VII SA/Wa 1295/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka, , Asesor WSA Karolina Kisielewicz ( spr.), Sędzia WSA Bożena Marciniak, Protokolant spec. Joanna Piątek-Macugowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2017 r. sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. w [...] na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] marca 2017 r. znak [...] w przedmiocie uznania praktyk za naruszające zbiorowe prawa pacjentów oddala skargę [...] z siedzibą w [...] zaskarżyło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z [...] marca 2017r. (nr [...]). Z okoliczności faktycznych sprawy wynika, że w dniu 15 lipca 2017r. do Rzecznika Praw Pacjenta wpłynęło pismo pacjentki, która poinformowała, że skarżący (podmiot leczniczy) odmówił wydania jej mężowi (osobie upoważnionej) wydruku (odpisu) wyniku badania powołując się na decyzję zarządu, zgodnie z którą przed wizytą lekarską możliwy jest jedynie wgląd do wyników badań. Do pisma pacjentka dołączyła kopię pisma z 5 listopada 2015r. skierowanego przez skarżącego do rejestracji Przychodni Przyszpitalnej (ambulatorium [...]), w którym przypomina, że wyniki badań i konsultacji lekarskich są przekazywane pacjentom przez lekarza podczas wizyty. W związku z tym wyniki badań przed wizytą u lekarza udostępniane są pacjentowi lub osobie upoważnionej do wglądu w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych. Rzecznik Praw Pacjenta postanowieniem z [...] sierpnia 2016r. wydanym na podstawie art. 62 i art. 65 ustawy z 6 listopada 2008r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. z 2016r., poz. 186 ze zm.), wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stosowania przez [...] z siedzibą w [...] praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów, polegających na ograniczeniu praw pacjentów do dostępu do dokumentacji medycznej. Organ na podstawie art. 61 ust. 1 ustawy zwrócił się do skarżącego o złożenie wyjaśnień i przedstawienie dokumentów dotyczących okoliczności stosowania praktyk, co do których istnieje uzasadnione podejrzenie, ze mają charakter praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów. W piśmie z 8 września 2016r. [...] z siedzibą w [...] wyjaśniło m. in., że dokumentacja lecznicza jest udostępniana pacjentowi lub osobie przez niego upoważnionej niezwłocznie, na pisemny wniosek pacjenta zaakceptowany przez lekarza (kierownika komórki organizacyjnej lub ordynatora kliniki) i po uiszczeniu opłaty (0,60 zł. netto za kopię strony A-4). W odpowiedzi na pytanie: "Czy szpital udostępnia wyniki badań i konsultacji, na żądanie pacjenta lub osoby przez niego upoważnionej, przed wizytą u lekarza który zlecił ich wykonanie (jeżeli tak to w jakiej formie)" oświadczył, że "[...] udostępnia do wglądu pacjentowi lub osobie przez niego upoważnionej wyniki badań i konsultacji". W piśmie z 8 listopada 2016r. organ wystąpił do podmiotu leczniczego o wyjaśnienie przyczyn nieudostępniania pacjentom (osobom przez nich upoważnionym) wyników badań diagnostycznych i konsultacji przed wizytą u lekarza, który zlecił ich wykonanie, we wszystkich formach wymienionych w art. 27 ustawy oraz podanie ile wniosków o udostępnienie wyników badań diagnostycznych wpłynęło do skarżącego od 1 stycznia 2016r. [...] z siedzibą w [...] w piśmie z 21 listopada 2016r. wyjaśniło m. in., że wyniki laboratoryjnych badań diagnostycznych zlecanych przez lekarzy ambulatorium [...] są przechowywane w bazie danych dostępnej w komputerach zainstalowanych w gabinetach lekarskich ([...] nie otrzymuje ich w formie papierowej). Wydawane są pacjentom przez lekarza na kolejnej wizycie, po ich omówieniu, co pozwala na postawienie rozpoznania lub kontrolę efektów leczenia. Szpital