VII SA/Wa 1233/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły (spr.), , , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 kwietnia 2016 r. wniosku L. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi L. K. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] kwietnia 2015 r. znak: [....] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej postanawia: 1. odmówić zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 września 2015 r. sygn. akt VII SA/Wa 1233/15 odmawiającego L. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych; 2. odmówić L. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. Prawomocnym postanowieniem z dnia 10 września 2015 r. sygn. akt VII SA/Wa 1233/15 referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił skarżącemu - L. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 września 2015 r. wskazano, że we wniosku skarżący oświadczył, że wraz z utratą domu, w którym mieścił się również jego warsztat pracy, został pozbawiony środków do życia. Wskazał także, że wszystkie oszczędności się wyczerpały, a odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość do tej pory nie otrzymał. Pismem z dnia 31 lipca 2015 r. zobowiązano skarżącego do uzupełnienia, w terminie 7 dni, danych zawartych w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez m.in.: podanie źródeł utrzymania, czy skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, wskazanie, gdzie skarżący mieszka (dom/mieszkanie) i jakie ponosi koszty z tym związane, nadesłanie wyciągów z rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy, podanie wysokości miesięcznych wydatków. Mimo skutecznego doręczenia powyższego wezwania skarżący nie udzielił żadnej odpowiedzi. W związku z powyższym referendarz sądowy uznał, iż brak jest uzasadnienia dla przyznania skarżącemu prawa pomocy, ponieważ nie wykazał on w sposób niebudzący wątpliwości, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uprawniałaby do skorzystania z instytucji prawa pomocy. Przy piśmie z dnia 26 stycznia 2016 r. skarżący nadesłał kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. We wniosku PPF skarżący podał, że w chwili obecnej nie dysponuje żadnymi dochodami, a kwota żądana przez adwokata za napisanie skargi kasacyjnej jest niewiarygodna. Podał, że posiada dom w P. W piśmie z dnia 26 stycznia 2016 r., dołączonym do wniosku, skarżący wyjaśnił, że w Polsce nie ma żadnych źródeł utrzymania. Podał, że trzy tygodnie w miesiącu przebywa u [...] przyjaciół (kuzynostwa) i pomaga w rodzinnym przedsiębiorstwie zajmującym się wdrażaniem rozwiązań innowacyjnych dla przemysłu. Wskazał, że za udzielaną pomoc nie otrzymuje żadnego wynagrodzenia, które pozwoliłoby mu na odłożenie jakiejś kwoty. Dalej wyjaśnił, że otrzymane pieniądze pozwalają mu na trzytygodniowe pobyty na terenie N. i skromne przeżycie tygodnia w Polsce. Podał, że nie otrzymuje żadnych dochodów z działalności gospodarczej. Przed wyjazdem z Polski udzielał korepetycji za symboliczne wynagrodzenie. Nigdy nie starał się o żaden zasiłek, czy pomoc społeczną, gdyż uważa, że są osoby bardziej potrzebujące. Skarżący nie podejmuje żadnych prac dorywczych podczas tygodniowego pobytu w Polsce. Wyjaśnił, że mieszka w małym mieszkaniu z TBS – u, za 158 zł miesięcznie, plus media, z opłatą zalega od kilku miesięcy. Podał, że nie posiada rachunku bankowego. Wysokość wydatków w Polsce skarżący nie liczył, są skromne pozwalają na zakup chleba, margaryny i zupy w proszku. Wskazał, że nigdy nie korzystał z pomocy finansowej rodziny. Zarządzeniem z dnia 9 lutego 2016 r. wezwano skarżącego do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie: - źródeł utrzymania zarówno w Polsce jak i za granicą, - czy skarżący uzyskuje dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę, jeżeli tak należy wskazać wysokość wynagrodzenia zarówno w Polsce jak i za granicą, - czy jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, czy też ma przyznany zasiłek i ewentualnie nadesłanie stosownego zaświadczenia z urzędu pracy, - czy skarżący podejmuje prace dorywcze, sezonowe z tytułu umów o dzieło, zlecenia itp. jeżeli tak jakiej wielkości dochody uzyskuje z tego tytułu - zarówno w Polsce jak i za granicą, - jakie skarżący ponosi koszty utrzymania mieszkania (np. media) - wysokości miesięcznych wydatków, - czy skarżący otrzymuje pomoc finansową od rodziny (również za granicą) i w jakiej wysokości, - jaką skarżący otrzymuje pomoc nie finansową od rodziny (również za granicą). W odpowiedzi na powyższe wezwanie Sądu, w piśmie z dnia 11 marca 2016 r., skarżący podał, że na większość pytań udzielił już odpowiedzi. Ponownie wskazał, że jest utrzymywany przez kuzynostwo w N. w zamian za fachową pomoc w ich przedsiębiorstwie zajmującym się projektowaniem i wdrażaniem innowacyjnych rozwiązań technicznych. Skarżący dodał, że dodatkowo otrzymuje około 250 euro kieszonkowego. Wyjaśnił, że nie jest w N. oficjalnie zatrudniony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., postanowienia niekończące postępowanie w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez zmianę okoliczności sprawy należy rozumieć zmianę zarówno okoliczności faktycznych, jakie stanowiły przesłankę rozstrzygnięcia, jak również okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które wcześniej zapadło. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu własnym i rodziny. Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy nastąpić może w przypadku wykazania, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania oraz opłacić samodzielnie zawodowego pełnomocnika, bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym własnym i swojej rodziny pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym. Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko do osób w trudnej sytuacji materialnej, a więc osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ833/11). Ostatecznie do sądu należy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się jedynie do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub też nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek, a także obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia niezbędnych środków finansowych. Sąd może kierować się w tym względzie wyłącznie przesłankami wynikającymi z art. 246 p.p.s.a. Wniosek skarżącego z dnia 26 stycznia 2016 r. złożony na formularzu PPF należy potraktować jako wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia Sądu z dnia 10 września 2015 r. odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz wniosek o ustanowienie dla skarżącego adwokata w sprawie. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy okolicznością taką będzie w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Z kolejnego wniosku PPF z dnia 26 stycznia 2016 r. oraz z pism z dnia 26 stycznia 2016 r. i 11 marca 2016 r. wynika, że skarżący posiada dom w P. Natomiast mieszka w małym mieszkaniu z TBS – u, za 158 zł miesięcznie, plus media, z opłatą zalega od kilku miesięcy. Podał, że nie posiada rachunku bankowego. Skarżący wyjaśnił, że w Polsce nie ma żadnych źródeł utrzymania i nie podejmuje żadnych prac dorywczych. Podał, że trzy tygodnie w miesiącu przebywa u przyjaciół (kuzynostwa) w N. i pomaga w rodzinnym przedsiębiorstwie zajmującym się wdrażaniem rozwiązań innowacyjnych dla przemysłu. Wskazał, że za udzielaną pomoc nie otrzymuje żadnego wynagrodzenia, które pozwoliłoby mu na odłożenie jakiejś kwoty. Natomiast w piśmie z dnia 11 marca 2016 r skarżący podał, że dodatkowo otrzymuje około 250 euro kieszonkowego. W N. nie jest oficjalnie zatrudniony. Dalej wskazał, że otrzymane pieniądze pozwalają mu na trzytygodniowe pobyty na terenie N. i skromne przeżycie tygodnia w Polsce. Podał, że nie otrzymuje żadnych dochodów z działalności gospodarczej. Nie otrzymuje zasiłków i innych świadczeń z pomocy społecznej, gdyż uważa, że są osoby bardziej potrzebujące. Przechodząc do rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zmiany prawomocnego postanowienia Sądu z dnia 10 września 2015 r. odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, Sąd uznał, że skarżący nie wykazał by spełniał ustawową przesłankę warunkującą przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Sądu z przedstawionych przez skarżącego okoliczności wynika, że jego obecna sytuacja materialna nie należy do skrajnie trudnych. Skarżący ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, posiada majątek nieruchomy - dom w P. i mieszkanie z TBS – u. Skarżący przebywa w N. (3 tygodnie w miesiącu), gdzie jest utrzymywany przez kuzynostwo w zamian za profesjonalną pomoc świadczoną na terenie N. w rodzinnym przedsiębiorstwie zajmującym się wdrażaniem rozwiązań innowacyjnych dla przemysłu, za co skarżący otrzymuje dodatkowo około 250 euro kieszonkowego. Z powyższych informacji nie przedstawia się zatem obraz skarżącego jako osoby ubogiej, a tylko takim osobom należy przyznawać prawo pomocy. Zresztą sam skarżący wskazał, że nigdy nie starał się o żaden zasiłek, czy pomoc społeczną, gdyż uważa, że są osoby bardziej potrzebujące. Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe. Warto też wskazać, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Wnioskodawca decydując się na prowadzenie sprawy na drodze sądowej powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i przez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Skoro środków tych wnioskodawca sobie nie zapewnił i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy mu przyznać. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uznał, że skarżący nie wykazał by spełniał ustawową przesłankę warunkującą przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W konsekwencji nie jest możliwe podjęcie innego rozstrzygnięcia niż odmowa przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, ponieważ skarżący nie wykazał, by jego sytuacja finansowa była na tyle trudna by nie był on w stanie zapewnić sobie we własnym zakresie pomocy prawnej profesjonalnego pełnomocnika. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 165 i art. 246 § 1 p.p.s.a należało orzec jak w sentencji postanowienia.