VII SA/Wa 1390/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosława Kowalska po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu L. G. i E. G. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 9 lutego 2018 r. odmawiającego przyznania L. G. i E. G. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. G. i E. G. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2017 r. znak [....] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. L. G. i E. G. po otrzymaniu odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w sprawie VII SA/Wa 1390/17 zwrócili się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego oraz ustanowienia adwokata. W formularzu z dnia [.....] lipca 2017 r. skarżący oświadczyli, że do czasu odbioru w dniu [....] lipca 2017 r. mieszkania od dewelopera zmuszeni są koczować na terenie ogródków działkowych, gdyż nie mają gdzie mieszkać, natomiast w miesiące zimowe byli zmuszeni wynajmować kwatery, co pozbawiło ich oszczędności. Skarżący wskazali, że utrzymują się z renty E. G. w kwocie 1720,99 zł oraz wynagrodzenia za pracę L. G. w wysokości 1585,50 zł. Do zobowiązań i wydatków zaliczyli: ratę kredytu mieszkaniowego – 1002,29 zł, ratę kredytu - 35,75 zł, czynsz najmu (w okresie zimowym) - 900 zł, opłaty działkowe – 101,70 zł, opłaty za media - 300 zł, koszty leczenia - 500 zł, abonament za telefon – 135 zł, koszty dojazdów do pracy - 124 zł, utrzymanie samochodu - 400 zł. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 29 sierpnia 2017 r. przyznano skarżącym prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata, natomiast oddalono wniosek w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprzeciwu skarżących, postanowieniem z dnia 10 października 2017 r. utrzymał w mocy ww. postanowienie z 29 sierpnia 2017 r. Skarżący po otrzymaniu wezwania do wykonania prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi ponownie zwrócili się o zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. Z formularza PPF wynika, że wnioskodawcy utrzymują się z renty skarżącego w kwocie 1720,99 zł oraz wynagrodzenia za pracę jego żony w wysokości 1674,50 zł. Skarżący do zobowiązań i wydatków zaliczyli: ratę kredytu mieszkaniowego – 972 zł, ratę pożyczki zaciągniętej na częściowe prace wykończeniowe w mieszkaniu – 45,45 zł, czynsz za mieszkanie – 381,31 zł, opłaty za energię elektryczną – 293,45 zł, opłaty za działkę PZD ROD – 184,95 zł, opłaty za ścieki na działce PZD ROD – 108 zł, abonament za telefon – 163,18 zł, abonament za telewizję i internet – 74,66 zł, koszty leczenia - 600 zł, koszty dojazdów do pracy - 99 zł, koszty utrzymania samochodu - 400-500 zł miesięcznie. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 9 lutego 2018 r. odmówiono przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu starszy referendarz sądowy podał, że brak jest podstaw do przyznania skarżącym prawa pomocy, nie wykazali bowiem w sposób bezsporny, że nie są w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Ponadto, referendarz sadowy podał, że udzielone przez skarżących informacje, w szczególności dotyczące ponoszonych wydatków, budzą wątpliwości i nie pozwalają na uwzględnienie wniosku. W sprzeciwie od postanowienia z dnia 9 lutego 2018 r. skarżący wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu podali, że wydatki na opłaty są stałe i zmienne, zatem nie zawsze są w tej samej wysokości. Do sprzeciwu skarżący dołączyli faktury za energię elektryczną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. - ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym po dniu 15 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Ostatecznie do Sądu należy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się jedynie do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub też nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek, a także obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia niezbędnych środków finansowych. Sąd może kierować się w tym względzie wyłącznie przesłankami wynikającymi z art. 246 p.p.s.a. W ocenie Sądu, starszy referendarz sądowy zasadnie odmówił wnioskodawcom przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawcy podali, że wobec trudnej sytuacji materialnej nie są w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie. Należy stwierdzić, że z przedstawionego przez skarżących opisu stanu majątkowego nie wynika, aby jej sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazać należy, że skarżący decydując się na prowadzenie sprawy na drodze sądowej powinni liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i przez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Skoro środków tych skarżący sobie nie zapewnili i we własnej ocenie ich nie posiadają, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy im przyznać. Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe. Przyznanie prawa pomocy nie może być nadużywane w sytuacji, gdy strona posiada stałe dochody. Ponadto, spłata zobowiązań, kredytów, czy pożyczek nie może być okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Podejmując bowiem decyzję o ich zaciągnięciu strona musiała liczyć się z koniecznością ich spłaty. Konieczność spłaty zaciągniętych zobowiązań kredytowych nie może mieć priorytetu zapłaty przed ponoszeniem kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2014 r., sygn. akt I OZ 1/14). Wobec powyższego, Sąd uznał, że starszy referendarz sądowy, badając szczegółowo sytuację materialną wnioskodawców i dokonując porównania wysokości kosztów sądowych z ich możliwościami finansowymi, zasadnie odmówił przyznania wnioskodawcom prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., postanowiono, jak w sentencji.