dodał, że wnioski o wydanie dokumentacji medycznej związanej z leczeniem ambulatoryjnym wpływają "średnio dwa razy w miesiącu", a żądane dokumenty są wydawane niezwłocznie (do 7 dni). W tych okolicznościach faktycznych i prawnych Rzecznik Praw Pacjenta decyzją z [...] marca 2017r. wydaną na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 1 i 2, art. 65 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta: 1) uznał praktyki stosowane przez [...] z siedzibą w [...], polegające na ograniczeniu w przedsiębiorstwie Spółki (ambulatorium specjalistycznym) dostępu do dokumentacji medycznej stanowiącej wyniki badań diagnostycznych i konsultacji, niewydawanych bezpośrednio po wykonaniu badania lub konsultacji, przez udostępnienie ich przed wizytą u lekarza jedynie do wglądu pacjentowi lub osobie przez nią upoważnionej w siedzibie tego podmiotu, za naruszające zbiorowe prawa pacjentów do dokumentacji medycznej, tj. prawa o którym mowa w art. 23 ust. 1, art. 26 ust.1 w zw. z art. 27 pkt 2,4,5 ustawy w zw. z § 78 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 9 listopada 2015r. w sprawie rodzajów, zakresu i wzorów dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. z 2015r., poz. 2069), 2. zobowiązał Spółkę do usunięcia skutków naruszeń zbiorowych praw pacjentów przez zamieszczenie w laboratorium oraz na stronie internetowej szpitala przeprosin za udostępnianie wyników badań diagnostycznych prze wizytą u lekarza jedynie do wglądu, 3. zobowiązał szpital do złożenia w terminie 30 dni licząc od dnia otrzymania decyzji, informacji o stopniu realizacji działań niezbędnych do zaniechania stosowania praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów do dostępu do dokumentacji medycznej, 4. decyzji w pkt 1 nadał rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu decyzji organ szczegółowo przedstawił treść wyjaśnień złożonych przez podmiot leczniczy w toku postępowania oraz omówił istotę "zbiorowych praw pacjentów". Zdaniem Rzecznika, w świetle pisma skarżącego do przychodni przyszpitalnej (ambulatorium specjalistycznego) z 5 listopada 2015r. oraz jego wyjaśnień złożonych w tym postępowaniu, z których wynika, że przed wizytą lekarską pacjent nie może otrzymać wyciągu, odpisu, kopii tych badań (są one udostępniane jedynie do wglądu) jest oczywiste, że podmiot leczniczy dopuścił się naruszenia zbiorowych praw pacjentów do dostępu do dokumentacji medycznej (art. 23 ust. 1 ustawy). Organ podkreślił, że o ile omawianie wyników badań pacjenta z oczywistych powodów nie budzi zastrzeżeń, o tyle ograniczenie dostępu pacjentów do dokumentacji medycznej nie jest dopuszczalne. Pacjent nie może być "przymuszany" do oczekiwania na wizytę lekarską, aby uzyskać np. wydruk z dokumentu elektronicznego. Pacjent ma prawo wyboru pomiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, a tym samym, po wykonaniu badania nie musi kontynuować leczenia w danej placówce medycznej. Uzasadnieniem stosowanej praktyki nie mogą być również zasady rozliczania świadczeń opieki zdrowotnej w ramach umowy z NFZ. Rzecznik Praw Pacjenta dodał, że z uwagi na ilość wniosków o wydanie dokumentacji medycznej, zasadne jest nałożenie na podmiot leczniczy obowiązku działań wymienionych w art. 64 ust. 1 ustawy mających na celu usunięcie skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów. Samo zaniechanie niedozwolonych praktyk nie przyczyni się do usunięcia skutków które już nastąpiły. W związku z tym zasadne jest, aby spółka złożyła stosowne oświadczenie, w którym przeprosi pacjentów za stosowanie niezgodnych z prawem zasad udostępniania dokumentacji medycznej oraz poinformuje o prawidłowych regułach udostępniania tej dokumentacji. W kolejnym piśmie z 20 stycznia 2017r. [...] podkreśliło, że dokumentacja medyczna jest udostępniana pacjentowi (na jego żądanie) w przewidzianych prawem formach, a żadna z pacjentek "nie zgłaszały żadnych problemów w dostępie do dokumentacji medycznej". [...] z siedzibą w [...] w skardze na ostateczną decyzję Rzecznika Praw Pacjenta zarzuciło temu organowi naruszenie art. 59 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 27 ustawy o prawach pacjenta oraz art. 7 i art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. przez niewyczerpujące rozpatrzenie i ocenę materiału dowodowego i w konsekwencji nieuzasadnione przyjęcie, że Spółka naruszyła zbiorowe prawa pacjentów do dostępu do dokumentacji medycznej. Zdaniem skarżącego organ z pisma z 5 listopada 2015r. wyciągnął nieuprawnione wnioski W świetle wyjaśnień złożonych przez podmiot leczniczy w toku postępowania (pisma z 8 września, 21 listopada 2016r oraz z 20 stycznia 2017r.) oraz zarządzenia wewnętrznego w sprawie zmiany treści regulaminu organizacyjnego, należało przyjąć, że to pismo "stanowi jedynie przypomnienie o przekazywaniu pacjentom podczas wizyty wyników badań". Wynika z niego po pierwsze, że wyniki badań zawsze wydawane są do wglądu, a po drugie, że zawsze podczas wizyty pacjent utrzymuje wyniki tych badań. Skarżący dodał, że organ nie wykazał, aby zachowanie podmiotu leczniczego nosiło znamiona bezprawności. Skoro zatem pacjenci mieli możliwość wglądu w dokumentację medyczną, a ponadto wyniki badań zawsze udostępniane im były podczas wizyt lekarskich, to nie można mówić o bezprawności działania podmiotu leczniczego. Ponadto naruszenie zbiorowych praw pacjentów wymaga powtarzalności zachowania (musi dotyczyć większej liczby pacjentów). W rozpoznawanej sprawie "zachowanie" podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych było jednorazowe, było wynikiem nieporozumienia. Rzecznik Praw Pacjenta w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Organ podkreślił, że z pisma podmiotu leczniczego z 5 listopada 2015r. jednoznacznie wynika, że wyniki badań przed wizytą u lekarza udostępniane są pacjentowi (osobie upoważnionej) do wglądu w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych. W piśmie nie wskazano na inne możliwości dostępu do dokumentacji medycznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zaskarżona przez [...] w [...] decyzja Rzecznika Praw Pacjenta w której organ stwierdził, że skarżący będący podmiotem udzielającym świadczeń zdrowotnych w rozumieniu ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, naruszył zbiorowe prawa pacjentów do dostępu do informacji medycznej jest zgodna z prawem. Prawo do dostępu do dokumentacji medycznej należy do jednego z podstawowych praw pacjenta (art. 23 ust. 1, art. 26 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta). Sposób udostępniania tej dokumentacji został określony w art. 27 ust. 1 tej ustawy, który stanowi, że dokumentacja medyczna jest udostępniana: 1) do wglądu, w tym także do baz danych w zakresie ochrony zdrowia, w miejscu udzielania świadczeń zdrowotnych, z wyłączeniem medycznych czynności ratunkowych, albo w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, z zapewnieniem pacjentowi możliwości sporządzenia notatek lub zdjęć, 2) przez sporządzenie jej wyciągu, odpisu, kopii lub wydruku, 3) przez wydanie oryginału za potwierdzeniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu w wymienionych w przepisie sytuacjach, 4) za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej, 5) na informatycznym nośniku danych. Ponadto w myśl § 78 ust. 1 rozporządzenia z 21 grudnia 2010r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz.U. z 1997r., poz. 252) udostępnianie dokumentacji medycznej następuje bez zbędnej