VII SA/Wa 1523/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Haliny Kuśmirek po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w W. z dnia [...] listopada 2008 r. w przedmiocie zwrotu nadpłaconej renty rodzinnej postanawia: odrzucić skargę. W dniu 2 września 2009 r. (data wpływu do Sądu) A. W. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargą na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w W. z dnia [...] listopada 2008 r. w przedmiocie zwrotu nadpłaconej renty rodzinnej. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w W. wniósł o odrzucenie skargi wskazując na brak właściwości sądu administracyjnego, gdyż odwołanie od zaskarżonej decyzji przysługuje do Sądu Ubezpieczeń Społecznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd odrzuca skargę jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Przepis art. 1 p.p.s.a. stanowi, że przed sądami administracyjnymi rozpatrywane są sprawy z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz w innych sprawach, do których jego przepisy stosuje się z mocy ustaw szczególnych. Stosownie do art. 3 § 1 powołanej ustawy sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Ramy tej kontroli zakreśla przepis art. 3 § 2 tej ustawy stanowiąc, iż kontrola działalności publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na : 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1-4a. Z mocy art. 3 § 3 w/w ustawy sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których sądową kontrolę przewidują przepisy ustaw szczególnych, a stosownie do art. 4 rozstrzygają również spory kompetencyjne między wymienionymi w tym przepisie organami. Sądy administracyjne są zatem właściwe wyłącznie do rozpatrywania skarg w sprawach określonych w powołanych przepisach. Jednocześnie w definicji zawartej w art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. -Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ze zm. -dalej k.p.c.), sprawami cywilnymi sensu largo są sprawy ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, a także inne sprawy (w tym z zakresu stosunków o charakterze publicznoprawnym), do których na podstawie ustaw szczególnych stosuje się przepisy tego kodeksu. Na gruncie przytoczonej definicji rozróżnić należy zatem sprawy cywilne w znaczeniu materialnoprawnym, to jest wynikające ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, które pozostają nimi niezależnie od tego, jaki organ jest właściwy do ich rozpoznania, oraz sprawy cywilne w znaczeniu formalnym, wynikające z innych stosunków prawnych (sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz określone jako "inne sprawy"), które nie będąc sprawami cywilnymi ze swej istoty, uzyskują taki charakter na skutek poddania ich rozpoznaniu przez sądy powszechne (nie zaś administracyjne) na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Oznacza to, iż nie każda sprawa dotycząca działalności administracji publicznej w rozumieniu art. 3 p.p.s.a. może być rozpoznana przez sąd administracyjny. Jeżeli bowiem będzie istniał przepis szczególny, w myśl którego właściwy będzie sąd powszechny, to charakter sprawy - czy jest to sprawa cywilna, czy administracyjna - będzie miał drugorzędne znaczenie. Stosownie do przepisu art. 1 Kodeksu postępowania cywilnego sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych są sprawami cywilnymi, do których rozpoznawania powołane są sądy powszechne, chyba że przepisy szczególne przekazują je do właściwości innych sądów. Sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych, objętymi właściwością sądów powszechnych, są sprawy dotyczące ubezpieczeń społecznych, emerytur i rent. Uprawnienia ZUS do wydawania rozstrzygnięć w zakresie ustalania uprawnień do świadczeń z zakresu ubezpieczeń społecznych zawiera art. 83 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). Zgodnie z art. 83 ust. 2 tej ustawy od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Organami odwoławczymi, o których mowa w tych przepisach, są Sądy Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, zaś postępowanie odwoławcze w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych zakończonych wydaniem decyzji przez organ rentowy regulują przepisy art. od 4778 do 47714a k.p.c., a także przepisy wspólne dla tych spraw oraz dla spraw z zakresu prawa pracy zawarte w art. 459-476 k.p.c. Przepisy te tworzą łącznie system rozpoznawania spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, co zasadniczo wyklucza stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Ponieważ sprawa ta dotyczy ubezpieczenia społecznego - rentowego, od takiego rozstrzygnięcia odwołanie służy do sądu powszechnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie jest właściwy tak do rozpoznania sprawy ze skarg na decyzje wydane przez organ rentowy, jak i skarg na bezczynność w razie ich niewydania przez ten organ. Skoro zaś w tej sprawie nie jest właściwy sąd administracyjny, skarga wniesiona przez skarżącą jest niedopuszczalna. Dlatego też na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.