VII SA/Wa 1413/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosława Kowalska, Sędziowie sędzia WSA Jadwiga Smołucha, sędzia WSA Krystyna Tomaszewska (spr.), Protokolant spec. Agnieszka Wrzodak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2019 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2019 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności oddala skargę Przedmiotem skargi B. S. (dalej: skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. (dalej: SKO) z [...] kwietnia 2019 r., znak [...], wydana w sprawie dotyczącej wniosku o umorzenie należności w związku z wydaniem dyspozycji usunięcia pojazdu w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Prezydent [...] decyzją nr [...] z [...] stycznia 2019 r. wydaną na podstawie art. 60 oraz art. 64 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2077 ze zm., dalej:ustawa o finansach publicznych) oraz art. 67a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 800 ze zm., dalej: o.p.) w związku z art. 67 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych odmówił skarżącej umorzenia należności w wysokości 440 zł wraz z wraz z należnymi odsetkami i kosztami upomnienia, ustalonej decyzją Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r., a powstałej w związku z wydaniem przez Straż Miejską [...] dyspozycji usunięcia pojazdu marki [...] o nr. rejestracyjnym [...], od którego usunięcia odstąpiono, na podstawie art.130a ust. 2a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1990 ze zm.). W wyniku wniesienia przez skarżącą odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO) w W. decyzją z [...] kwietnia 2019 r., znak [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu organ przytoczył przepisy regulujące nakładanie kar pieniężnych i udzielanie ulg w spłacie zobowiązań stanowiących dochód jednostki samorządu terytorialnego. Dalej organ stwierdził, że z akt sprawy jednoznacznie wynika, że wydana została ostateczna decyzja Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r., zobowiązująca skarżącą do zapłaty kosztów powstałych w związku z wydaniem dyspozycji usunięcia pojazdu marki [...] o nr. rej. [...] na kwotę 440 zł. Jednocześnie bezsporne jest, iż skarżąca na dzień złożenia wniosku o umorzenie przedmiotowej należności nie spłaciła jej, a co za tym idzie, zobowiązanie to nie wygasło. Okoliczności te przesądzają, że zobowiązanie skarżącej powstało, a tym samym zgodnie z art. 64 ustawy o finansach publicznych może być zastosowany zgodnie z wnioskiem w odniesieniu do całości tego zobowiązania wraz z naliczonymi odsetkami. Z oświadczenia o stanie majątkowym skarżącej wynika, że jest osobą w wieku ponad 70 lat, posiada zadłużenie prywatne, a miesięczny dochód w jej gospodarstwie domowym wynosi 1133,82 zł. Jednocześnie jest właścicielką mieszkania w W., a także posiadaczką samochodu osobowego marki [...] o nr. rej. [...]. W ocenie SKO Prezydent zasadnie ocenił stan majątkowy skarżącej, wskazując, że nie ma podstaw do umorzenia należności ze względu na ważny interes dłużnika, albowiem kto osiąga niskie, lecz regularne miesięczne dochody, zasadniczo nieróżniące się od dochodów innych osób, nie może liczyć na umorzenie należności publicznoprawnej. Organ podkreślił przy tym, że za ważny interes dłużnika nie można uznać bieżącej, trudnej sytuacji finansowej. Ważny interes dłużnika zaistnieje wówczas, gdy dłużnikowi w spełnieniu ciążącego na nim zobowiązania stanie na przeszkodzie okoliczność nadzwyczajna, niezależna od jego woli i niemożliwa do przezwyciężenia, co, zdaniem SKO, nie zaistniało w niniejszej sprawie. O istnieniu ważnego interesu dłużnika nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz decydować powinny kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają zdrowie i życie, a także możliwości zarobkowe w celu zdobycia środków utrzymania dla siebie i rodziny. Jednocześnie brak jest także interesu publicznego, bowiem rezygnacja organu władzy publicznej należnego prawem świadczenia byłaby niemającym żadnego uzasadnienia uprzywilejowaniem zobowiązanej w stosunku do innych osób w zakresie równego traktowania pod względem praw i obowiązków. Zdaniem organu nie została zatem naruszona zasada prawdy obiektywnej, wyrażona w art. 7 k.p.a. Z zasady tej wynika dla organu obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisu prawa. W ocenie SKO organ pierwszej instancji podjął wszelkie niezbędne działania celem ustalenia stanu faktycznego sprawy, a następnie w sposób przekonujący wykazał istnienie ważnego interesu skarżącej oraz brak interesu publicznego. Przede wszystkim w prawidłowy sposób została ustalona sytuacja finansowa, rodzinna i życiowa skarżącej, istniejąca w dacie rozstrzygnięcia sprawy. Wreszcie, organ wskazał, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który nawet w przypadku stwierdzenia przesłanki wymienionej w art. 55 ustawy o finansach publicznych, może, ale nie musi, umorzyć należności. Odnosząc się do treści odwołania SKO wyjaśniło, że w przedmiotowym postępowaniu nie badano prawidłowości ostatecznej decyzji Prezydenta [...] z [...] sierpnia 2017 r. Jednocześnie wskazało, że stosownie do przepisów ustawy o finansach publicznych, które mają w sprawie zastosowanie, właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać ulg w spłacie zobowiązań z tytułu niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym, nie tylko przez umorzenie w całości, ale także przez umorzenie w części lub odroczenie albo rozłożenie na raty. Niemniej, jak wynika z treści tych przepisów, organ nie może działać z urzędu. Do zastosowania ulgi wymagany jest bowiem wniosek zobowiązanego, który stanowi jednocześnie o zakresie i rodzaju wnioskowanej ulgi. Skargę na opisane wyżej rozstrzygnięcie wniosła B. S., wskazując, że samochód nie należał do niej, a także że nie ma pieniędzy na opłacenie nałożonej kary. Skarżąca nie sprecyzowała żądania skargi, jednak wynika z niej, że wnosi ona co najmniej o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowaną argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, a więc polega na weryfikacji decyzji organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowią art. 60, art. 61 ust. 1 pkt 4, art. 64 ust. 1, art. 67 ustawy o finansach publicznych oraz art. 67a § 1 o.p. Zgodnie z art. 60 pkt 7 ustawy o finansach publicznych środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publiczno-prawnym są w szczególności dochody pobierane przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw. Art. 61 ust. 1 pkt 2 tej ustawy stanowi, że organami pierwszej instancji właściwymi do wydawania decyzji w odniesieniu do należności, o których mowa w art. 60, o ile odrębne ustawy nie stanowią inaczej, w stosunku do należności budżetów jednostek samorządu terytorialnego są wójt, burmistrz, prezydent miasta, starosta albo marszałek województwa. Kara pieniężna wymierzana na zasadach określonych w art. 40 ust. 12 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 260, dalej: ustawa o drogach) należy do niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym w rozumieniu art. 60 ustawy o finansach publicznych. Należność ta ma zatem charakter publicznoprawny i stanowi dochód jednostki samorządu terytorialnego jaką jest gmina. Zgodnie zaś z art. 64 ust. 1 ustawy o finansach publicznych właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60. Natomiast zgodnie z art. 55 należności te mogą być umarzane w całości albo w części lub ich spłata może być odraczana lub rozkładana na raty, przy czym, jak stanowi art. 56 ustawy o finansach publicznych, należności, o których mowa w art. 55 pkt 5 ustawy, mogą być umarzane w całości, jeżeli zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny. Niemniej kara pieniężna, która jest przedmiotem wniosku skarżącej o umorzenie nie ma charakteru cywilnoprawnego, co czyni właściwym zastosowanie w tej sprawie odpowiednio art. 67a Ordynacji podatkowej. Przepis art. 67 ustawy o finansach publicznych stanowi bowiem, że do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego i odpowiednio przepisy działu III ("Zobowiązania podatkowe") o.p. Odpowiednie stosowanie w tym wypadku oznacza, że zgodnie z art. 67a § 1 pkt 3 o.p. organy administracji na wniosek dłużnika z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem dłużnika lub interesem publicznym może umorzyć w całości lub części środki publiczne stanowiące niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym, odsetki za zwłokę. Podkreślenia wymaga, że decyzja wydana na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 o.p. ma charakter uznaniowy, o czym świadczy zwrot "może". Ustawodawca, mając na względzie nadzwyczajny charakter ulg w spłacie zobowiązań publicznoprawnych, nie tylko zatem obwarował możliwość ich zastosowania określonymi przesłankami, ale wprowadził również konstrukcję uznania administracyjnego. Oznacza to, że nawet w przypadku stwierdzenia zaistnienia ustawowych przesłanek udzielenia ulgi, właściwy organ może, ale nie musi uwzględnić wniosku strony o umorzenie. Decyzja organu oparta jest w znacznej mierze na elementach natury słusznościowej. Niemniej organ, podejmując negatywną dla strony decyzję – nawet mającą charakter uznaniowy – jest zobowiązany do wskazania i uzasadnienia motywów, którymi się kierował. Ponadto wskazać należy, że zastosowanie art. 64 ustawy o finansach publicznych jest możliwe wyłącznie w odniesieniu do należności istniejących, o określonej wysokości. Do oceny, czy dane zobowiązanie istnieje, zastosowanie będą miały przepisy działu III o.p. Zgodnie z art. 21 § 1 tej ustawy zobowiązanie podatkowe powstaje z dniem: 1) zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie takiego zobowiązania albo 2) doręczenia decyzji organu podatkowego, ustalającej wysokość tego zobowiązania. W drugim przypadku zobowiązania mogą powstać dopiero z dniem prawidłowego doręczenia wydanej przez właściwy organ decyzji ustalającej wysokość tego zobowiązania. Ich powstanie jest nierozerwalnie związane z przeprowadzeniem procesu wymiaru zobowiązania, wydaniem decyzji i jej doręczeniem. Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy należy stwierdzić, że z akt sprawy jednoznacznie wynika, że wydana została ostateczna decyzja Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...].08.2017r zobowiązująca skarżącą do zapłaty kosztów powstałych w związku z wydaniem dyspozycji usunięcia pojazdu marki [...] o nr. rej. [...] na kwotę 440 zł. Jednocześnie bezsporne jest, iż skarżąca na dzień złożenia wniosku o umorzenie należności nałożonej decyzją Prezydenta nie spłaciła tego zobowiązania, a co za tym idzie, zobowiązanie to nie wygasło. Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji Sąd stwierdza, że organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, odmawiając skarżącej umorzenia należności. Przede wszystkim wskazać należy, że uznanie jest możliwością wyboru konsekwencji prawnej. Dlatego też w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny. Uznaniowość decyzji musi każdorazowo mieścić się w granicach nakreślonych przepisami powszechnie obowiązującego prawa, jak też zachowywać proporcje pomiędzy interesem publicznym a słusznym interesem strony. Sąd wyjaśnia, że zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Stosownie zaś do zasady swobodnej oceny dowodów zawartej w art. 80 k.p.a., organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie natomiast z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Jednak, jak to wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądów administracyjnych, w sprawach wszczynanych na wniosek obywatela i dotyczących ubiegania się przez niego o pewnego rodzaju uprzywilejowanie względem innych (tu zwolnienie z obowiązku publicznoprawnego) to na wnioskującym spoczywa główny ciężar wykazania, że na takie uprzywilejowanie zasługuje. Obywatel powinien wykazać inicjatywę dowodową, zaś organ ma obowiązek pouczyć go o tym uprawnieniu, z czego w kontrolowanym postępowaniu się wywiązał. Organ na podstawie dokumentów i danych udostępnionych przez skarżącą ustalił, że ma ona źródło dochodu, co prawda niewysokiego, ale stałego, ponadto zaś posiada mieszkanie i samochód. Ma też zadłużenie prywatne. Jej sytuacja majątkowa nie odbiega zatem od przeciętnej sytuacji majątkowej osoby w jej przedziale wiekowym i nie zachodzi nadzwyczajna okoliczność, niezależna od jej woli i niemożliwa do przezwyciężenia, która by obiektywnie uniemożliwiała jej zapłatę kwoty 440 zł, nałożonej decyzją Prezydenta z [...] sierpnia 2017 r. Zwrócić należy przy tym uwagę, że ważnego interesu podatnika, będącego jedną z przesłanek udzielenia ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę nie można utożsamiać z subiektywnym przekonaniem podatnika o potrzebie umorzenia zaległości podatkowej. Przeciwnie, przez ważny interes podatnika należy rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika i że umorzenie zaległości podatkowych lub odsetek uzasadnione będzie jedynie w takich wypadkach, które spowodowane zostały działaniem czynników, na które podatnik nie może mieć wpływu i które są niezależne od sposobu jego postępowania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 29 maja 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 173/09). Biorąc pod uwagę powyższe Sąd stoi na stanowisku, że organ zasadnie odmówił skarżącej umorzenia przedmiotowej należności pieniężnej. Nie zaistniał bowiem ważny interes zobowiązanej, a w sprawie brak jest interesu publicznego przemawiającego za wydaniem odmiennego rozstrzygnięcia. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), orzekł jak w sentencji.