zwłoki. W przypadku, gdy udostępnienie dokumentacji nie jest możliwe, odmowa wymaga zachowania formy pisemnej oraz podania przyczyny (§ 79). Z przepisów tych wynika, że prawo dopuszcza kilka sposobów udostępniania pacjentom dokumentacji medycznej i że wybór jednego z nich należy do pacjenta. W rozpatrywanej sprawie osoba upoważniona przez pacjentkę domagała się wydania jej wyników badań pacjentki w formie papierowej, czyli w jednej z form przewidzianych w art. 27 ust. 1 pkt 2 ustawy o Rzeczniku Praw Pacjenta i prawach pacjenta. Prawo o którym mowa w tym przepisie nie jest warunkowane żadnymi dodatkowymi przesłankami. Tymczasem z okoliczności faktycznych sprawy wynika, że skorzystanie z możliwości uzyskania odpisów albo kopii wyników badań zostało uzależnione od odbycia wizyty lekarskiej. Ten warunek nie budzi, zdaniem Sądu wątpliwości w świetle pisma skarżącej z 5 listopada 2015r., w którym przypomina się, że wyniki badań przed wizytą u lekarza udostępniane są pacjentowi (lub osobie upoważnionej) do wglądu w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych. Potwierdzenie, że tych wyników nie udostępnia się przed wizytą u lekarza w innej formie niż do wglądu znajduje się w pismach skarżącej z 8 września i 21 listopada 2016r. zawierających odpowiedzi na pytania skierowane przez Rzecznika Praw Pacjenta. Na pytanie organu, czy [...] udostępnia wyniki badań i konsultacji przed wizytą u lekarza, który zlecił ich wykonanie, jeżeli tak to w jakiej formie ? Centrum odpowiada, że udostępnia do wglądu pacjentowi lub osobie upoważnionej wyniki badań lub konsultacji (pytanie i odpowiedź nr 6). Takie same wnioski wynikają z odpowiedzi skarżącej udzielonej na pytanie 1 w piśmie z 21 listopada 2016r. Należy w związku z tym zauważyć, że przyjęta przez skarżącą praktyka wydawania dokumentacji medycznej dopiero w trakcie wizyty lekarskiej jest niezgodna z regulaminem organizacyjnym podmiotu leczniczego (skarżącej spółki). Regulamin ten powtarza bowiem w § 2 przepisy art. 27 ustawy o prawach pacjenta. Nie warunkuje natomiast wydania dokumentacji medycznej odbyciem wizyty lekarskiej. W świetle tych dokumentów - dowodów potwierdzających sposób udostępnianie przez skarżącą dokumentacji medycznej wpierw do wglądu a później - po wizycie lekarskiej, w innych formach nie są uzasadnione zarzuty skargi co do niewłaściwej oceny okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności zarzuty, że stwierdzony w tej sprawie przypadek nie wypełniał znamion naruszenia zbiorowych praw pacjenta, ponieważ miał charakter jednostkowy. Należy zgodzić się z oceną organu, że ze zgromadzonych w tej sprawie dokumentów wynika, że stosowanie przez skarżącą spółkę praktyk udostępniania dokumentacji medycznej było "wymierzone" w każdego potencjalnego pacjenta, miało zorganizowany charakter. Zatem podmiot leczniczy powinien zapewnić pacjentom (osobom upoważnionym) dostęp do dokumentacji medycznej w każdy sposób o którym mowa w tym przepisie, a ograniczając sposoby (formy) dostępu do dokumentacji medycznej, narusza zbiorowe prawa pacjenta do dostępu do dokumentacji medycznej. Zdaniem Sądu organ wyczerpująco zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, a w konsekwencji prawidłowo ocenił, że skarżący naruszył zborowe prawa pacjenta. W związku z tym całkowicie chybiony jest zarzut skargi, że w świetle tych wyjaśnień skarżącego należało przyjąć, że pismo z 5 listopada 2015r. "stanowi jedynie przypomnienie o przekazywaniu pacjentom podczas wizyty wyników badań" i że wynika z niego, że wyniki badań zawsze wydawane są do wglądu oraz że pacjent podczas wizyty otrzymuje wyniki badań. Z przedstawionych powodów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), orzekł jak w sentencji.