzo ograniczony albo wręcz wybór taki nie istnieje, z drugiej strony - wypadnięcie choćby jednej z grup wywłaszczonych nieruchomości może unicestwić całą inwestycję. Należy ponadto mieć na uwadze, że wniosek o wydanie decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej składa zarządca drogi (dla dróg krajowych - Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad, dla dróg wojewódzkich - zarząd województwa, dla dróg powiatowych [ zarząd powiatu, dla dróg gminnych odpowiednio wójt, burmistrz, prezydent) miasta, dla dróg znajdujących na terenie miasta na prawach powiatu, z wyjątkiem autostrad i dróg ekspresowych - prezydent miasta).
Ponadto Sąd wskazuje, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym nie budzi wątpliwości, iż w ramach realizacji inwestycji drogowej możliwe jest wywłaszczenie nieruchomości w celu zapewnienia dostępu do drogi publicznej, w tym dostępu do drogi także dla innej nieruchomości. W żadnym razie nie może być w takiej sytuacji mowy o niedopuszczalnej ingerencji wywłaszczeniowej w rozumieniu art. 21 Konstytucji RP (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 9 sierpnia 2018 r., sygn. akt II OSK 1472/18, z dnia 8 czerwca 2017 r., sygn. akt II OSK 2572/15, opubl. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Przechodząc do kolejnych zarzutów sformułowanych przez skarżących dotyczących naruszenia art. 11i ust. 1 specustawy drogowej w zw. z art. 35 ust. 4 i 1 ustawy Prawo Budowlane należy wskazać, iż zgodnie z treścią art. 11i ust. 1 specustawy drogowej w sprawach dotyczących zezwolenia na realizację inwestycji drogowej nieuregulowanych w specustawie drogowej stosuje się odpowiednio przepisy ustawy Prawo budowlane. Jak wynika natomiast z treści art. 35 ust. 4 ustawy Prawo budowlane, w razie spełnienia wymagań określonych w art. 35 ust. 1 oraz art. 32 ust. 4, właściwy organ nie może odmówić wydania decyzji o pozwoleniu na budowę (decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej). Biorąc pod uwagę powyższe decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej nie ma charakteru uznaniowego i w razie spełnienia przez inwestora wymagań określonych w przepisach prawa budowlanego organ architektoniczno-budowlany jest zobligowany zezwolić na realizację inwestycji drogowej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 stycznia 2011 r., sygn. akt VII SA/Wa 1955/10). Jednocześnie wskazać należy, że organy administracji działające w niniejszej sprawie oparły zaskarżoną decyzję na rozstrzygnięciu Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...], które nie zostało zaskarżone odwołaniem do Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska i stało się ostateczne w administracyjnym toku instancji z dniem 2 lutego 2012 r., co potwierdza pismo Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] z dnia 14 marca 2012 r., znak: WOOŚ-II.4200.1.2011.MW. Z uwagi na powyższe zarzuty skarżących nie zasługują na uwzględnienie.
Przechodząc do kolejnych zarzutów skarg dotyczących naruszenia art. 62 ust. 1, 2 i 3 w zw. z art. 67 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko wskazać należy, że stosownie do art. 62 ust. Ww. ustawy, w ramach oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko określa się, analizuje oraz ocenia m.in. bezpośredni i pośredni wpływ danego przedsięwzięcia na środowisko, zdrowie i warunki życia ludzi, jak i możliwości oraz sposoby zapobiegania i zmniejszania negatywnego oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko.
Jak wskazano powyżej, w niniejszej sprawie do wniosku o wydanie decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej Inwestor załączył ważną i ostateczną w administracyjnym toku instancji (decyzja stała się ostateczna z dniem 2 lutego 2012 r., co potwierdza załączone przez inwestora do wniosku pismo Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] z dnia 14 marca 2012 r., znak: WOOŚ-II.4200.1.2011.MW) decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach, wraz z ostatecznym w administracyjnym toku instancji (z dniem 4 listopada 2017 r.) ww. postanowieniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] z dnia [...] października 2017 r., znak: [...], wydanym na podstawie art. 72 ust. 4 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie. Z uwagi na powyższe Sad uznał zarzuty skarżących za niezasadne.
Sąd nie dostrzegł, aby zaskarżona decyzja była dotknięta wadami, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a., a które ma obowiązek brać pod uwagę z urzędu. Decyzja ta jest sformułowana prawidłowo i w oparciu o w pełni ustalony stan faktyczny i prawny.
Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, uznał, że wniesione w tej sprawie skargi nie zasługują na uwzględnienie i na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło