VII SA/Wa 132/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Ostrowska po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. Z. od postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] maja 2016 r. w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. Z. i J. Z. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji dotyczącej odmowy nałożenia obowiązku wykonania robót budowlanych postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek J. Z. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że J. Z. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i synem. Rodzina wnioskodawcy utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych przez niego z tytułu pracy w wysokości około 3000 złotych miesięcznie. Wnioskodawca oświadczył, że posiada 1/6 części udziału lokalu mieszkalnego, co stanowi ok. 60 m2. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca podniósł, że jest jedynym żywicielem rodziny, żona posiada grupę niepełnosprawności, pozostaje pod stałą opieką lekarską i wymaga stałego przyjmowania leków. Syn jest studentem i osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Wnioskodawca wskazał, że ponosi następujące wydatki tj. opłaty związane z utrzymaniem lokalu ok. 600,00 złotych, utrzymanie 15-letniego samochodu (paliwo, ubezpieczenie, eksploatacja) – ok. 200,00 złotych, czesne pobierania nauki syna J. – 550,00 złotych, leczenie i wizyty lekarskie żony – 300,00 zł, wydatki na własne leczenie – 200,00 złotych, dojazd do pracy – 100 złotych, zakup gazu do kuchni, opłaty za telefon, TVP, RTV i inne – 250,00 złotych, kieszonkowe dla syna (dojazdy do uczelni, przybory szkolne itp.) – 200,00 złotych, wydatki na bieżące i konieczne utrzymanie (zakup żywności) – 600,00 złotych. Wnioskodawca podniósł, że jakiekolwiek wydatki nie związane z utrzymaniem naruszają budżet domowy co powoduje, że pozostają bez środków do życia, w stadium wegetacji. Pismem z dnia 2 marca 2016 r. w wykonaniu zarządzenia z dnia 1 marca 2016 r. wezwano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku przez podanie: - czy małżonka pobiera stałe bądź okresowe świadczenia (np. rentę) jeśli tak należało podać w jakiej wysokości miesięcznie, - czy małżonka uzyskuje jakiekolwiek dochody miesięczne, jeśli tak należało wskazać z jakiego tytułu i w jakiej wysokości, - czy wnioskodawca i jego małżonka posiadają oszczędności pieniężne, jeśli tak należało podać ich wysokość, - czy syn pobiera stypendium (naukowe, socjalne) z tytułu nauki na wyższej uczelni, jeśli tak należało podać w jakiej wysokości miesięcznie, kwartalnie, - czy syn podejmuje prace dodatkowe, dorywcze, sezonowe, umowy zlecenia a jeśli tak, jakie uzyskuje z tego tytułu dochody, należało podać ich wysokość, - czy opłata za studia syna w wysokości 550,00 złotych jest opłatą miesięczną, kwartalną czy semestralną należało wskazać jaką, oraz do nadesłania: - zaświadczenia z zakładu pracy o wysokości miesięcznie uzyskiwanego wynagrodzenia za pracę. W dniu 25 marca 2016 r. wpłynęła odpowiedź wnioskodawcy na powyższe. W nadesłanym piśmie wnioskodawca wyjaśnił, że syn nie pobiera żadnego stypendium (ani naukowego ani socjalnego) opłata jaką płaci za studia syna w wysokości 550 zł jest opłatą miesięczną. Podał, że wysokość wynagrodzenia przedstawił w formularzu wniosku PPF i nie uległo ono zmianie. Nie została udzielona przez skarżącego odpowiedź na pytania dotyczące okresowych świadczeń pobieranych przez małżonkę, dochodów przez nią uzyskiwanych oraz posiadanych przez małżeństwo oszczędności pieniężnych. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...] maja 2016 r. odmówił J. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W ocenie referendarza sądowego wnioskodawca nie wykazał w sposób wystarczający, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Referendarz sądowy odmawiając przyznania prawa pomocy wskazał, że skarżący ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w innych sprawach wskazywał inne kwoty dochodów uzyskiwanych z wynagrodzenia za pracę (VII SA/Wa 2868/15, styczeń 2016 r. – ok. 4500 zł; VII SA/Wa 2791/15, styczeń 2016 r. – ok. 2800 zł). Z tego też względu referendarz sądowy uznał, że nadesłanie zaświadczenia z zakładu pracy potwierdziłoby wysokość uzyskiwanego dochodu przez wnioskodawcę bądź wykazałoby, że jego miesięczne wynagrodzenie może być różne. Wnioskodawca pomimo wezwania, nie nadesłał jednak takiego zaświadczenia. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy orzekł, iż wnioskodawca nie wykazał, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego wniósł J. Z. wskazując, że wniesienie opłaty doprowadzi do zachwiania budżetu domowego. Wnioskodawca zarzucał również brak przygotowania zawodowego referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy zaznaczyć, że postępowanie sądowoadministracyjne zostało w niniejszej sprawie wszczęte w dniu 22 grudnia 2015 r., a więc po wejściu w życie zmian wprowadzonych ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658), które weszły w życie z dniem 15 sierpnia 2015 r. Zgodnie zatem z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a", w brzmieniu znajdującym zastosowanie w niniejszej sprawie, rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W niniejszej sprawie Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego, iż brak było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wskazać bowiem należy, że art. 246 § 1 p.p.s.a. wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – pkt 1) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – pkt 2). Wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba tak wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym zależy zatem od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II OZ 43/15). Należy zgodzić się ze stanowiskiem referendarza sądowego, że brak było uzasadnienia dla uwzględnienia złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ani składając odpowiedni wniosek, ani po otrzymaniu wezwania do złożenia dodatkowych wyjaśnień oraz dokumentów. Ponadto skarżący nie wskazał w sprzeciwie w jakim zakresie ustalenia przyjęte przez referendarza sądowego są w jego ocenie błędne lub niezgodne z przepisami prawa, a także nie przedstawił argumentacji pozwalającej na przyjęcie, że w oparciu o wniosek o przyznanie prawa pomocy zawierający oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz złożone w odpowiedzi na pismo z dnia 2 marca dodatkowe wyjaśnienia, zasadne jest przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W sytuacji, gdyby doszło do uwzględnienia wniosku skarżącego, naruszona zostałaby zasada odpłatności za zainicjowaną przez siebie sprawę sądową. Należy wskazać, że prawo pomocy, stanowi wyjątek od powyższej zasady, którego udzielenie wiąże się z koniecznością należytego zachowania się wnioskodawcy (tj. przedstawienia sądowi oceniającemu wniosek całości materiału dokumentującego stan majątkowy). Prawo pomocy nie jest więc instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, a osobom, które wykażą taki fakt stosownymi dokumentami i oświadczeniami, co w niniejszym stanie faktycznym nie miało miejsca. Kontrolując zaskarżone sprzeciwem postanowienie Sąd uznał, że referendarz sądowy wobec niewykonania przez wnioskodawcę zarządzenia z dnia 2 marca 2016 r., zasadnie odmówił przyznania J. Z. prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.