VII SA/Wa 1501/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca: sędzia WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka Sędziowie: sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk asesor WSA Katarzyna Tomiło-Nawrocka (spr.) Protokolant: referent stażysta Oliwia Woźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi P. P., T. D., H. O., M. D., T. T., M. R., O. D., M. P., M. L., M. L., B. K., T. L., S. S., M. P., A. P. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 stycznia 2023 r. nr DWRMNiE-WROOA-65350-4/2020 w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz P. P., T. D., H. O., M. D., T. T., M. R., O. D., M. P., M. L., M. L., B. K., T. L., S. S., M. P., A. P. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: "Minister" lub "organ") decyzją z dnia 27 stycznia 2023 r., znak DWRMNiE-WROOA-65350-4/2020, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a., po rozpatrzeniu wniosku z dnia 1 czerwca 2022 r. P. P. oraz T. D. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] maja 2022 r., znak [...], wydaną w przedmiocie umorzenia postępowania o wpis do Rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych wspólnoty religijnej o nazwie [...] z siedzibą w P. Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym sprawy. W dniu 13 października 2020 r. do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wpłynął wniosek o wpis do Rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych wspólnoty religijnej o nazwie [...]. Do wniosku dołączono m.in.: 1) 109 deklaracji członków założycieli nowej wspólnoty religijnej wraz z notarialnie poświadczonymi podpisami, oraz pełnomocnictwami udzielonymi P. P. i T. D., do których dołączono potwierdzenie dokonania opłaty skarbowej od złożonych pełnomocnictw; 2) informację o dotychczasowych formach życia religijnego i metodach działania [...] na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; 3) statut [...]; 4) informację o podstawowych celach, źródłach i zasadach doktrynalnych, obrzędach religijnych [...]. Pismem z dnia [...] listopada 2020 r. D. Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji - po dokonaniu szczegółowej analizy złożonego wniosku - poinformował wnioskodawców o trybie postępowania administracyjnego w sprawie wpisu kościoła lub innego związku wyznaniowego do ww. Rejestru, prowadzonego przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, wskazując na ustawę z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (Dz. U. z 2017 r., poz. 1153, dalej "ustawa"). Organ stwierdził, iż wniosek zawiera braki i uchybienia w zakresie prawidłowego dopełnienia m.in. dyspozycji art. 31 ust. 1 i 2 oraz art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy. Poinformował m.in., iż zgodnie z dyspozycją art. 31 ust. 1 - 2 ustawy prawo wniesienia wniosku, o którym mowa w art. 30 ustawy, przysługuje co najmniej 100 obywatelom polskim posiadającym pełną zdolność do czynności prawnych. Ponadto wnioskodawcy składają listę zawierająca ich notarialnie poświadczone podpisy potwierdzające treść ww. wniosku i deklaracji o utworzeniu kościoła lub innego związku wyznaniowego imię i nazwisko, datę urodzenia, miejsce zamieszkania oraz serię i numer dokumentu tożsamości oraz numer PESEL każdego z wnioskodawców. Organ poinformował wnioskodawców, iż znajdują się na niej dane 26 osób (szczegółowo wskazane w piśmie), różne od podanych przez notariusza poświadczającego podpisy potwierdzające treść wniosku. Równocześnie Minister wezwał do wyjaśnienia rozbieżności oraz usunięcia braków i uchybień we wniosku, poprzez złożenie przez wnioskodawców stosownych oświadczeń. Odnosząc się do załączonej do wniosku Informacji o dotychczasowych formach życia religijnego i metodach działania [...] na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, organ wskazał, iż nadesłana przy wniosku dokumentacja na nie spełnia wymogów określonych w przepisach art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy w sposób wystarczający, który by pozwolił prawidłowo ocenić charakterystykę jego faktycznej działalności religijnej. W ocenie organu etapy jej tworzenia organizacyjnego z punktu widzenia wyznawania i szerzenia wiary religijnej opisano bardzo ogólnie, nie wskazano czasokresu i miejsca spotkań członków [...], przynajmniej tych najważniejszych, a które przyczyniłyby się do ściślejszego jej formowania się. W związku z powyższym organ wezwał wnioskodawców do uzupełnienia braków i uchybień we wniosku, do nadesłania zdjęć dokumentujących wydarzenia opisane we wniosku, artykułów prasowych, linków do stron internetowych, potwierdzających spotkania założycieli [...] w określonych miejscach i czasie. Ponadto wezwał wnioskodawów do rozwinięcia i doprecyzowanie sformułowań znajdujących się we wniosku: "...Od tego czasu spotykaliśmy się regularnie w różnych miejscach mocy.", "... urządzaliśmy ogniska rodowe, podczas których łączyliśmy się z naszym rodem i opiekunami". Na powyższe braki dotyczące dopełnienia dyspozycji art. 32 ust. 1 i 2 ustawy wnioskodawcy odpowiedzieli pismem z dnia 25 stycznia 2021 r. oraz, w odpowiedzi na kolejne wezwanie organu rejestrowego z dnia 5 kwietnia 2021 r. oraz z dnia 21 maja 2021 r. Odnosząc się do nadesłanego przy wniosku projektu statutu [...] organ wezwał wnioskodawców do uzupełnienia szczegółowo wskazanych w pismach braków i uchybień oraz wprowadzenie w ww. statucie dodatkowych, opisanych propozycji zmian, w celu dostosowania go do obowiązujących przepisów prawa, ze szczególnym uwzględnieniem cyt. powyżej ustawy. Ostateczna wersja statutu [...] wpłynęła do organu rejestrowego w dniu 30 lipca 2021 r. Po uzupełnieniu dokumentacji, organ stwierdził, że wnioskodawcy nie udowodnili, iż tworzą wspólnotę religijną w myśl art. 2 pkt 1 ustawy. Minister stanął na stanowisku, że istotnym narzędziem dla oceny, czy dany związek religijny zgłoszony do rejestru jest rzeczywiście związkiem o charakterze religijnym, czyli domyślnie takim, który chce realizować cele opisane w ustawie, jest prześledzenie dynamiki jego rozwoju. Koresponduje z tym wymogiem treść art. 32 ust. 2 ustawy, który nakazuje związkowi dostarczenie informacji o "dotychczasowych formach życia religijnego i metodach działania kościoła lub innego związku wyznaniowego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej". Kościół lub inny związek wyznaniowy powinny mieć charakter religijny. W obecnych ramach prawnych, wg organu rejestrowego, religię należy pojmować w sposób tradycyjny. W przeciwnym razie każdy zestaw poglądów można byłoby uznać za religię. Organ, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wyjaśnił, że nie może bowiem być zarejestrowana na podstawie art. 30 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania organizacja, która nie uwzględnia w swoim statucie istnienia Boga jako świętości (sacrum). Analiza dokumentów, informujących o podstawowych celach, źródłach i zasadach doktrynalnych, obrzędach religijnych [...], doprowadziła do konkluzji, iż przedstawiona doktryna religijna nie odpowiada w/w wymogom. Brak w niej dogmatyki właściwej dla związków wyznaniowych. Tezę tę potwierdzają cele działalności [...] i zasady ich realizacji, określone w rozdz. II statutu. Wymienione cele właściwe są raczej dla stowarzyszeń. Brak jest ściśle sprecyzowanej doktryny religijnej, dogmatów i zasad wiary, liturgii, form sprawowania kultu religijnego i udzielania posług religijnych. Opisując swoją doktrynę wnioskodawcy stwierdzają, iż "[...] jest realną, funkcjonującą wspólnotą religijną, dla której najistotniejsze jest działanie na jak najwyższych wibracjach, zestrojonych z częstotliwością [...], czyli [...]. Ważny jest więc dla nas również rozwój osobisty, życie w zdrowiu, miłości i poczuciu spełnienia oraz jedności z sobą i innymi. Z analizy dokumentów informujących o dotychczasowych formach życia religijnego, które wnioskodawcy złożyli w postępowaniu o wpis do rejestru, wynika, iż są to zdjęcia przedstawiające internetowe oferty warsztatów i zajęć np.; "[...]" [...], "[...]", [...]", "[...]", "[...]", "[...]", "[...]". Następnie przedstawiono informacje na temat ceremonii, które również są zdjęciami przedstawiającymi oferty warsztatów i zajęć np.: "[...]", "[...]", "[...]", "[...]". Również informacje o rytuałach i ceremonie związane z żywiołami [...] zostały przedstawione w ten sam sposób, przykładowo są to oferty na: "[...]", "[...]". Wszystkie wyżej wymienione warsztaty i zajęcia odbywały się pod auspicjami [...]. Z analizy ofert zawartych na stronie internetowej wynika, iż są one płatne. Na części dokumentów przedstawionych przez wnioskodawców również można zauważyć ceny warsztatów. Organ rejestrowy zauważa, iż w/w dane zawierają de facto informacje o prowadzeniu działalności gospodarczej przez podmiot [...], który ewidentnie powiązany jest z organizacją [...]. Według organu z pewnością nie można tych informacji uznać za spełniające warunek wynikający z art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy, a mianowicie informację o dotychczasowych formach życia religijnego i metodach działania kościoła lub innego związku wyznaniowego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Dotychczasowa działalność skupiona była na prowadzeniu działalności gospodarczej. Z tego względu nie można uznać, iż wnioskodawcy utworzyli wspólnotę religijną, gdyż taka może być założona jedynie w celu wyznawania i szerzenia wiary religijnej, posiadająca własny ustrój, doktrynę i obrzędy kultowe, co stanowi art. 2 pkt 1 ustawy. Po przeanalizowaniu całości materiałów w sprawie, organ stwierdził, iż obywatele wnioskujący o wpis [...] do rejestru nie utworzyli wspólnoty religijnej, o której mowa w art. 2 pkt 1 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, tj. w celu wyznawania i szerzenia wiary religijnej, posiadające własny ustrój, doktrynę i obrzędy kultowe. Odnosząc tę kwestię bezpośrednio do bezprzedmiotowości postępowania, Minister zauważył, iż poczynione ustalenie co do celu utworzenia [...], skutkuje uznaniem, iż taka wspólnota jak [...] nie spełnia przesłanek aby być przedmiotem postępowania o wpis do Rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych. Wnioskodawcy, nie zgadzając się z tą decyzją, złożyli wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Opisaną na wstępie decyzję Minister utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję własną. W uzasadnieniu decyzji, Minister szczegółowo odniósł się do podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzutów. Jednocześnie podtrzymał swoją argumentację dotyczącą religijnego charakteru, który powinien posiadać kościół lub inny związek wyznaniowy. W obecnych ramach prawnych, według organu, religię należy pojmować w sposób tradycyjny. W przeciwnym razie każdy zestaw poglądów można byłoby uznać za religię. Rozpatrując ponownie sprawę, Minister, opierając się na ponownie ocenionych dowodach, jak i z uwzględnieniem i odniesieniem się do argumentacji strony skarżącej, stwierdził, iż z pewnością nie można tych dowodów informacji i argumentów wnioskodawców uznać za spełniające warunek wynikający z art. 31 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy. Dotychczasowa działalność skupiona była na prowadzeniu działalności gospodarczej. Z tego względu nie można uznać, iż wnioskodawcy utworzyli wspólnotę religijną, gdyż taka może być założona jedynie w celu wyznawania i szerzenia wiary religijnej, posiadająca własny ustrój, doktrynę i obrzędy kultowe, co stanowi art. 2 pkt 1 ustawy. Reasumując, ustalenia poczynione przez Ministra, co do celu utworzenia [...], skutkuje uznaniem, iż taka wspólnota jak [...] nie spełnia przesłanek aby być przedmiotem postępowania o wpis do rejestru. P. P., T. D., H. O., M. D., T. T., M. R., O. D., M. P., M. L., M. L., B. K., T. L., S. S., M. P., A. P. (dalej: "skarżący"), nie zgadzając się z decyzją organu odwoławczego, zaskarżyli ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucili: 1. naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. oraz art. 10 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 1, art. 30, art. 32 ust. 1, art. 34 ust. 1 ustawy w zw. z art. 25 ust. 2, art. 31 ust. 3, art. 53 ust, 1 i 2 Konstytucji RP w zw. z art. 9, 11, 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności Rzym z dnia 4 listopada 1950 r. a) poprzez pozbawienie wnioskodawców prawa do korzystania z wolności sumienia i wyznania polegające na nieuprawnionej ingerencji organu rejestrowego w wolności dotyczące sfery wierzeń wnioskodawców, co w konsekwencji doprowadziło do niedopuszczalnej oceny prawowitości przekonań religijnych wnioskodawców i utrzymania w mocy decyzji o umorzeniu postępowania rejestrowego, w sytuacji gdy wnioskodawcy przedstawili wszystkie wymagane ustawą dokumenty, w tym deklaracje, statut, informacje o dotychczasowych formach życia religijnego i metodach działania [...] na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz informację o podstawowych celach, źródłach i zasadach doktrynalnych, obrzędach religijnych [...], a organ nie czynił w zakresie tychże dokumentów jakichkolwiek dalszych uwag i nie kierował do wnioskodawców wezwań o uzupełnienie, a nadto sam organ nie zebrał dowodów (o istnieniu których poinformowałby wnioskodawców), które wskazywałyby, że [...] został powołany w innym celu niż wyznawanie i szerzenie wiary religijnej; b) poprzez odmowę zarejestrowania [...] w rejestrze kościołów i innych związków wyznaniowych (umorzenie postępowania), w sytuacji gdy wnioskodawcy korzystając z konstytucyjnej i konwencyjnej wolności sumienia i wyznania, utworzyli i zamieszkali zarejestrować wspólnotę religijną, a to w celu wyznawania i szerzenia wiary religijnej, posiadającą dodatkowo własny ustrój, doktrynę i obrzędy kultowe; c) poprzez powołanie się przez organ przy okazji umorzenia postępowania w sprawie na przyczynę pozorną i wykreowaną przez organ tylko po to, aby uniemożliwić [...] wpis do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych, czym naruszono zasadę zakazu dyskryminacji, proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania; d) poprzez przekroczenie przez organ przyznanych mu ustawowo kompetencji organu wyłącznie rejestracyjnego i odmowę rejestracji związku wyznaniowego opartą na przesłankach, które nie mają podstaw prawnych; e) poprzez niezasadne umorzenie postępowania rejestrowego w sytuacji, gdy wniosek został złożony przez podmiot uprawniony, który spełnił wszystkie przesłanki ustawowe pozwalające na zarejestrowanie związku wyznaniowego; f) poprzez błędne przyjęcie, że wnioskodawcy zobowiązani są do udowodniania, iż tworzą wspólnotę religijną; g) poprzez błędne przyjęcie, iż organ rejestrowy ma kompetencję do oceniania co jest religią i wspólnotą religijną; h) poprzez dowolne ustalenie definicji religii oraz związku wyznaniowego, którą w ocenie organu rejestrowego pojmować należy w sposób tradycyjny, choć to w gestii związku wyznaniowego leży prawo do kształtowania dogmatów i innych czynników wpływających na przedmiot przekonań religijnych; i) poprzez błędne określenie zakresu i treści jaką winny zawierać dokumenty, o których mowa w art. 32 ust. 1 pkt 2 oraz 3 ustawy tj.: informacja o dotychczasowych formach życia religijnego i metodach działania oraz informacja o podstawowych celach, źródłach i zasadach doktrynalnych, obrzędach religijnych, w sytuacji gdy mają to być jedynie informacje, a brak jest legalnej definicji tychże dokumentów: j) poprzez błędne stwierdzenie, iż za próbę ominięcia prawa należy traktować sytuację gdy jeden z wnioskodawców, zasiada również w zarządzie spółki tj. Z. sp. z o.o., której siedziba mieści się pod tym samym adresem co siedziba [...], w sytuacji gdy ustawa ani inny akt prawa powszechnie obowiązujące, nie zawiera katalogu osób lub aktywności, które miałyby wykluczać możliwość skorzystania z prawa do złożenia wniosku o wpis do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych oraz z prawa do wolności myśli, sumienia i wyznania; 2. art. 6, 7, 7a, 8, 9,11, 77 § 1,107 § 3 k.p.a.: a) poprzez pomijanie okoliczności faktycznych i prawnych przemawiających za rejestracją wnioskowanego związku wyznaniowego b) poprzez błędne ustalenie, że [...] nie posiada obrzędów polegających na oddawaniu czci sacrum, w sytuacji gdy elementy te zostały precyzyjnie i wyczerpująco opisane w zaoferowanej organowi rejestrowemu dokumentacji c) poprzez błędne ustalenie, iż przedstawiona doktryna religijna [...] nie odpowiada wymogom Ustawy, gdyż brak w niej dogmatyki właściwej dla związków wyznaniowych, w sytuacji gdy dogmatyka i doktryna religijna [...] zostały precyzyjnie i wyczerpująco opisane w zaoferowanej organowi rejestrowemu dokumentacji; d) poprzez błędne ustalenie, iż dokumentacja zaoferowana przez [...] potwierdza, iż [...] nie jest wspólnotą religijną utworzoną w celu wyznawania i szerzenia wiary religijnej, w sytuacji gry prawidłowa ocena dokumentów zaaferowanych przez wnioskodawców organowi rejestrowemu, winna doprowadzić do odmiennych wniosków przemawiających za zasadnością wpisu [...] do rejestru; e) poprzez bezpodstawne i nieznajdujące oparcia w zebranym sprawie materialne dowodowym stwierdzenie przez organ, iż w "[...]’' tj. miejscu sprawowania obrzędów przez wnioskodawców, prowadzona jest przez wnioskodawców działalności gospodarcza, a nadto, iż to na wnioskodawcach ciąży obowiązek udowodnienia, iż takiej aktywności w tym miejscu nie prowadzą f) poprzez zaniechanie poinformowania wnioskodawców niezwłocznie tj. w pierwszym piśmie, iż [...] nie wykazuje w ocenie organu rejestrowego cech wspólnoty religijnej w rozumieniu przepisów Ustawy i prowadzenie postępowania administracyjnego w dalszym ciągu z zaniechaniem poinformowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, a nadto prowadzenia postępowania dłużej niż jest to konieczne do załatwienia sprawy (przewlekłość postępowania); g) poprzez oparcie rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie na dowodach, co do których organ nie wydał formalnego postanowienia o ich dopuszczeniu oraz na dowodach przeprowadzonych poza niniejszym postępowaniem administracyjnym, a także uzyskanych w wyniku naruszenia prawa ochrony danych osobowych i prawa do prywatności, co skutkuje również tym, że informacje te nie odnoszą się do okoliczności mających znaczenie dla niniejszej sprawy przez co wydana przez organ decyzja - narusza obowiązek rzetelnego wyjaśnienia sprawy; h) przez wydanie decyzji, pomimo niezapewnienia przez organ skarżącym czynnego udziału w postępowaniu z powodu braku poinformowania jakie dowody stanowią dowód w sprawie (które zostały dopuszczone przez organ, a które nie – i dlaczego) i przeprowadzenie dowodu uzyskanego w ramach oddzielnego/innego postępowania lub aktywności administracyjnej (bez podstawy prawnej), bez jednoczesnego zapewnienia skarżącym gwarancji wynikających z zasad przeprowadzania postępowania dowodowego przez organ administracji publiczne. W oparciu o tak postawione zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji organu lub stwierdzenie nieważności decyzji z uwagi na wydanie jej z rażącym naruszeniem prawa, zobowiązanie organu do wydania w terminie 7 dni decyzji o wpisie [...] do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych prowadzonego przez ministra właściwego do spraw wyznań religijnych tj. przez organ, a także o zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania wg norm przepisanych. Ponadto skarżący wnieśli, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. o przeprowadzenie dowodu z: 1. decyzji organu z dnia z dnia 27 stycznia 2023 r. w przedmiocie umorzenia postępowania z wniosku o wpis do rejestru [...] z siedzibą w P. (sprawa [...]); 2. protokołu nr [...] z posiedzenia Komisji [...]Rady Miasta G., które odbyło się [...] września 2017 r.; 3. wydruku z [...] dot. H. C. powyższe dowody w celu wykazania okoliczności wskazanych szczegółowo w uzasadnieniu skargi, w tym powtarzalnego dopuszczania się przez organ skrajnej dyskryminacji, naruszeń zasady bezstronności, proporcjonalności oraz równego traktowania. W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawili argumentację, mającą na celu wykazanie zasadności podniesionych zarzutów. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi przepisami prawa, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Z kolei zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega natomiast wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając niniejszą sprawę uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja o umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., postępowania rejestracyjnego związku wyznaniowego, opiera się na ustaleniu braku spełnienia przez skarżącą przesłanek uprawniających do występowania jako przedmiot postępowania o wpis do Rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych. Zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy, korzystając z wolności sumienia i wyznania obywatele mogą w szczególności: tworzyć wspólnoty religijne zakładane w celu wyznawania i szerzenia wiary religijnej, posiadające własny ustrój, doktrynę i obrzędy kultowe. Tryb rejestrowania nowych kościołów i związków wyznaniowych z woli ustawodawcy poddany jest procedurze administracyjnej prowadzonej przed ministrem właściwym do spraw wyznań religijnych. Jak zauważa się w piśmiennictwie, poszczególne wspólnoty religijne – poprzez rejestrację – otrzymują udział (dostęp) do sfery publiczno-państwowej, a w szczególności do uczestnictwa w realizacji zadań publicznych, poddanie się zatem procesowi rejestracji można potraktować jako formę przywileju, polegającego na uczestnictwie w publicznym obrocie prawnym na specjalnych zasadach. (tak: A. Mezglewski, Utworzenie oraz rejestracja związku wyznaniowego jako przejaw wolności religijnej. Opubl. Studia z Prawa Wyznaniowego 2015/18/123-124) Zwrócić uwagę należy, że w preambule ustawy o gwarancjach sumienia i wyznania ustawodawca wskazał m.in. na podporządkowanie postanowieniom Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej o wolności sumienia i wyznania, nawiązując do godnej trwałego szacunku i kontynuacji tradycji tolerancji i wolności religijnej oraz potwierdzającej ją współpracy Polaków różnych wyznań i światopoglądów w rozwoju i pomyślności Ojczyzny, oraz zasad zawartych w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych, Akcie Końcowym Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie oraz Deklaracji Organizacji Narodów Zjednoczonych o wyeliminowaniu wszelkich form nietolerancji i dyskryminacji z powodów religijnych lub przekonań, umacniając warunki do czynnego i równoprawnego uczestnictwa obywateli w życiu publicznym i społecznym, bez względu na ich stosunek do religii. W orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wskazuje się natomiast, że związki wyznaniowe nie są jedynie instrumentami realizacji indywidualnych celów religijnych. W głębszym wymiarze zapewniają one kontekst dla rozwoju indywidualnego samostanowienia oraz służą osiągnięciu pluralizmu w społeczeństwie. Ochrona gwarantowana wolności stowarzyszania się przez osoby wierzące umożliwia tym osobom realizację wspólnotowych decyzji podejmowanych w związku ze wspólnymi projektami ukształtowanymi przez tożsame przekonania. (wyrok ETPCz z 8 kwietnia 2014 r., 70945/11, Magyar Keresztény Mennonita Egyhaz i inni v. Wegry, Lex nr 1444275) W myśl art. 32 ust. 1 pkt 3 ustawy, wniosek o wpis do rejestru powinien zawierać informację o podstawowych celach, źródłach i zasadach doktrynalnych, obrzędach religijnych. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister stwierdził, że zasadnicze znaczenie w sprawie ma ustalenie, czy wnioskodawcy są wspólnotą religijną, jednocześnie wskazując, że w obecnych ramach prawnych religię należy pojmować w sposób tradycyjny. Minister stanął na stanowisku, że brak jest dogmatyki wiary właściwej dla związków wyznaniowych. Zdaniem Sądu, postępowanie przed organem rejestrowym wymagało wiadomości specjalnych, co powoduje konieczność odwołania się do odpowiednich dziedzin wiedzy takich jak religioznawstwo i socjologia religii. Stanowisko Sądu wpisuje się w tożsame wypowiedzi judykatury. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 lipca 2018 r., sygn. akt II OSK 2217/16) Organ samodzielnie dokonał oceny zgromadzonych materiałów - deklaracji o utworzeniu kościoła lub innego związku wyznaniowego, wniosku o wpis do rejestru i nadesłanych w toku postępowania dokumentów, w kontekście posiadania cech kościoła lub innego związku wyznaniowego przez podmiot wnioskujący. W ocenie Sądu, dokonanie we własnym zakresie oceny okoliczności sprawy, które wymagały wiadomości specjalnych, świadczy o trafności zarzutów skargi w zakresie naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W ocenie Sądu, organ rejestrowy dokonując samodzielnie oceny, czy wniosek o rejestrację dotyczy podmiotu, który jest kościołem lub związkiem wyznaniowym, mimo występujących niejasności, naruszył art. 7 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Uchybienie to doprowadziło z kolei do naruszenia art. 77 § 1 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy oraz art. 80 k.p.a., w myśl którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Wady te mogły mieć istotny wpływ na wynik kontrolowanego postępowania i uzasadniały wyeliminowanie wydanej w sprawie decyzji z obrotu prawnego. Końcowo Sąd wskazuje, że nie uwzględnił wniosków dowodowych skarżących zawartych w skardze. W postępowaniu przed sądami administracyjnymi zakres postępowania dowodowego wyznacza art. 106 § 3 p.p.s.a. Ma ono wyłącznie charakter uzupełniający, ograniczający się do dowodów z dokumentów i co więcej, nie służy ustalaniu stanu faktycznego sprawy administracyjnej, albowiem rolą i zadaniem sądu jest kontrola prawidłowości jego ustalenia przez organ, nie zaś wyręczanie w tym względzie organu administracji właściwego do załatwienia sprawy. Przepis ten wprowadza odstępstwo od zasady orzekania przez wojewódzki sąd administracyjny na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a.), a więc na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania toczącego się przed tymi organami. Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Dyspozycja art. 106 § 3 p.p.s.a. nie daje zatem podstaw, by żądać przeprowadzenia przed sądem administracyjnym postępowania dowodowego wskazującego na istnienie nowych okoliczności faktycznych, których strona nie podniosła w toku postępowania przed organem administracji (por. wyrok NSA z 6 października 2009 r., sygn. akt II FSK 615/08). Posłużenie się w powyższym przepisie stwierdzeniem "sąd może" wyraźnie wskazuje na uprawnienie sądu, a nie jego obowiązek. Już tylko to stwierdzenie wyklucza możliwość skutecznego postawienia sądowi pierwszej instancji zarzutu jego naruszenia. Nieprzeprowadzenie dowodu z dokumentu, tak jak wskazuje to przepis art. 106 § 3 p.p.s.a., nie może być oceniane jako naruszenie prawa procesowego i to naruszenie, mające istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyroki NSA: z 30 września 2009 r., sygn. akt I OSK 160/09; z 21 września 2010 r., sygn. akt I GSK 243/10; z 17 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OSK 165/11; z 25 września 2012 r., sygn. akt II OSK 840/11). W niniejszej sprawie nie zachodziła konieczność przeprowadzenia dowodu ze wskazanych przez skarżących dokumentów. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w zupełności wystarczył do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. W tej sytuacji Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni fakt, że dla rozpoznania wniosku o rejestrację związku wyznaniowego, z uwagi na konstytucyjnie gwarantowaną wolność wyznania, celowym jest uzyskanie opinii biegłego i dokonanie jej stosownej oceny. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.