VII SA/Wa 1506/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk asesor WSA Paweł Konicki Protokolant: sekretarz sądowy Grażyna Dmitruk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2024 r. sprawy ze skargi sprawy ze skargi P. D. , A. D. , A. S. 1., A. C. 1., A. Z. , A. K. , A. B. 1., A. G., A. M. 1., A. P. 1., A. S. 2., A. C. 2., A. P. 2., A. P. 3., A. N., A. C. 3. , A. B. 2. , A. S. 3. , A. S. 4. , A. M. 2. , A. C. 4. , A. J. 1. , A. M. 3. , A. J. 2. , B. G. , B. M. , B. P. , B. S. , B. K. , D. J. 1., D. M., D. J. 2, D. W., E. N. , G. S., I. G., I. W., J. K. 1., J. G. 1., J. S. 1., J. S. 2., J. D., J. G. 2., J. S. 3., J. K. 2., J. O., J. N., K. G. 1., K. J., K. S. 1., K. W., K. R. 1., K. S. 2., K. S. 3., K. T. 1.,K. G. 2., K. K., K. R. 2., K. T. 2., L. G., M. R. 1., M. R. 2., M. M. 1., M. G., M. D., M. S. 1., M. S. 2., M. C. 1., M. S. 3., M. S. 4., M. M. 2., M. S. 5, M. B. 1., M. K., M. B. 2., M S. 6., M. B. 3, M. C. 2., M. M. 3., M. O., M. S. 7., M. B. 4., M. N. 1., N. L., O. R., O. S., P. B., P. A., P. J., P. M. 1., P. N., P. Z., P. K., P. M. 2., P. P., P. S., R. L., R. P., R. S., R. D., T. K., T. S. 1., T. S. 2., T. T., W. N., W. R., Z. N., M. N. 2. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 27 stycznia 2023 r. znak: DWRMNiE-WROOA-65350-7/2021 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wpisu do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji solidarnie na rzecz P. D. , A. D. , A. S. 1., A. C. 1., A. Z. , A. K. , A. B. 1., A. G., A. M. 1., A. P. 1., A. S. 2., A. C. 2., A. P. 2., A. P. 3., A. N., A. C. 3. , A. B. 2. , A. S. 3. , A. S. 4. , A. M. 2. , A. C. 4. , A. J. 1. , A. M. 3. , A. J. 2. , B. G. , B. M. , B. P. , B. S. , B. K. , D. J. 1., D. M., D. J. 2, D. W., E. N. , G. S., I. G., I. W., J. K. 1., J. G. 1., J. S. 1., J. S. 2., J. D., J. G. 2., J. S. 3., J. K. 2., J. O., J. N., K. G. 1., K. J., K. S. 1., K. W., K. R. 1., K. S. 2., K. S. 3., K. T. 1.,K. G. 2., K. K., K. R. 2., K. T. 2., L. G., M. R. 1., M. R. 2., M. M. 1., M. G., M. D., M. S. 1., M. S. 2., M. C. 1., M. S. 3., M. S. 4., M. M. 2., M. S. 5, M. B. 1., M. K., M. B. 2., M S. 6., M. B. 3, M. C. 2., M. M. 3., M. O., M. S. 7., M. B. 4., M. N. 1., N. L., O. R., O. S., P. B., P. A., P. J., P. M. 1., P. N., P. Z., P. K., P. M. 2., P. P., P. S., R. L., R. P., R. S., R. D., T. K., T. S. 1., T. S. 2., T. T., W. N., W. R., Z. N., M. N. 2. kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia 27 stycznia 2023 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, działając na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej k.p.a.), po rozpatrzeniu wniosku z dnia 25 listopada 2021 r. umorzył w całości postępowanie o wpis do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych K. W uzasadnieniu Minister podał, że wniosek K. o wpis do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych wpłynął w dniu 9 grudnia 2021 r. Organ w piśmie z dnia 12 stycznia 2022 r. stwierdził m.in., że wniosek zawiera braki i uchybienia w zakresie prawidłowego dopełnienia dyspozycji art. 31 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (Dz.U. z 2022 r. poz. 1435 dalej g.w.s.w.). Na powyższe braki pełnomocnik wnioskodawców odpowiedział pismem z dnia 17 marca 2022 r. (wraz ze stosownymi dokumentami uzupełniającymi) oraz, w odpowiedzi na kolejne wezwanie organu rejestrowego z dnia 14 kwietnia 2022 r., pismem z dnia 20 czerwca 2022 r. Po dokonaniu analizy załączonego przy wniosku projektu statutu K., organ kolejnymi pismami z dnia 14 kwietnia 2022 r. oraz 9 sierpnia 2022 r. wezwał ponownie pełnomocnika wnioskodawców do uzupełnienia braków i uchybień. Ostateczna wersja statutu K. wpłynęła do organu rejestrowego w dniu 19 października 2022 r. Odnosząc się do załączonego we wniosku dokumentu: "Informacja o dotychczasowych formach życia religijnego i metodach działania K. na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" organ rejestrowy wskazał w piśmie z dnia 14 kwietnia 2022 r., iż nadesłana przy wniosku dokumentacja na ten temat "nie spełnia wymogów określonych w przepisach art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy w sposób wyczerpujący. W ocenie organu powinna ona opisywać szczegółowo wszystkie etapy tworzenia organizacyjnego wspólnoty religijnej ubiegającej się o wpis do rejestru, z punktu widzenia wyznawania i szerzenia wiary religijnej, powinna wskazywać czasokres i miejsca spotkań członków wspólnoty, przynajmniej tych najważniejszych, a które przyczyniły się do ściślejszego jej formowania się oraz powinna opisywać dotychczasowe kroki mające na celu sformalizowanie i legalizację wspólnoty". Zasadnym byłoby - jak poinformował organ - wskazanie linków do stron internetowych, przesłanie konkretnych artykułów opublikowanych w gazetach, potwierdzających działalność K., o której mowa w dokumentacji zawartej w ww. informacji. Organ poinformował ponadto pełnomocnika wnioskodawców, iż informacje opisujące spotkania, np. pod hasłami: "ugryź jabłko – wypluj wiersz (22 października 2016 r.)", "ścianie lawendy (w dniach 10-15 lipca od roku 2017)" czy "akacja ratowania krów w C. (w dniach od 1 czerwca do 30 lipca 2019 r.)", nie są wystarczającym dowodem na dopełnienie przepisu art. 2 ust. 1 ustawy. Przy piśmie z dnia 20 czerwca 2022 r. pełnomocnik K. - odnosząc się do uwag organu rejestrowego - stwierdził, iż przedstawiony przez nich dokument pod nazwą: "Informacja o dotychczasowych formach życia religijnego i metodach działania K. na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" spełnia wymogi określone w art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy i to w sposób wyczerpujący. Pełnomocnik wnioskodawców w załączeniu do ww. pisma z dnia 20 czerwca 2022 r. przedłożył dodatkowe informacje i wyjaśnienia w zakresie informacji o dotychczasowych formach życia religijnego i metodach działania K. na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, które - w jego ocenie - jednoznacznie wskazują, że K. tworzy wspólnotę religijną, powołaną w celu wyznawania i szerzenia wiary religijnej, posiadającą własny ustrój, doktrynę i obrzędy kultowe, w rozumieniu art. 2 pkt. 1 ustawy. Przy kolejnym piśmie z dnia 8 lipca 2022 r. pełnomocnik wnioskodawców wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z treści zawartych na nośniku informacji na okoliczność wskazania posiadania przez K. statusu wspólnoty religijnej, powołanej w celu wyznawania i szerzenia wiary religijnej, posiadająca własny ustrój, doktrynę i obrzędy kultowe, w rozumieniu art. 2 pkt 1 g.w.s.w. Organ rejestrowy dołączył treść zawartą na w/w nośniku do akt postępowania, tj. trzy zdjęcia i krótki filmik z jednego zdarzenia, w którym kilka osób siedzi i "modli się" przy rozpalonym ognisku. Minister wskazał, że z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. mamy do czynienia wówczas, gdy odpadł jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, o której mowa w art. 1 pkt 1 k.p.a. Cytując wyroki sądów administracyjnych wskazał, że postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. tylko wtedy, gdy brak jest sprawy administracyjnej, która może być załatwiona decyzją, nie zaś wtedy, gdy wydanie decyzji staje się zbędne. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi art. 105 § 1 k.p.a., oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego. Organ rejestrowy wskazał, że A. C., która jest osobą przewidzianą przez wnioskodawców do objęcia funkcji jednego z dwóch członków Rady [...] czyli kierowniczego organu wykonawczego K., pod tym samym adresem co siedziba K. prowadzi jako Prezes Zarządu Fundację Działań Obywatelskich "[...]". Celem działania Fundacji jest: "pobudzanie i wzmacnianie zaangażowania obywatelskiego oraz podejmowanie i wspieranie inicjatyw społecznych dla podnoszenia jakości życia, dobrego rządzenia oraz rozwijania kapitału społecznego w Polsce". Organ zauważył, iż fundacje mogą wykonywać działalność gospodarczą, choć ustawodawca ogranicza ich swobodę w tym zakresie. Zyski uzyskiwane przez fundację z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie mogą być przeznaczane na dowolne cele. Ustawodawca wymaga, aby były one przeznaczane na dalszy rozwój działalności gospodarczej lub na cele statutowe tego podmiotu. W przeciwieństwie do tzw. instytucji non-profit, jak stowarzyszenia, fundacje czy podmioty, które uzyskały status organizacji pożytku publicznego, zyski pochodzące z działalności gospodarczej kościelnych osób prawnych nie są ograniczone w wydatkowaniu do zaspokajania "działalności podstawowej" danego kościoła czy związku wyznaniowego, co niewątpliwie stanowi dodatkową zachętę dla tych osób do poszerzania pola swej aktywności gospodarczej. Powyższe informacje, w ocenie Ministra, świadczą o próbie ominięcia prawa przez wnioskodawców, w celu zarejestrowania podmiotu, który nie powstał w celu wyznawania i szerzenia wiary religijnej. Skargę na tę decyzję wniosły osobowy wymienione w sentencji wyroku, reprezentowane przez jednego ze skarżących – P. N., podnosząc zarzuty naruszenia: 1. art. 34 ust. 1 w zw. z art. 30 i art. 1 ust. 3 g.w.s.w. w zw. z art. 53 ust. 1-3, art. 32 ust. 1 i art. 25 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej w zw. z art. 9 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka o Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 roku ("EKPC") przez ich niezastosowanie polegające na niewydaniu decyzji administracyjnej o wpisie K. do rejestru w terminie trzech miesięcy od chwili spełnienia wszystkich przesłanek wymienionych w art. 34 ust. 1 g.w.s.w., podczas gdy przepis art. 34 ust. 1 g.w.s.w. statuuje publiczne prawo podmiotowe do wpisu do rejestru kościołów i związków wyznaniowych w przypadku spełnienia przez skarżącego wymienionych w tym przepisie przesłanek, zaś w przedmiotowej sprawie skarżącego rzeczone przesłanki spełnił, na skutek czego został pozbawiony przez organ rejestrowy prawa do równoprawnego wyznawania swojej religii na takich samych zasadach jak wyznawcy innych religii, w szczególności przez publiczne uprawianie kultu, publiczną modlitwę, uczestnictwo wspólnie z innymi w publicznych lub prywatnych obrzędach, nauczanie, możliwość stałego korzystania z pomocy religijnej oraz zapewnienie swoim dzieciom nauczania i wychowania religijnego zgodnego z przekonaniami religijnymi skarżącego; 2. art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 30 i art. 31 ust. 1 g.w.s.w. przez jego oczywiście bezpodstawne zastosowanie polegające na orzeczeniu przez organ, że brak jest przedmiotu postępowania (sprawy administracyjnej), co miałoby uzasadniać jego umorzenie, podczas gdy przedmiotem postępowania o wpis do rejestru kościołów i związków wyznaniowych jest wyłącznie ustalenie spełnienia bądź niespełnienia przesłanek z art. 34 ust. 1 g.w.s.w., które to przesłanki na dzień wydania zaskarżonej decyzji były spełnione, zatem oczywiście nieprawidłowe jest ustalenie, że przedmiot sprawy odpadł; 3. art. 33 ust. 1 w zw. z art. 32 ust. 1 g.w.s.w. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że sformułowanie "organ rejestrowy może żądać od wnioskodawców wyjaśnień treści wniosku w zakresie określonym w art. 32" należy wykładać jako kompetencję organu do prowadzenia postępowania dowodowego w przedmiocie kultu religijnego konkretnych osób będących wyznawcami kościoła, wobec czego organ nieprawidłowo przyjął, że zakresem postępowania rejestrowego objęte jest badanie okoliczności dotyczących konkretnie kultu religijnego wnioskodawców, zaś na wnioskodawcach spoczywa ciężar wykazania publicznego wyznawania konkretnej religii oraz wykazania, że religia ta spełnia bliżej niesprecyzowane kryteria, podczas gdy wykładając poprawnie ww. przepisy organ rejestrowy powinien był przyjąć, że sformułowanie "może żądać od wnioskodawców wyjaśnień treści wniosku w zakresie określonym w art. 32" nie obejmuje kompetencji do żądania przedstawienia jakichkolwiek dowodów ani nie nakłada na wnioskodawców ciężaru dowodowego, a odnosi się wyłącznie do informacji objętych wnioskiem, które zostały enumeratywnie wyliczone w art. 32 ust. 1 i 1a g.w.s.w. i nie obejmują konieczności spełnienia przez kościół ubiegający się o rejestrację jakichkolwiek konkretnych kryteriów. W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji podtrzymał argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. W piśmie z 24 września 2024 r. skarżący podtrzymali podnoszone zarzuty, dodatkowo wskazali, że zaskarżona decyzja może być dotknięta wadą nieważności o jakiej mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 2 pkt 1 g.w.s.w., korzystając z wolności sumienia i wyznania obywatele mogą w szczególności tworzyć wspólnoty religijne zakładane w celu wyznawania i szerzenia wiary religijnej, posiadające własny ustrój, doktrynę i obrzędy kultowe. Postępowanie w sprawie rejestrowanie nowych kościołów i związków wyznaniowych prowadzone jest przed ministrem właściwym do spraw wyznań religijnych (aktualnie Ministrem Spraw Wewnętrznych i Administracji). Poprzez rejestrację otrzymują udział (dostęp) do sfery publiczno-państwowej, a w szczególności do uczestnictwa w realizacji zadań publicznych (tak: A. Mezglewski, Utworzenie oraz rejestracja związku wyznaniowego jako przejaw wolności religijnej. Opubl. Studia z Prawa Wyznaniowego 2015/18/123-124). Wspomnieć należy, że ustawa g.w.s.w. została przyjęta po rządami Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z 1952 r. Po wejściu w życie aktualnie obowiązującej Konstytucji RP z 1997 r. zmodyfikowano część jej zapisów, w tym preambułę. Jednakże już pierwotna wersja preambuły odwoływała się m.in. do godnej trwałego szacunku i kontynuacji tradycji tolerancji i wolności religijnej, zasad zawartych w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych, Akcie Końcowym Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie oraz Deklaracji Organizacji Narodów Zjednoczonych o wyeliminowaniu wszelkich form nietolerancji i dyskryminacji z powodów religijnych lub przekonań. W polskim porządku konstytucyjnym gwarancję wolności religii (wyznania) przewiduje art. 53 Konstytucji. Ustęp pierwszy tego przepisu stanowi: "każdemu zapewnia się wolność sumienia i religii". Jednakże materia konstytucyjna dotycząca wolności sumienia i wyznania składa się z dwu części: instytucjonalnej, dotyczącej zwłaszcza relacji między państwem a kościołami i innymi związkami wyznaniowymi, regulowanej przede wszystkim w art. 25 Konstytucji, a także części odnoszącej się do indywidualnych gwarancji wolności sumienia i wyznania, wynikających zwłaszcza z art. 53 Konstytucji. Art. 25 i art. 53 Konstytucji mają charakter komplementarny i winny być rozpatrywane jako pewna całość (zob. wyroki pełnego składu TK o sygn. U 10/07, oraz z 8 czerwca 2011 r., sygn. K 3/09, OTK ZU nr 5/A/2011, poz. 39, cz. III, pkt 3.4.1 uzasadnienia). Konstytucyjne rozróżnienie wolności i praw człowieka i obywatela oznacza, że w przypadku wolności (czy też "praw wolnościowych") ustawa zasadnicza kładzie nacisk na zakaz ingerencji władzy publicznej oraz osób trzecich w gwarantowaną sferę zachowań jednostki (zob. K. Wojtyczek, Granice ingerencji ustawodawczej w sferę praw człowieka w Konstytucji RP, Kraków 1999, s. 24-28). W orzecznictwie Trybunału podkreśla się, że konstytucyjne prawa wolnościowe zakładają nie tylko wolność od nieuzasadnionych nakazów i zakazów prawnych, ograniczających swobodę jednostki, oraz wolność od nieuzasadnionego stosowania środków przymusu fizycznego, ale również wolność od innych nieuprawnionych form ingerencji w sferę prawnie chronionych dóbr jednostki, w celu ograniczenia swobody kształtowania jej postępowania zgodnie z dokonanym przez nią wyborem w określonej dziedzinie (zob. wyrok TK z 7 lutego 2006 r., sygn. SK 45/04, OTK ZU nr 2/A/2006, poz. 15, cz. III, pkt 6 uzasadnienia). Co prawda wolność tworzenia Kościołów i innych związków wyznaniowych nie została wprost zawarta w Konstytucji RP, jednak skoro w jej art. 53 ust. 2 zagwarantowano prawo do publicznego uzewnętrzniania wyznawanej religii oraz uczestniczenia w obrzędach, to nie można wyciągać wniosków o wykluczeniu możliwości korzystania z wolności religii w jeszcze inny sposób (por. wyrok TK z 10 grudnia 2014 r., K 52/13.). Za taki inny sposób należy uznać prawo do współzałożycielstwa nowych kościołów czy związków wyznaniowych. Z kolei w orzecznictwie ETPC podkreśla się, że wolność myśli, sumienia i wyznania jest jednym z fundamentów pluralistycznego społeczeństwa demokratycznego. W swoim religijnym wymiarze wolność ta jest jednym z najistotniejszych elementów tworzących tożsamość wyznawców i ich koncepcję życia, ale jest też wartością dla ateistów, agnostyków, sceptyków i osób indyferentnych w stosunku do wiary. ETPC przyjmuje, że podczas gdy wolność wyznania jest przede wszystkim sprawą sumienia jednostki, pociąga ona także za sobą wolność uzewnętrzniania wyznania. Albowiem świadczenie słowem i czynem o prawdach swojej wiary jest powiązane z istnieniem przekonań religijnych. Państwo ma obowiązek pełnić funkcję bezstronnego i neutralnego organizatora praktykowania różnych religii. Obowiązek ten jest "nie do pogodzenia z jakąkolwiek kompetencją państwa do dokonywania oceny zasadności przekonań religijnych lub sposobów, za pomocą których są one wyrażane" (zob. m.in. wyrok ETPC z 25 maja 1993 r. w sprawie Kokkinakis przeciwko Grecji, skarga nr 14307/88 oraz wyroki Wielkiej Izby ETPC z: 10 listopada 2005 r. w sprawie Leyla Şahin przeciwko Turcji, skarga nr 44774/98; 7 lipca 2011 r. w sprawie Bayatyan przeciwko Armenii, skarga nr 23459/03). Jednakże nałożenie przez państwo obowiązku rejestracji kościołów, związków lub wspólnot wyznaniowych samo w sobie nie jest niezgodne z wolnością myśli, sumienia i wyznania, ale państwo musi zachować ścisłą neutralność i być w stanie wykazać, że podstawy odmowy rejestracji są słuszne (zob. wyrok z 12 maja 2009 r. Masaev przeciwko Mołdawia, skarga 6303/05). Z powyższego wynika, że sprawy dotyczące sumienia, wiary, przynależności i tworzenia i rejestracji nowych kościołów należy traktować z poszanowaniem tradycji tolerancji i wolności religijnej. Nie można stracić również z pola widzenia, że wspólnoty religijne mogą być zakładane, w świetle regulacji krajowych, wyłącznie w celu wyznawania i szerzenia wiary religijnej (art. 2 pkt 1 g.w.s.w.). Przy czym wyznawców takiej wiary religijnej, gotowych do wniesienia wniosku, o którym mowa w art. 30, musi być przynajmniej 100 (art. 31). W dodatku podpisy potwierdzające treść wniosku mają być notarialnie poświadczone, wniosek ma zawierać także imię i nazwisko, datę urodzenia, miejsce zamieszkania oraz rodzaj, serię i numer dokumentu tożsamości oraz numer PESEL każdego z wnioskodawców. Wysoki formalizm wniosku, a także ściśle określone przesłanki mogące prowadzić do jego uwzględnienia świadczą o powadze z jaką Państwo traktuje sprawy zakładania wspólnot religijnych. W trakcie postępowania w sprawie wpisu do rejestru organ rejestrowy może również żądać od wnioskodawców wyjaśnień treści wniosku w zakresie określonym w art. 32, a także zwracać się do odpowiednich organów państwowych o sprawdzanie prawdziwości zawartych we wniosku danych. Natomiast w art. 33 ust. 2 g.w.s.w. ustawodawca wskazał, że jeżeli organ rejestrowy w trakcie postępowania w sprawie wpisu do rejestru stwierdzi braki lub uchybienia w treści wniosku, w zakresie określonym w art. 32, wyznacza dwumiesięczny termin ich uzupełnienia, a po upływie tego terminu wydaje decyzję o odmowie wpisu do rejestru. Ponadto, w ust. 3 ustawodawca określił, że jeżeli wniosek zawiera postanowienia pozostające w sprzeczności z przepisami ustaw chroniącymi bezpieczeństwo i porządek publiczny, zdrowie, moralność publiczną, władzę rodzicielską albo podstawowe prawa i wolności innych osób, organ rejestrowy wydaje decyzję o odmowie wpisu do rejestru. Wobec tego odmowa wpisu do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych może nastąpić jedynie na podstawie okoliczności wymienionych w art. 33 ust. 2 i 3 cyt. ustawy. Jeżeli nie zachodzą przesłanki warunkujące wydanie decyzji o odmowie wpisu, to zgodnie z art. 34 g.w.s.w. organ rejestrowy jest zobligowany do wydania decyzji o wpisie Kościoła lub innego związku wyznaniowego do rejestru. Również normy procesowe zawarte są w powyższej ustawie, zatem jedynie w zakresie w niej nieuregulowanym zastosowania będą miały przepisy k.p.a. Stwierdzić zatem należy, że skoro ustawa g.w.s.w. samodzielnie reguluje sposoby załatwienia wniosku o rejestrację kościoła, dlatego też Minister, oceniając wniosek o wpis do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych K., w pierwszej kolejności powinien dokonać analizy tego wniosku pod kątem przesłanek określonych w art. 33 i 34 g.w.s.w. dążyć do wydania decyzji na podstawie tych przepisów. Zwrócić bowiem należy uwagę, że wskazana ustawa zawiera bardzo konkretne przesłanki, po ziszczeniu się których może nastąpić pozytywne uwzględnienie wniosku. Pozwala to z pewnością na uniknięcie dowolności czy uznaniowości przy wydawaniu takich decyzji. Poza tym w przypadku, gdyby takie decyzje zawierały elementy uznaniowości ograniczona również byłaby ich sądowa kontrola. Sąd mógłby bowiem jedynie oceniać, czy organ rejestrowy nie przekroczył granic uznania. Natomiast Minister wybrał w niniejszej sprawie inny sposób zakończenia postępowania niż wynikający z g.w.s.w. i skorzystał z przepisów k.p.a., konkretnie z art. 105 § 1 i umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe. Z uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wynika, że przyczyną zastosowania tego przepisu było to, że A. C., która jest osobą przewidzianą przez wnioskodawców do objęcia funkcji jednego z dwóch członków Rady [...] czyli kierowniczego organu wykonawczego K., pod tym samym adresem co siedziba K. prowadzi jako fundację. Fundacje zaś mogą wykonywać działalność gospodarczą, choć ustawodawca ogranicza ich swobodę w tym zakresie. Powyższe informacje, w ocenie organu rejestrowego, świadczą o próbie ominięcia prawa przez wnioskodawców, w celu zarejestrowania podmiotu, który nie powstał w celu wyznawania i szerzenia wiary religijnej. Organ nie wskazał przy tym żadnych innych przyczyn pozwalających na zastosowanie ww. przepisu, nie ustosunkował się ponadto do materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania, w tym w szczególności przedłożonego przez stronę w odpowiedzi na liczne wezwania organu. W ocenie Sądu podane przez Ministra okoliczności, w realiach niniejszej sprawy nie pozwalały na zastosowanie art. 105 § 1 k.p.a. Przepis ten mógłby mieć zastosowanie, gdyby postępowanie stało się bezprzedmiotowe czyli gdy wystąpiłby ewidentny brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy, tj. gdy w świetle przepisów prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego, brak byłoby sprawy administracyjnej, która mogłaby być przedmiotem postępowania. Taka sytuacja nie miała miejsca, ponieważ wnioskodawcy, co wynika choćby z wniesionej skargi, dalej są zainteresowani rejestracją kościoła, ponadto w toku postępowania nie zmieniły się ani nie zostały uchylone przepisy na podstawie których prowadzono postępowanie. Należy także odróżnić bezzasadność żądania od bezprzedmiotowości postępowania. Zaistnienie bezzasadności żądania, nie czyni tego postępowania bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., lecz oznacza jedynie niezasadność żądania. W przeciwieństwie do bezprzedmiotowości postępowania, bezzasadność żądania strony musi być wykazana w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty. Natomiast umorzenie postępowania, w przypadku braku przesłanki bezprzedmiotowości postępowania, jest niezgodnym z prawem uchyleniem się organu od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Podkreślić przy tym należy, że nie znajduje uzasadnienia w przepisach k.p.a. wydanie decyzji o umorzeniu postępowania kończącej postępowanie w sprawie, w której strona jest zainteresowana uzyskaniem decyzji merytorycznej. Umorzenie postępowania z powodu jego bezprzedmiotowości w sytuacji, gdy istniały podstawy do rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty, stanowi więc naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. oraz narusza interes strony skarżącej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 listopada 2023 r. sygn. I OSK 1640/22, z dnia 21 czerwca 2023 r. sygn. I OSK 2582/19). Umorzenie zatem postępowania, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. z przyczyn podanych w zaskarżonej decyzji Sąd uznał za wadliwe. Organ stosując ten przepis uniknął merytorycznego rozpoznania wniosku strony, doszukując się w istocie okoliczności, która w żaden sposób nie została udowodniona i opiera się w zasadzenie na domniemaniu. Nie zachodzi natomiast podstawa do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., o co wnosili skarżący w piśmie z dnia 24 września 2024 r. Jak wskazuje się bowiem w orzecznictwie rażące naruszenie prawa określone w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. to oczywiste, wyraźne i bezsporne naruszenie przepisu prawa, które występuje wówczas, gdy proste zestawienie treści przepisu z treścią rozstrzygnięcia wskazuje na ich jednoznaczną niezgodność. Przy rażącym naruszeniu prawa chodzi niewątpliwie o tego rodzaju wady, które powodują konieczność eliminacji decyzji z obrotu prawnego z racji istnienia w nich wad o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym. Wady te powstają w wyniku naruszenia prawa w toku czynności zmierzających do wydania decyzji lub w wyniku załatwienia sprawy wydaniem decyzji. W sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Nie jest rażącym naruszeniem prawa zastosowanie przepisu, którego zastosowanie - w konkretnym stanie faktycznym - dopuszczono w orzecznictwie. Zaskarżona decyzja nie mogła zostać uznana za wydaną w rażącym naruszeniem prawa, ponieważ w orzecznictwie wskazano na możliwość umorzenia postępowanie w sprawie rejestracji związku wyznaniowego jako bezprzedmiotowe, np. gdy wniosek rejestrowy nie dotyczy w ogóle wspólnoty wyznaniowej, czy też pochodzi od podmiotu utworzonego w celu ośmieszenia zasad obowiązujących w innych religiach (por. wyrok NSA z dnia 27 lipca 2017 r., sygn. II OSK 2217/16). Jeżeli zaś chodzi o zarzut niewydania decyzji w sprawie, w określonym ustawowo trzymiesięcznym terminie należy wskazać, że nie ma on wpływu na wynik sprawy. Istotnie, z art. 33 ust. 4 g.w.s.w. wynika, że decyzję o odmowie wpisu do rejestru organ rejestrowy powinien wydać w terminie 3 miesięcy od daty wszczęcia postępowania o wpis do rejestru, natomiast zgodnie z art. 34 ust. 1 decyzję o wpisie do rejestru organ rejestrowy wydaje w terminie 3 miesięcy od zgłoszenia deklaracji. Powyższy termin ma charakter jedynie instrukcyjny dla organu, ponadto stronie służą odrębne środki prawne do przymuszenia organu do załatwienia sprawy w terminie, z których to skarżący nie skorzystali. Bezczynność czy przewlekłość organu w załatwieniu wniosku podlega bowiem badaniu w odrębnej procedurze skargowej, która musi zostać zainicjowana przez stronę postępowania administracyjnego. Podsumowując stwierdzić należy, że uzasadnione okazały się zarzuty skargi, w szczególności dotyczące naruszenia 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 30 i art. 31 ust. 1 g.w.s.w. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w pkt 1 sentencji. W pkt 2 orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 1 tej ustawy. Po uprawomocnieniu się niniejszego wyroku Minister zastosuje się do wytycznych z niego płynących, w szczególności oceni, czy nie istnieją inne niż wskazane w zaskarżonej decyzji, przeszkody podmiotowe czy przedmiotowe do prowadzenia postępowania, a w razie stwierdzenia ich braku podejmie się załatwienia wniosku skarżących na podstawie g.w.s.w. Jednocześnie gdy w sprawie konieczne będą wiadomości specjalne z dziedzin religioznawstwa czy socjologii religii do rejestracji związku wyznaniowego pod kątem spełnienia kryteriów ujętych w art. 30 g.w.s.w. zapewni również w tym postępowaniu udział biegłego.