VII SA/Wa 1250/25
WyrokWSA w Warszawie2025-06-18
Skład orzekający: Grzegorz Rudnicki
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ odwoławczy, uchylając decyzję organu pierwszej instancji na podstawie art. 154 § 1 k.p.a., może jednocześnie orzec co do istoty sprawy, czy też powinien zastosować art. 155 k.p.a. i uzyskać zgodę strony, a następnie przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji?Ratio decidendi
Organ odwoławczy, uchylając decyzję organu pierwszej instancji na podstawie art. 154 § 1 k.p.a., nie może jednocześnie orzec co do istoty sprawy. Jeśli decyzja kształtuje sferę praw lub obowiązków strony, organ powinien zastosować art. 155 k.p.a., uzyskując zgodę strony na uchylenie decyzji, a następnie, w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania przez organ pierwszej instancji, uchylić decyzję i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., wskazując okoliczności do uwzględnienia.Stan faktyczny
Stowarzyszenie wniosło sprzeciw od decyzji Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (MWINB), która uchyliła decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego (PINB) odmawiającą zatwierdzenia projektu budowlanego zamiennego i zatwierdzającą ten projekt. MWINB uznał, że PINB naruszył przepisy postępowania, stosując art. 154 k.p.a. zamiast art. 155 k.p.a. i jednocześnie orzekając co do istoty sprawy, a także naruszył art. 61 § 4 k.p.a. poprzez brak zawiadomienia stron o wszczęciu postępowania. Stowarzyszenie domagało się merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy lub sąd.Rozstrzygnięcie
Oddalono sprzeciw.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Rudnicki (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 czerwca 2025 r. sprawy ze sprzeciwu Stowarzyszenia [...] z siedzibą w P. od decyzji Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 30 kwietnia 2025 r., nr 531/2025 w przedmiocie uchylenia decyzji oddala sprzeciw
Uzasadnienie.
Przedmiotem sprzeciwu Stowarzyszenia [...] (dalej: "Stowarzyszenie") była decyzja Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (dalej: "organ II instancji", "MWINB") z [...] kwietnia 2025 r., nr [...] , dotycząca uchylenia decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w P[...] z [...] lutego 2025 r., nr [...] , uchylającej własną decyzję nr [...] z [...] marca 2022 r. (którą organ I instancji odmówił zatwierdzenia projektu budowlanego zamiennego) i zatwierdzającej projekt budowlany zamienny z 31 stycznia 2025 r., zezwalający na wznowienie i prowadzenie robót budowlanych zgodnie z tym projektem oraz nakładającej obowiązek uzyskania pozwolenia na użytkowanie zbiornika na rowie melioracyjnym [...] na działce nr ew. [...] obr. [...] w P[...] , oraz przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Organ II instancji wskazał, że przedmiotowe postepowanie dotyczące robót budowlanych przy przebudowie ww. zbiornika, było już przedmiotem postępowań prowadzonych zarówno przed organami I i II instancji, jak i przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie.
Decyzją z [...] września 2019 r., nr [...] , PINB w Powiecie G[...] nałożył na Gminę Miejską P[...] obowiązek sporządzenia i dostarczenia, we wskazanym terminie, projektu budowlanego zamiennego przebudowy przedmiotowego zbiornika. Z uwagi na przedłożenie niekompletnej dokumentacji oraz brak pozwolenia konserwatorskiego, decyzją z 7 marca 2022 r., nr 68/22 organ powiatowy odmówił, na podstawie art. 51 ust. 4 ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2351 ze zm., dalej jako: "p.b."), zatwierdzenia projektu budowlanego zamiennego przebudowy ww. zbiornika. Z kolei decyzją z [...] kwietnia 2022 r., nr [...] organ powiatowy nakazał inwestorowi – Gminie Miejskiej P[...] – zaniechanie dalszych robót budowlanych przy przebudowie zbiornika na podstawie art. 51 ust. 5 p.b.
MWINB decyzją z [...] czerwca 2022 r., nr [...] uchylił ww. decyzję w całości i umorzył postępowanie organu I instancji w przedmiocie jej wydania. Po wzięciu pod uwagę wskazań WSA w Warszawie, zawartych w wyroku z 20 grudnia 2022 r., sygn. akt VII SA/Wa 1765/22, którym uchylono decyzję z 20 czerwca 2022 r., MWINB ponownie rozpoznając sprawę decyzją z 4 maja 2023 r., nr [...] , uchylił w całości decyzję PINB w Powiecie G[...] nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Wyrokiem z 16 sierpnia 2023 r., sygn. akt VII SA/Wa 1383/23, WSA w Warszawie oddalił sprzeciw Stowarzyszenia od decyzji MWINB z [...] maja 2023 r., nr [...] . Decyzja będąca przedmiotem sprzeciwu do WSA w Warszawie uchylała w całości decyzję PINB w Powiecie G[...] z [...] kwietnia 2022 r., nr [...] .
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, postanowieniem z [...] stycznia 2025 r., nr [...] , organ I instancji nałożył na Gminę Miejską P[...] obowiązek usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości w przedłożonym projekcie budowalnym zamiennym. 3 lutego 2025 r., w siedzibie organu powiatowego, przedłożono cztery egzemplarze uzupełnionego i skorygowanego projektu budowlanego zamiennego przebudowy zbiornika.
Następnie, decyzją z [...] lutego 2025 r., nr [...] , PINB w Powiecie G[...] , na podstawie art. 154 ustawy z 14 czerwca 1960 r. k.p.a. uchylił własną decyzję z [...] marca 2022 r., nr [...] (odmawiającą zatwierdzenia projektu budowlanego zamiennego) i na podstawie art. 51 ust. 4 p.b. zatwierdził projekt budowlany zamienny przebudowy zbiornika z 31 stycznia 2025 r., zezwolił na wznowienie i prowadzenie robót budowlanych zgodnie z ww. projektem oraz nałożył obowiązek uzyskania pozwolenia na użytkowanie przedmiotowego zbiornika.
Ze wskazanym rozstrzygnięciem nie zgodziło się Stowarzyszenie, wnosząc odwołanie od decyzji z 17 lutego 2025 r.
W wyniku rozpatrzenia wniesionego odwołania MWINB wskazał, że zastosowanie nadzwyczajnego trybu wzruszenia decyzji ostatecznej na podstawie art. 154 k.p.a. obarczone jest szeregiem rygorystycznych warunków koniecznych do spełnienia, nie zależy zaś w pełni od swobodnego uznania organu. Aby uchylić przedmiotową decyzję konieczne było zatem stwierdzenie, że zachodziły przesłanki zawarte w art. 154 oraz art. 155 k.p.a. MWINB wskazał jednak, że przy wydawaniu przedmiotowego rozstrzygnięcia regulacje te zostały naruszone.
W pierwszej kolejności organ II instancji wskazał, że PINB w Powiecie G[...] nie mógł wydać decyzji, w której na podstawie art. 154 § 1 k.p.a. uchylił decyzję z 7 marca 2022 r. i jednocześnie na podstawie art. 51 ust. 4 p.b. orzekł co do istoty sprawy. W trybach art. 154 § 1 k.p.a. i art. 155 k.p.a. istnieje bowiem wyłącznie możliwość uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej, w oparciu o przesłanki enumeratywnie wymienione we wskazanych przepisach. Regulacje te nie przewidują możliwości, aby uchylając decyzję możliwe było jednoczesne orzeczenie co do istoty sprawy.
Zastrzeżenia organu budzi również fakt, iż w aktach sprawy brak jest zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie. Postępowanie w sprawie uchylenia decyzji ostatecznej jest odrębnym, nadzwyczajnym postępowaniem administracyjnym, o którym strony powinny być poinformowane. Zaniechanie tego obowiązku świadczy o naruszeniu art. 61 § 4 k.p.a.
