VII SA/Wa 1260/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. K. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 8 września 2017 r. odmawiającego R. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. K. na uchwałę Naczelnej Rady Lekarskiej z dnia [....] grudnia 2016 r. Nr [....] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W dniu [....] lipca 2017r. do Sądu wpłynął wniosek PPF o przyznanie prawa pomocy R.K w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Z formularza wniosku wynika, że wnioskodawca utrzymuje się przy pomocy ludzi dobrej woli w wysokości ok. 200,00 złotych miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca podniósł, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w żadnej wysokości. Podał, że jego wydatki wynoszą ok. 200,00 złotych miesięcznie. W związku z niewystarczającymi danymi do rozpoznania wniosku pismem z dnia 17 lipca 2017 r. w wykonaniu zarządzenia z dnia [...] lipca 2017 r. wezwano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku poprzez podanie m.in.: - z czego lub przy czyjej pomocy się utrzymuje, - czy jest osobą bezrobotną, jeśli tak, czy ma przyznany zasiłek dla bezrobotnych, należało podać od kiedy i w jakiej wysokości, - czy pobiera stałe bądź okresowe świadczenia (np. rentę, zasiłek itp.), jeśli tak należało podać w jakiej wysokości, - gdzie zamieszkuje (dom, mieszkanie, lokal) należało podać jego powierzchnię oraz wskazać czy jest ich właścicielem, współwłaścicielem, czy też najemcą i czy ponosi miesięczne koszty związane z utrzymaniem mieszkania/ domu/ lokalu (gaz, opłaty za energię, telefon, internet, czynsz, podatek od nieruchomości itp.), jeśli tak należało je wyszczególnić i podać ich wysokość, a jeśli nie należało wskazać kto je ponosi i w jakiej wysokości. Postanowieniem z dnia 8 września 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Wnioskodawca bowiem nie wykazał dostatecznie jak wymaga tego ww. przepis, że jego sytuacja świadczy o spełnieniu przesłanki do przyznania prawa pomocy. Przede wszystkim w nadesłanym piśmie z dnia [....] sierpnia 2017r. (data wpływu do Sądu z dnia [....] sierpnia 2017r.) nie udzielił jednoznacznych wyjaśnień odnośnie miejsca swojego zamieszkania i kosztów z tym związanych. Nie wyjaśnił gdzie i u kogo zamieszkuje, należało podać powierzchnię mieszkania/lokalu i wskazać kto ponosi koszty z tym związane. Niezrozumiałym są wyjaśnienia wnioskodawcy, iż "aktualnie nie ma żadnego miejsca zamieszkania i w związku z powyższym nie ponosi żadnych kosztów z utrzymaniem miejsca zamieszkania i nikt inny za niego nie ponosi". Jak również twierdzenie wnioskodawcy, iż " trudno uznać, żeby prowadził gospodarstwo domowe sam lub z innymi osobami". Okoliczność, że wnioskodawca nie posiada żadnych nieruchomości, nie oznacza, że nigdzie obecnie nie przebywa. Starszy referendarz sądowy zauważył, iż w aktach sprawy wnioskodawca wskazuje adres ul. [....], zatem wnioskować można, że skarżący przebywa pod ww. adresem, w mieszkaniu stanowiącym czyjąś własność, od którego bez wątpienia ponoszone są koszty jego utrzymania. Wnioskodawca jak podniesiono wyżej nie wyjaśnił jednak u kogo lub gdzie przebywa (u osób z rodziny, znajomych itp.) i przy czyjej pomocy się utrzymuje. Ogólnikowe oświadczenie wnioskodawcy o utrzymywaniu się z pomocy obcych ludzi dobrej woli, jedynie w wysokości 200 złotych, trudno uznać za wiarygodne. Z podanych danych przez wnioskodawcę nie wynika także, od jakiego czasu pozostaje on osobą bezrobotną i z jakich powodów nie rejestrował się w urzędzie pracy i nie korzysta z pomocy społecznej. W sprzeciwie od postanowienia z dnia 8 września 2017 r. skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie mu prawa pomocy. Podniósł, że zwolnienie od kosztów sądowych w całości mu się po prostu należy i nie można skarżącemu odebrać prawa do Sądu na podstawie subiektywnej oceny, bowiem zwolnienie od kosztów sądowych nie zależy od uznaniowości Sądu, tylko od wykazania przez stronę, że nie jest w stanie ich ponieść. Skarżący podniósł, że nieprawdziwe jest twierdzenie, że zamieszkuje pod wskazanym w korespondencji adresem, gdyż mieści się tam B., z którego usług jestem zmuszony korzystać, ze względu na brak miejsca zamieszkania. Dodał, że przepisy prawa nie przewidują wyłącznie zwolnienia od kosztów sądowych dla bezrobotnych, czy osób korzystających z pomocy opieki społecznej, która mi się nota bene nie należy, gdyż radzi sobie z pozyskaniem środków niezbędnych do przeżycia, ale nie ma na koszty sądowe. Skarżący wyjaśnił, że nie rejestrował się w urzędzie pracy, ponieważ uznał to za bezcelowe. Podał, że nie ma współmałżonka i nikt inny nie ma żadnego obowiązku prawnego sponsorować mu opłat sądowych, choćby nawet zamieszkiwał z wnioskodawcą. Skarżący wniósł by Sąd przeprowadził postępowanie dowodowe na okoliczność potwierdzenia podanych przez skarżącego informacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na podstawie art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), zwanej dalej p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym po dniu 15 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Ostatecznie do sądu należy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się jedynie do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub też nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek, a także obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia niezbędnych środków finansowych. Sąd może kierować się w tym względzie wyłącznie przesłankami wynikającymi z art. 246 p.p.s.a. W ocenie Sądu starszy referendarz sądowy zasadnie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca podał, że utrzymuje się z pomocy obcych ludzi dobrej woli, jedynie w wysokości 200 złotych. Należy zgodzić się ze starszym referendarzem sądowym, że wnioskodawca nie wyjaśnił u kogo lub gdzie przebywa (u osób z rodziny, znajomych itp.) i przy czyjej pomocy się utrzymuje. Ogólnikowe oświadczenie wnioskodawcy o utrzymywaniu się z pomocy obcych ludzi dobrej woli, jedynie w wysokości 200 złotych, trudno uznać za wiarygodne. Z podanych danych przez wnioskodawcę nie wynika także, od jakiego czasu pozostaje on osobą bezrobotną i z jakich powodów nie rejestrował się w urzędzie pracy i nie korzysta z pomocy społecznej. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że wnioskodawca przedstawia informacje na temat swojej sytuacji finansowej i majątkowej w sposób wybiórczy i nierzetelny, uchyla się od pełnego przedstawienia danych istotnych dla rozpoznania wniosku. Udzielone informacje są bardzo ogólnikowe i niepełne, na ich podstawie nie sposób ustalić bezspornie możliwości płatniczych i stanu majątkowego wnioskodawcy, co powoduje, że nie jest możliwe przyznanie prawa pomocy. Podkreślenia wymaga przy tym, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (zob. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06). Wskazać również należy, że wnioskodawca decydując się na prowadzenie sprawy na drodze sądowej powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i przez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Skoro środków tych skarżący sobie nie zapewnił i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy mu przyznać. Warto też wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 9 czerwca 2014 r., sygn. akt II OZ 561/14, LEX nr 1470078 zauważył, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych, czy też prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał by spełniał ustawową przesłankę warunkującą przyznanie prawa pomocy. Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił, jak w sentencji postanowienia.