VII SA/Wa 122/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosława Pindelska po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych M.G. po sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lutego 2013 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych sprawy ze skargi M.G. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2012 r. znak: [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia oddalić wniosek M.G. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych Postanowieniem z dnia 12 lutego 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając rozstrzygnięcie z dnia 12 lutego 2013 r. referendarz sądowy stwierdził, że brak jest podstaw do przyjęcia, że wnioskodawczyni jest osobą na tyle ubogą, że jej rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Z treści wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych złożonego na urzędowym formularzu wynika, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem, przy czym posiadają rozdzielność majątkową. Utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego przez siebie z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 3 900 - 4 400 zł pomniejszonego o kwotę ubezpieczenia społecznego ZUS - 1000 zł, i podatek. Wnioskodawczyni oświadczyła, że z mężem ustanowili rozdzielność majątkową. Ponadto mąż jest w chwili obecnej osobą bezrobotną. Wskazała, że posiada budynek wielorodzinny o powierzchni 53,65 m² oraz nieruchomość 63/1000 z działki o powierzchni 2 545 m². Do majątku ruchomego zaliczyła samochód osobowy o wartości 15 tys. zł, który z uwagi na zły stan techniczny i brak finansów - wg oświadczenia - jest nieużytkowany. Dodała, że ponosi koszty z tytułu opłat za energię elektryczną w wysokości 300 zł, gaz 400 zł, wodę 100 zł, inne wydatki 500 zł, koszty utrzymania 1 000 zł. Zatem miesięczne wydatki zamykają się w kwocie 2 300 zł. W przypadku takiej sytuacji finansowej strony nie można uznać, iż poniesienie kosztów wpisu sadowego (500 zł) wiązałoby się z pozbawieniem jej możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Koszt ten może pozostać dla strony jedynym wydatkiem w sprawie. Należy również mieć na uwadze, że strona w niniejszej sprawie korzysta z usług profesjonalnego pełnomocnika, którego sama opłaca. Fakt ten wskazuje, że strona posiada płynność finansową i potrafi wygospodarować fundusze nie tylko na bieżące utrzymanie, ale i na cele nie służące do zaspokojenia podstawowych potrzeb. Okoliczności te świadczą o tym, iż strona nie pozostaje w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia 20 lutego 2013 r. skarżąca złożyła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lutego 2013 r. W sprzeciwie wnioskodawczyni wskazała, iż kwota pozostająca jej na życie każdego miesiąca to 500 zł, nie można zatem wymagać od skarżącej aby kwotę tę przeznaczyła na postępowanie sądowe, którego w dodatku nie mogła przewidzieć bowiem o możliwości i czasie wszczęcia postępowania sądowego decyduje organ wydając rozstrzygnięcie. Strona nie może zatem przewidywać konieczności czynienia oszczędności na przyszłość w razie ewentualnego zaskarżenia wydanej w przyszłości decyzji organu. Ponadto korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika nie przesądza o płynności finansowej i posiadaniu środków umożliwiających poniesienie kosztów sądowych, zaś rozliczenie z pełnomocnikiem ma nastąpić dopiero po zakończeniu sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Rozpoznając w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy we wskazanym zakresie stwierdzić należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, iż wobec skutecznego wniesienia przez wnioskodawczynię sprzeciwu - na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zw. dalej p.p.s.a., postanowienie referendarza sądowego traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownie rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Dalej sąd wskaże, że przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy, a także, że prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym zawarte są w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ten zakres pomocy zarezerwowany jest tylko i wyłącznie dla osób znajdujących się w wyjątkowo trudnej sytuacji, uniemożliwiającej wyłożenie jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych bądź ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (bądź obu tych pomocy) i takiej, w której wnioskodawca nie ma potencjalnych możliwości na zdobycie tychże środków (brak majątku i obiektywnych możliwości na jego pozyskanie). Okoliczności braku środków powinny być zatem wiarygodnie udokumentowane, ponieważ zwolnienie od ponoszenia ciężaru postępowania sądowego stanowi w istocie przerzucenie tego ciężaru na współobywateli. Jest to zatem instytucja umożliwiająca prowadzenie sprawy sądowej osobom bardzo ubogim. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wnosząc o przyznanie prawa pomocy strona musi więc uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Konkludując wskazać trzeba, że instytucja przyznania prawa pomocy została zatem stworzona w celu zapewnienia realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej, nie posiadającym środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, czyli faktycznie przez innych obywateli i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). Podkreślenia ponownie też wymaga, że postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy wszczynane jest na wniosek strony i to w interesie osoby składającej wniosek leży udzielenie wszelkich informacji niezbędnych do rozpoznania wniosku oraz wykazanie za pomocą wszelkich dostępnych środków, iż spełnia ona przesłanki do przyznania prawa pomocy. W niniejszej sprawie, oceniając sytuację finansową wnioskodawczyni uznać należy, że nie wykazała ona w sposób nie budzący wątpliwości, iż znajduje się w sytuacji materialnej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z formularza wniosku nie wynika, aby strona była w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej, a więc wyjątkowo ubogą. Podkreślić należy, że wnioskodawczyni posiada stały dochód miesięczny uzyskiwany z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 3 900 - 4 400 zł. Taki dochód pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, tj. na poniesienie kosztów związanych z utrzymaniem domu o powierzchni 53,65 m² oraz na bieżące potrzeby życia codziennego. Jeszcze raz podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy nie może być nadużywana w sytuacji, gdy wnioskodawczyni ma zapewnione podstawowe potrzeby bytowe. Prawo pomocy powinno być udzielane w szczególności osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Wnioskodawczyni zaś do grona takich osób nie należy, zatem nie znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie i jest w stanie ustanowić we własnym zakresie pełnomocnika profesjonalnego. Podkreślenia wymaga, że strona inicjująca postępowanie sądowe winna liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów w sprawie sądowej i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki poprzez ograniczenie niektórych wydatków niebędących niezbędnymi. Zdaniem Sądu, wnioskodawczyni uzyskując stały dochód miesięczny nie pozostaje w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby uznanie jej za osobę ubogą i tym samym uzasadniałaby zwolnienie jej od kosztów sądowych. Tym bardziej, że skarżąca korzysta z usług profesjonalnego pełnomocnika i jak w sprzeciwie wskazała - rozliczenie za te usługi będzie miało miejsce dopiero po zakończeniu sprawy. Zatem można wyprowadzić wniosek, że skarżąca będzie w stanie dokonać oszczędności na kwotę, która stanowić będzie zapłatę za usługi wykonane przez pełnomocnika. Ponownie wskazać trzeba, że przyznanie prawa pomocy nie może być nadużywane w sytuacji, gdy strona posiada stałe dochody. Biorąc zatem pod uwagę okoliczności przedstawione w złożonym wniosku M.G. Sąd przyjął, że brak jest uzasadnionych powodów dla przerzucenia kosztów sądowych w sprawie prowadzonej przez skarżącą na współobywateli, a do tego sprowadza się przyznanie stronie prawa pomocy. Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.