Ponadto, o ile PINB w Powiecie G[...] uznał za zasadne zastosowanie instytucji uchylenia ostatecznej decyzji z 7 marca 2022 r., to właściwym trybem był tryb przewidziany w art. 155 k.p.a., a nie tryb z art. 154 § 1 k.p.a. Organ podkreślił, że aby zastosować tryb przewidziany w art. 154 § 1 k.p.a., konieczne jest kumulatywne (łączne) spełnienie trzech przesłanek: 1) musi istnieć decyzja ostateczna, a więc taka, od której nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy; 2) na mocy tej decyzji żadna ze stron nie nabyła prawa, przy czym pojęcie to rozumie się szeroko, uwzględniając również sytuacje, gdy decyzja nakłada na stronę określony obowiązek; 3) za jej uchyleniem lub zmianą muszą przemawiać interes społeczny lub słuszny interes strony (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 17 kwietnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Wr 831/17). Jak wskazał organ, w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka druga, gdyż przedmiotowa decyzja niewątpliwie kształtowała sferę praw strony. Niedopuszczalne było zatem jej uchylenie na podstawie wskazanego powyżej przepisu.
MWINB zauważył również, że wdrożenie ewentualnego postępowania nadzwyczajnego w trybie art. 155 k.p.a. wobec decyzji z 7 marca 2022 r. nie zwalnia organu powiatowego od zakończenia postępowania naprawczego dotyczącego przebudowy przedmiotowego zbiornika, przy czym postepowanie to nie może zakończyć się wydaniem rozstrzygnięcia na podstawie art. 155 k.p.a., nie może być to również decyzja nakazująca zaniechanie robót budowlanych na podstawie art. 51 ust. 5 p.b. O niezakończeniu tego postępowania wspomniał również WSA w Warszawie w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 1765/22, zatem w dalszym postępowaniu należało wziąć pod uwagę wytyczne Sądu.
Nie bez znaczenia jest również okoliczność, że w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego inwestor uzyskał uzgodnienie konserwatorskie na prowadzenie robót budowlanych na mocy decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] czerwca 2024 r., znak: [...] , uchylającej pozytywnie uzgadniającą decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...] września 2021 r., znak: [...] w części dotyczącej terminu ważności pozwolenia i w tym zakresie określającej termin do 1 grudnia 2028 r., zaś w pozostałym zakresie utrzymującej w mocy ww. decyzję. Brak tej zgody stanowił podstawę do odmowy zatwierdzenia projektu budowlanego zamiennego przebudowy przedmiotowego zbiornika decyzją z 7 marca 2022 r., po której organ powiatowy był zobowiązany wydać kolejną decyzję kończącą postępowanie naprawcze na podstawie art. 51 ust. 5 p.b, przy czym organy administracji publicznej zobowiązane są do orzekania w danej sprawie na podstawie aktualnego stanu faktycznego i prawnego. Wobec tego przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ powiatowy będzie musiał wziąć pod uwagę fakt, iż przy piśmie z 15 listopada 2024 r. Gmina Miasto P[...] przedłożyła "Projekt zagospodarowania terenu. Przebudowa zbiornika wodnego na rowie [...] w P[...] " z 31 stycznia 2025 r., uwzględniający decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 13 czerwca 2024 r.
Wobec powyższego organ II instancji uznał, że konieczne jest przeprowadzenie ponownego postępowania wyjaśniającego, a zastosowanie art. 138 § 2 k.p.a. uzasadnione jest koniecznością poszanowania zasady dwuinstancyjności postępowania w postaci uprawnienia strony do dwukrotnego rozpatrywania co do istoty jej sprawy indywidualnej.
Organ uwzględnił częściowo zarzuty wskazane w odwołaniu, co wynika z przedmiotowego rozstrzygnięcia i podkreślił, że postępowanie dotyczyło jedynie zastosowania art. 154 k.p.a., a zatem decyzji w trybie nadzwyczajnym i tylko w tym zakresie możliwe było orzekanie w sprawie. Wobec tego organ nie mógł uchylić decyzji z 17 lutego 2025 r. i zakończyć postępowania naprawczego orzekając w oparciu o art. 51 ust. 5 p.b.
Od wskazanej decyzji MWINB Stowarzyszenie wniosło sprzeciw, wnosząc o uchylenie decyzji z [...] lutego 2025 r. w całości przez organ i w tym zakresie o orzeczenie co do istoty sprawy poprzez zmianę ww. decyzji i orzeczenie rozbiórki wykonanych robót w całości lub w części (precyzyjnie je oznaczając) oraz orzec nakaz przywrócenia stanu poprzedniego w szczególności poprzez przywrócenie rzędnych stawu oraz funkcji przepływowej stawu (retencyjnej), względnie o uchylenie decyzji 30 kwietnia 2025 r. przez Sąd i zobowiązanie organu do wydania decyzji co do istoty sprawy z uwagi na wyjaśnienie niniejszej sprawy w stopniu uzasadniającym wydanie takiej decyzji, niedoręczanie odpisu sprzeciwu Miastu P[...] z uwagi na fakt niestosowania art. 33 p.p.s.a. w tym postępowaniu oraz o zasądzenie kosztów postepowania.
Sprzeciwiający wskazał, że jego zdaniem decyzja organu II instancji powinna być decyzją merytoryczną, ponieważ organ słusznie wskazał, że decyzja z 7 marca 2022 r. jest decyzją, na podstawie której strona nabyła prawo, wobec czego nie jest możliwe jej uchylenie na podstawie art. 154 § 1 k.p.a. Jednocześnie Stowarzyszenie nie zgodziło się ze stwierdzeniem, że możliwe jest wzruszenie decyzji z 7 marca 2022 r. na podstawie art. 155 k.p.a., bowiem wzruszenie decyzji na podstawie któregokolwiek z ww. przepisów dotyczy jedynie decyzji uznaniowych, zaś przedmiotowa decyzja jest decyzją związaną. Na poparcie swojego stanowiska przytoczono szereg orzeczeń sądów administracyjnych.
Sprzeciwiający wskazał, że organ II instancji, na podstawie art. 16 § 1 k.p.a. i art. 110 § 1 k.p.a. był związany prawomocną decyzją z 7 marca 2022 r. oraz miał obowiązek zastosować art. 51 ust 5 p.b. i wydać decyzję merytoryczną w sprawie – decyzję o rozbiórce obiektu lub jego części albo doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego. MWINB nie uzasadnił swojego stanowiska ani nie przeprowadził w tym zakresie żadnych dowodów.
Zdaniem Stowarzyszenia organ II instancji naruszył również art. 153 p.p.s.a. poprzez orzekanie w sprawie niezgodnie z wytycznymi wynikającymi z prawomocnych wyroków WSA w Warszawie o sygn. akt: VII SA/Wa 2962/23, VII SA/Wa 1765/22 i VII SA/Wa 2142/24.
Stowarzyszenie podkreśliło, że postępowanie, w ramach którego wydano decyzję PINB [...] na podstawie art. 51 ust. 1 pkt. 3 p.b., ostateczną i prawomocną decyzją PINB z 7 marca 2022 r., którą organ odmówił na podstawie art. 51 ust. 4 p.b. zatwierdzenia projektu budowlanego zamiennego przebudowy wskazanego zbiornika z uwagi na braki w dokumentacji oraz brak pozwolenia konserwatora. Obecnie sprawa została już rozstrzygnięta przez PINB ze skutkiem odmownym i korzysta z powagi rzeczy osądzonej oraz zasady ne bis in idem. PINB nie miał zatem prawa ponownie oceniać projektu budowlanego i wydawać postanowienia o nr [...] , gdyż PINB oraz MWINB jest związany wydanymi decyzjami w sprawie.
Ponadto zwrócono uwagę, że Inwestor zniszczył zabytek w stopniu znacznym oraz wykonał urządzenia wodne przed uzyskaniem pozwoleń wodnoprawnych, co stanowi oczywistą samowolę budowlaną. Rurociąg oraz nadanie obecnych parametrów stawu odbyło się niezgodnie z pozwoleniem na budowę Starosty G[...] nr [...] z [...] listopada 2016 r. (obecnie uchylonym), co wynika z decyzji MWKZ z [...] lutego 2023 r., znak: [...] . Wykonane samowolnie prace budowlane są również niezgodne z podstawową decyzją wydaną dla tej inwestycji tj. decyzji Burmistrza Miasta P[...] z [...] października 2010 r., nr [...] o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia.
