VII SA/Wa 1295/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Mirosława Kowalska po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2008r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego z dnia 17 października 2008r. w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji umarzającej postępowanie administracyjne postanawia : I. przyznać E. S. prawo pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego z urzędu, II. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. W dniu 22 września 2008r. (data stempla biura podawczego) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął uzupełniony przez E. S. formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Zarządzeniem z dnia 24 września 2008r. wezwano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez udzielenie informacji na wyszczególnione pytania. W dniu 13 października 2008r. (data stempla biura podawczego) do Sądu wpłynęło pismo wnioskodawcy zawierające żądane wyjaśnienia oraz zaświadczenie z Urzędu Gminy o uzyskiwanych dochodach z gospodarstwa rolnego. Postanowieniem z dnia 17 października 2008r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przyznał E. S. prawo pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego z urzędu, w pozostałym zakresie wniosek zaś oddalono. Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie z dnia 17 października 2008r. straciło moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu. W niniejszej sprawie zważono, co następuje: Zgodnie z dyspozycją art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. nr 153, poz.1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata lub radcy prawnego jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 ww. ustawy.) Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Oceniając sytuację materialną skarżącego Sąd uznał, iż nie zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Skarżący oświadczył, że jest rolnikiem prowadzącym 17 – sto hektarowe gospodarstwo rolne, położone na bardzo słabych glebach i uzyskującym dochód ze sprzedaży mleka w wysokości 900,00 – 1.000,00 złotych miesięcznie. Wnioskodawca oznajmił, że orzeczeniem Komisji Lekarskiej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w Z. został uznany za czasowo niezdolnego do pracy w okresie od grudnia 2006r. do grudnia 2008r. i dlatego musi do cięższych prac w gospodarstwie stale wynajmować pracowników, co jeszcze bardziej podnosi koszty produkcji. Z tego też względu, ograniczył produkcję rolną do takiej, która wymaga mniej pracy, ale tym samym jest mniej dochodowa. Wnioskodawca zakreślił w formularzu, że posiada stary, drewniany dom o powierzchni 60 m ² oraz stare i niefunkcjonalne budynki gospodarcze, co dodatkowo ogranicza możliwości rozwoju hodowli zwierząt. Wnioskodawca dodał, że ostatnio poniósł znaczne wydatki na remont maszyn rolniczych. Z nadesłanych dodatkowych wyjaśnień wynika, że wnioskodawca posiada trzy budynki gospodarcze tj. drewnianą stodołę i garaż na maszyny rolnicze oraz murowaną oborę. Wnioskodawca podał, że posiada następujące maszyny rolnicze : ciągnik z 1995r. o wartości 25.000,00 złotych, pług, brony, kultywator rok produkcji 1985r., roztrząsacz obornika rok produkcji 1988r. o wartości od 2.500,00 do 3.000,00 złotych, przyczepę rolniczą rok produkcji 1973r. o wartości 2.000,00 złotych, siewnik do zboża rok produkcji 1987r. o wartości 1.000,00 złotych, rozsiewacz nawozów rok produkcji 1986r. o wartości 500,00 złotych, śrutownik do zboża rok produkcji 1984r. o wartości 500,00 złotych. Skarżący wskazał, że na remont ww. maszyn rolniczych poniósł koszty w wysokości 1.900,00 złotych. Skarżący oświadczył, że innych pojazdów mechanicznych, w tym osobowych i ciężarowych nie posiada. Wnioskodawca wyjaśnił, że oprócz hodowli bydła nie prowadzi hodowli innych zwierząt, a jedynie czasami uzyskuje dochód ze sprzedaży zboża, za które w 2008r. otrzymał kwotę 940,00 złotych. Wnioskodawca podał, że w 2007r. otrzymał dopłatę bezpośrednią do prowadzonego gospodarstwa rolnego ze środków unijnych w wysokości 17.653,00 złotych. Skarżący oświadczył, że na utrzymanie siebie, domu i budynków wydaje około 900,00 – 1.000,00 złotych miesięcznie, a prowadzone przeciwko niemu egzekucje komornicze są z tytułu przegranych trzech procesów cywilnych i jednego karnego. Wnioskodawca poinformował, że poza wykazanym dochodem z tytułu sprzedaży mleka w wysokości 900,00 – 1.000,00 złotych oraz sprzedaży zboża w tym roku 940,00 złotych uzyskuje dochód z tytułu renty w wysokości 360,00 złotych miesięcznie. Z nadesłanego zaświadczenia z Urzędu Gminy K. z dnia 3 października 2008r. wynika, że gospodarstwo rolne wnioskodawcy wynosi 20,4690 ha powierzchni fizycznej, zaś powierzchni przeliczeniowej 13,0020 ha, a roczny dochód z gospodarstwa wynosił 28.860,00 złotych, co miesięcznie daje kwotę w wysokości 2.405,00 złotych. Oceniając sytuację materialną wnioskodawcy w świetle powyższych danych oraz argumentów podnoszonych w sprzeciwie Sąd uznał, iż nie jest on w stanie ustanowić profesjonalnego pełnomocnika z wyboru bez spowodowania uszczerbku w koniecznym dla siebie utrzymaniu. Stwierdzono, że poniesienie tego wydatku wykracza poza możliwości finansowe wnioskodawcy. Z tego względu przyznano prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Jednocześnie stwierdzono, że brak jest podstaw do przyjęcia, że wnioskodawca jest na tyle osobą ubogą, iż jej rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają mu wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Biorąc pod uwagę dochody wnioskodawcy uzyskiwane z tytułu renty, sprzedaży mleka i sprzedaży zboża oraz wysokość wpisu sądowego, który w niniejszej sprawie wynosi 200,00 złotych uznano, że przy ograniczeniu wydatków nie będących niezbędnymi wnioskodawca jest w stanie ponosić koszty sądowe samodzielnie. Podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy nie może być nadużywana w sytuacji kiedy wnioskodawca prowadzi niemałe gospodarstwo rolne, uzyskuje stałe dochody z tytułu sprzedaży mleka oraz renty oraz dodatkowe z tytułu sprzedaży zboża. Z powyższych względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ww. ustawy orzeczono, jak w sentencji postanowienia.