VII SA/Wa 1472/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Izabela Ostrowska po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. G. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 5 czerwca 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. G. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2017 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku uzyskania pozwolenia na użytkowanie postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. M. G. ("wnioskodawczyni"), po otrzymaniu odpisu wyroku Sądu z dnia 21 marca 2018 r. wraz z uzasadnieniem, w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 5 czerwca 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego, z uwagi na fakt, że wnioskodawczyni nie wykazała, że jej sytuacja jest tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia [...] czerwca 2018 r. (data nadania) wnioskodawczyni wniosła sprzeciw od tego postanowienia, wskazując ponownie na swoją sytuację majątkową i osobistą. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2012 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1 przywołanego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z tym, ciężar wykazania tej przesłanki spoczywa na osobie składającej wniosek. W niniejszej sprawie wnioskodawczyni wskazała, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z dochodów w wysokości ok. [...] złotych miesięcznie. Na kwotę tą składa się dochód z tytułu renty rodzinnej w wysokości [...] złotych oraz dochód z tytułu umowy najmu [...] złotych plus opłaty za media w wynajętym budynku ok. [...] złotych. Wnioskodawczyni podała, że posiada współwłasność, udział [...] domu jednorodzinnego o pow. ok. [...] m², częściowo wykończonego, o wartości ok. [...] złotych oraz [...] działki budowlane w C. dużym gm. G. o łącznej pow. [...] m² oraz samochód osobowy [...] z 2008 r. Wnioskodawczyni wskazała, że ponosi koszty na mieszkanie, spłatę kredytów, opłaty za media, koszty leczenia, eksploatacji samochodu, ubezpieczenie samochodu, podatki oraz koszty wyżywienia. Zaznaczyła, że w najbliższym czasie duże wydatki to polisa OC, AC plus NNW ok. [...] złotych, koszty zakupu opon samochodowych letnich i zimowych ok. [...] złotych. Do wniosku wnioskodawczyni załączyła zestawienie transakcji na koncie bankowym z ostatnich 3 miesięcy, od 2 marca 2018 r. – 18 maja 2018 r. oraz kserokopię polisy OC. Z kolei w sprzeciwie wnioskodawczyni podkreśliła, że jest inicjatorem dwóch postępowań, prowadzonych przed tutejszym Sądem, i że w każdej z nich, w jej ocenie, istnieje konieczność ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Wnioskodawczyni uznała więc, że referendarz, rozpoznając jej wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien wziąć pod uwagę także tę okoliczność oraz fakt, że koszt ustanowienia takiego pełnomocnika przewyższa kilkunastokrotnie wysokość wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Wnioskodawczyni podniosła także, że nie miał racji referendarz sądowy uznając, że fakt spłacania kredytu oznacza, że ma ona środki pozwalające na ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Zdaniem wnioskodawczyni, skoro kredyt ten nie był przeznaczony na cele konsumpcyjne, a na leczenie i pochówek męża, to okoliczność ta powinna być wzięta pod uwagę przez referendarza i powinna skutkować pozytywnym rozpoznaniem jej wniosku. W ocenie Sadu, referendarz sądowy, rozpoznając złożony wniosek słusznie uznał, że wnioskodawczyni nie wykazała, w sposób niebudzący wątpliwości, że znajduje się w trudniej sytuacji materialnej, która uzasadniałby przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jak wynika ze złożonego wniosku, wnioskodawczyni posiada stały dochód (renta oraz najem lokalu), posiada działki budowlane, współwłasność domu oraz samochód. Słusznie więc referendarz stwierdził, że wnioskodawczyni nie można zaliczyć do osób ubogich, którym należy przyznać prawo pomocy. Zasadne było także przytoczenie stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym sam fakt spłaty zaciągniętego kredytu nie stanowi przesłanki do przyznania prawa pomocy, a spłata zobowiązań z tytułu kredytu bankowego nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Zaciągnięty przez wnioskodawcę kredyt, ponadto, świadczy o tym, że posiada on zdolność płatniczą, skoro wniosek w tym zakresie pozytywnie przeszedł weryfikację przeprowadzaną przez bank (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2005 r., sygn. akt II GZ 56/05, LEX nr 1 405 491). Wskazać należy, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych na ocenę, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych zasobów pieniężnych, ale także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych. Posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2013 r. sygn. akt II FZ 158/13, LEX nr 1 310 045, z dnia 5 kwietnia 2013 r. sygn. akt II OZ 222/13, LEX nr 1 296 872). Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawa pomocy, chronić czy też wzbogacać, majątku podmiotów prywatnych. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 470/14, LEX nr 1 240 493). Jak wynika z przywołanych orzeczeń, już sama potencjalna możliwość uzyskiwania dodatkowych dochodów z posiadanego majątku wyklucza lub czyni w praktyce niemożliwym pozytywne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Majątek taki może nie tylko przynosić stronie wymierne korzyści, ale może również stanowić zabezpieczenie dla ewentualnego kredytu czy pożyczki. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15, LEX nr 1 640 412, w postępowaniu sądowym zasadą jest odpłatność za zainicjowaną przez siebie sprawę sądową, zaś wyjątkiem od niej możliwość ubiegania się o zwolnienie w tym przedmiocie. Rolą sądu jest, natomiast, ocena, komu ma zostać udzielona, pochodząca z budżetu państwa, pomoc. Skoro wnioskodawca nie wykazał, że w jego przypadku zachodzi wyjątek, uregulowany w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., tj. nie wykazał, że pozyskanie przez nich środków na pokrycie kosztów postępowania jest obiektywnie niemożliwe, Sąd musiał utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W tym stanie rzeczy Sąd – na mocy art. 260 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji postanowienia.