Zdaniem Stowarzyszenia, nie jest konieczne ponowne przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego co do okoliczności: 1) uzyskania uzgodnienia konserwatorskiego na prowadzenie robót budowlanych na mocy decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] czerwca 2024 r., znak: [...] , uchylającej pozytywnie uzgadniającą decyzję MWKZ z [...] września 2021 r., znak: [...] w części dotyczącej terminu ważności pozwolenia i w tym zakresie określającej termin do 1 grudnia 2028 r., zaś w pozostałym zakresie utrzymującej w mocy ww. decyzję; 2) przedłożenia przy piśmie z [...] listopada 2024 r. przez Gminę Miasto P[...] "Projektu zagospodarowania terenu. Przebudowa zbiornika wodnego na rowie [...] w P[...] z [...] stycznia 2025 r., bowiem zdaniem sprzeciwiającego uzyskanie tych dokumentów i ich złożenie nie ma znaczenia w niniejszej sprawie z uwagi na fakt istnienia w obrocie prawnym prawomocnej decyzji z 7 marca 2022 r. Ponadto wszelkie okoliczności wynikają ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów. Wobec powyższego wydanie przez organ II instancji decyzji merytorycznej nie naruszyłoby zasady dwuinstancyjności postępowania wskazanej w art. 15 k.p.a.
Uznanie przez organ odwoławczy, że strona zrezygnowała z odwołania i dokonała wyboru trybu nadzwyczajnego postępowania, ponieważ nieprofesjonalnie użyła w środku odwoławczym stwierdzenia, że domaga się unieważnienia decyzji, stanowi naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania. Stowarzyszenie wskazuje, że podstawą prawną orzekania w niniejszej sprawie jest w dalszym ciągu art. 51 ust. 1 pkt. 5 p.b., wobec czego nie dochodzi do zmiany podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej czy do zmiany przedmiotowej tożsamości sprawy.
W odpowiedzi na sprzeciw organ podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jego oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.
Zakres kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie określony został w art. 64e ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem, od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. Rozpoznając sprzeciw, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Sprzeciw kierowany jest przeciwko uchyleniu decyzji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia. Sprzeciw nie jest zatem środkiem prawnym służącym kontroli materialnoprawnej podstawy decyzji. Przedmiotem sprzeciwu jest decyzja kasatoryjna, a zatem nie tyle decyzja rozstrzygająca merytorycznie sprawę co do istoty, a jedynie przekazująca sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji sąd bada zatem, czy zachodziły przesłanki uprawniające organ do uchylenia rozstrzygnięcia organu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia, czy też materiał dowodowy był wystarczający do podjęcia reformatoryjna rozstrzygnięcia.
Art. 138 § 2 k.p.a. stanowi, że gdy organ odwoławczy stwierdzi, że decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Przekazując sprawę, organ ten winien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Rozstrzygnięcie przewidziane w art. 138 § 2 k.p.a. jest określane jako decyzja kasatoryjna, która jest rozstrzygnięciem procesowym. Nie kształtuje ona zatem stosunku materialnoprawnego.
Przewidziana w art. 138 § 2 k.p.a. możliwość przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji jest wyjątkiem od zasady merytorycznego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy. Przyjąć zatem należy, że organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną wówczas, gdy organ I instancji z powodu naruszenia przepisów postępowania w ogóle nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego albo przeprowadził je w taki sposób, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. To organ odwoławczy ma podjąć wszelkie oczywiście możliwe kroki, do merytorycznego załatwienia sprawy, a nie uwalniać się od obowiązku orzekania przekazaniem sprawy organowi pierwszej instancji.
Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, sprzeciw wniesiony w niniejszej sprawie nie zasługiwał na uwzględnienie, ponieważ rozstrzygnięcie MWINB, oceniane pod kątem wystąpienia wyżej wskazanych przesłanek ustawowych, było prawidłowe. Użyte przez ustawodawcę w art. 138 § 2 k.p.a. określenie "konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy mający istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie" należy rozumieć w taki sposób, że wada postępowania pierwszoinstancyjnego polegająca na nieustaleniu stanu faktycznego sprawy uniemożliwia organowi odwoławczemu merytoryczne rozstrzygnięcie bez naruszenia zasady dwuinstancyjności (art. 15 k.p.a.).
