VII SA/Wa 1203/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ewa Machlejd (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 28 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] marca 2015 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie wpisu do rejestru zabytków postanawia: odmówić Stowarzyszeniu [...] przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na urzędowym formularzu wniosek Stowarzyszenia [...] o przyznanie prawa pomocy. Wniosek został złożony w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż Stowarzyszenie [...] jest jednostką prowadzącą działalność społeczną w formie stowarzyszenia zwykłego. W uzasadnieniu wskazało, że prowadzi działalność społeczną, nie prowadzi działalności zarobkowej. Liczy obecnie siedmiu członków. Składki członkowskie nie zostały ustalone z uwagi na złą, lub przeciętną sytuację materialną członków Stowarzyszenia. Koszty działalności ponosi samodzielnie przedstawiciel Stowarzyszenia, który z uwagi na pozostawanie bez pracy w okresie od dnia 11 kwietnia 2013 r. do dnia 1 kwietnia 2014 r. popadł w zadłużenie. Wskazał, że w tej sytuacji nawet wydatek 100 zł. spowodowałby uszczerbek w domowym budżecie. Nie podano w uzasadnieniu wniosku innych argumentów wskazujących na trudną sytuację materialną. We wniosku nie wskazano, by Stowarzyszenie posiadało majątek, środki trwałe czy też środki finansowe na rachunku bankowym. Do akt sprawy strona wnioskująca dołączyła kserokopie regulaminu Stowarzyszenia oraz kopie zeznań podatkowych CIT 8 za 2013 i 2014 r., kopię zaświadczenia z dnia 18 listopada 2013 r. Postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2015 r. sygn. akt VII SA/Wa 1203/15 starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Strona skarżąca w ustawowym terminie wniosła sprzeciw. W uzasadnieniu podniosła, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych przedstawiła trudną sytuację materialną osób zrzeszonych. W uzasadnieniu wniosku istotnie "nie podano innych argumentów wskakujących na trudną sytuację materialną", gdyż przedstawiona argumentacja wskazuje na warunki, które w stopniu wystarczającym przemawiają za przyznaniem stronie skarżącej prawa pomocy. Podniosła, że ubóstwo spowodowane przejściowym brakiem pracy, niskimi dochodami i towarzyszące mu zadłużenie, szczególnie rozpatrywane w kontekście lawinowo rosnących kosztów utrzymania, powodują, że osoby pragnące nieodpłatnie działać dla dobra publicznego zmuszone są do wielu wyrzeczeń. Stowarzyszenie nie zgodziło się, że "samo pozbawiło się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań przed sądem". Zła sytuacja materialna osób stowarzyszonych i ekstremalna, skutkująca ubóstwem sytuacja materialna przedstawiciela Stowarzyszenia nie jest bowiem wynikiem świadomego wyboru. Stowarzyszenie wskazało, że zdaje sobie sprawę, że każde stowarzyszenie "powinno zapewnić odpowiednie środki na utrzymanie i bieżącą działalność przede wszystkim we własnym zakresie", lecz w konkretnym, rozpatrywanym przypadku, zgromadzenie takich środków sprawia szczególną trudność. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z akt sprawy wynika, że Stowarzyszenia [...] jest stowarzyszeniem zwykłym, które zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. z 2001 r., nr 79, poz. 855 ze zm.) stanowi uproszczoną formę stowarzyszenia niemającego osobowości prawnej. Oznacza to, że stowarzyszenie zwykłe określa swoją strukturę organizacyjną w regulaminie, który w szczególności wskazuje jego nazwę, cel i środki działania. Środkami działania w przypadku takiego stowarzyszenia są składki członkowskie, które uznać należy za majątek stowarzyszenia (Z. Radwański, Podmioty prawa cywilnego w świetle zmian kodeksu cywilnego przeprowadzonych ustawą z dnia 14 lutego 2003 r. PS 2003, nr 7-8, s.7; postanowienie NSA z dnia 21 maja 2009 r., sygn. akt I OZ 519/09, LEX nr 574295). Ze złożonego oświadczenia oraz przedłożonych do akt dokumentów wynika, że działalność Stowarzyszenia opiera się na pracy społecznej członków. Regulamin nie przewiduje opłacania składek przez członków Stowarzyszenia. Art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach wskazuje, iż stowarzyszenie zwykłe prowadzi swoją działalność statutową opierając się na środkach finansowych pochodzących ze składek członkowskich. Skarżące Stowarzyszenie liczy 7 członków. Natomiast w formularzu PPPr wskazano, że zrezygnowano z pobierania składek członkowskich z uwagi na złą lub przeciętną sytuację materialną członków. Wskazano, że koszty działalności ponosi samodzielnie przedstawiciel Stowarzyszenia, który z uwagi na pozostawanie bez pracy w okresie od 11 kwietnia 2013 r. – 1 kwietnia 2014 r. popadł w zadłużenie. Celem Stowarzyszenia jest prowadzenie działalności społecznej w zakresie ochrony zabytków Warszawy, a także reliktów miejsc o wartości emocjonalnej dla lokalnych społeczności oraz materialnego dziedzictwa kulturowego. Zdaniem Sądu, strona skarżąca zrezygnowała z pobierania składek członkowskich z uwagi na złą lub przeciętną sytuację materialną członków, a jednocześnie nie zapewnia środków na swoją działalność przy wykorzystaniu innych dopuszczonych przez prawo działań. W takiej sytuacji stwierdzić trzeba, że strona skarżąca sama pozbawiła się możliwości zdobycia środków na poniesienie kosztów sądowych. Stowarzyszenie posiada pełne, przewidziane ustawą, możliwości pozyskiwania środków na działalność statutową. Stowarzyszenie, mimo bycia jednostką non profit, chcąc realizować swą określoną statutem działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Wobec tego realizując cele statutowe członkowie Stowarzyszenia powinni podjąć odpowiednie środki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych. Brak stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne. Zgodnie bowiem z poglądem wyrażonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym w postanowieniu z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 317/08, oraz w postanowieniu z dnia 13 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 133/09, członkowie stowarzyszenia przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m. in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. Fakt zaś, że cele działalności stowarzyszeń mają charakter niezarobkowy (art. 2 ust. 1 ustawy Prawo o stowarzyszeniach) nie oznacza, że stowarzyszenia nie mogą prowadzić żadnej działalności. Wymóg niezarobkowego charakteru stowarzyszeń oznacza jedynie, że dochód stowarzyszenia nie może być dzielony między członków, lecz musi być przeznaczany na podtrzymywanie statutowych celów stowarzyszenia (art. 34 ustawy Prawo o stowarzyszeniach). Realizując cele statutowe, np. poprzez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, członkowie Stowarzyszenia powinni z kolei w razie trudności w prowadzeniu działalności statutowej podjąć odpowiednie środki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych, np. ustalenie składek. Wskazać również należy, że przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych powoduje, że faktycznie działalność Stowarzyszenia finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (zob. postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 491/11). Skarżące Stowarzyszenie nie wykazało, by podejmowało działania mające na celu pozyskanie środków na finansowanie swojej działalności. Stowarzyszenie działając aktywnie w zakresie ochrony zabutków winno również zadbać o zwiększenie źródeł finansowania. Nie można bowiem przerzucać ciężaru finansowania stowarzyszenia na Państwo, a więc finansowania działania podmiotów prywatnych ze środków publicznych. Zasadą pozostaje bowiem prowadzenie działalności osób prawnych, jak i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, na bazie ich majątku własnego. Stowarzyszenie prowadząc swoją działalność powinno zgromadzić odpowiednią kwotę pieniężną pochodzącą przede wszystkim ze składek członkowskich, a dopiero jeżeli to okaże się niewystarczające, szukać pomocy finansowej chociażby poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z tego względu Stowarzyszenie powinno zapewnić odpowiednie środki na utrzymanie i bieżącą działalność przede wszystkim we własnym zakresie. Koszty sądowe, mają równorzędny charakter z innymi bieżącymi wydatkami ponoszonymi przez podmiot i powinny zostać pokryte z bieżących dochodów. Odnosząc te okoliczności do niniejszej sprawy wskazać należy, że wpis sądowy w sprawie wynosi 100 zł, natomiast analizując wniosek wskazać należy, że nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych na pokrycie kosztów sprawy sądowej. Stowarzyszenie nie ustanawiając w ogóle składek członkowskich i rezygnując z ich pobierania, samo pozbawiło się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań przed sądem, co stanowi przesłankę do odmowy udzielenia pomocy prawnej. W niniejszej sprawie Sąd stwierdził, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, jak również z faktu, iż Stowarzyszenie nie wykazało, iż z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji postanowienia.