Sąd podzielił stanowisko organu II instancji, iż w rozpoznawanej sprawie organ powiatowy naruszył przepisy postępowania przez uchylenie decyzji z 7 marca 2022 r. na podstawie art. 154 § 1 k.p.a. Przepis ten obejmujące bowiem swoją dyspozycją jedynie decyzje nietworzące praw nabytych dla stron. W przypadku uznania, że przedmiotowa decyzja powinna być uchylona, organ I instancji powinien był zastosować art. 155 k.p.a., odnoszący się do decyzji, które prawa nabyte tworzą. Co więcej, nabycie albo nienabycie prawa na podstawie uchylanej decyzji nie jest jedyną różnicą wynikającą pomiędzy powyższymi przepisami. Zasadnicza różnica występuje w zakresie przesłanek, których spełnienie jest nieodzowne do uchylenia decyzji – uchylenie decyzji na podstawie art. 155 k.p.a. wymaga dodatkowo wyrażenia zgody przez stronę, które dane prawo nabyła (por. A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2025, art. 155, teza 22). Dodatkową przesłanką uchylenia decyzji wkraczającej w sferę praw lub obowiązków stron jest brak przepisu szczególnego, który by się temu sprzeciwiał.
Pojęcie "nabycia praw", użyte w art. 154 i 155 k.p.a. należy rozumieć szeroko. Przyjmuje się w doktrynie i orzecznictwie, że każde indywidualne rozstrzygnięcie prawne, które ma znamiona rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie i kształtuje sytuację prawną strony, należy traktować jako rozstrzygnięcie, na podstawie którego strona «nabyła prawa»" (wyrok NSA z 27 maja 2003 r., IV SA 3205/01, LEX nr 794688). Skoro zatem – jak zostało wspomniane – decyzja z 7 marca 2022 r. kreowała sensu largo sferę praw i obowiązków strony, to niezastosowanie przez organ powiatowy art. 155 k.p.a. jako podstawy jej uchylenia, a tym samym nieuzyskanie uprzedniej zgody strony na uchylenie decyzji było niezgodne z prawem.
Nie budzi również wątpliwości tut. Sądu, że organ odwoławczy miał rację stwierdzając, że organ I instancji nie powinien był jednocześnie z uchyleniem decyzji rozstrzygać sprawy merytorycznie. W judykaturze ugruntowany jest pogląd, iż w postępowaniu toczącym się na podstawie art. 154 albo art. 155 k.p.a. organ administracji nie stosuje prawa materialnego. Celem tego postępowania, będącego samodzielnym postępowaniem administracyjnym, jest bowiem ustalenie, czy zachodzą przesłanki do uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej określone w art. 155 k.p.a. oraz czy ewentualnemu uchyleniu lub zmianie nie sprzeciwiają się przepisy szczególne. Organ ten nie jest uprawniony wówczas do ponownego merytorycznego rozpatrywania sprawy (por. P.M. Przybysz [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2024, art. 154, art. 155, teza 13 i przytoczone tam orzecznictwo).
Ponadto słusznie wskazał organ II instancji, że naruszony został art. 61 § 4 k.p.a., gdyż strony przedmiotowego postępowania nie były zawiadomione przez organ powiatowy o wszczęciu postępowania z urzędu. Łączy się to również ze wskazanym wcześniej niespełnionym obowiązkiem organu I instancji uzyskania zgody na uchylenie decyzji.
Wobec konieczności przeprowadzenia ponownego postępowania wyjaśniającego, w tym w zakresie znajdującego się (przy piśmie z 15 listopada 2024 r.) "Projektu zagospodarowania terenu. Przebudowa zbiornika wodnego na rowie [...] w P[...]" z [...] stycznia 2025 r., uwzględniającego decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] czerwca 2024 r., Sąd stwierdził, że MWINB wydając decyzję z [...] kwietnia 2025 r. prawidłowo uznał, że w przedmiotowej sprawie zachodziły przesłanki uprawniające go do uchylenia rozstrzygnięcia organu I instancji i przekazania mu sprawy do ponownego rozpatrzenia, a tym samym nie naruszył artr. 138 § 2 k.p.a., ale prawidłowo przepis ten zastosował..
Wobec powyższych okoliczności, Sąd oddalił sprzeciw na podstawie art. 151a § 2 p.p.s.a. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 64d § 1 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło