VII SA/Wa 1546/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Groński po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.J. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 listopada 2013 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego i adwokata w sprawie ze skargi M.J. na zarządzenie Prezydenta [...] z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie powołania komisji odwoławczej postanawia odmówić M.J. przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego i adwokata. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie do sprawy VII SA/Wa 1546/13 wpłynął na formularzu PPF wniosek M.J. o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego i adwokata. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wskazał, że nie posiada środków na opłacenie pełnomocnika bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i małoletniego syna. Aktualnie nie uzyskuje dochodów z działalności gospodarczej oraz nie otrzymuje wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę w [...] Sp. z o.o. Oświadczył, że jedynym dochodem, jaki uzyskuje, jest wynagrodzenie za pracę w [...] Sp. z o.o. w wysokości 1600 zł brutto. Podniósł, że [...] Sp. z o.o. nie wykonuje aktualnie działalności gospodarczej, a powodem jej zawieszenia jest bezprawne odebranie pojazdów ciężarowych spółce pod pozorem popełnienia przestępstwa oraz, że pomimo wyroków uniewinniających organy ścigania nie oddają pojazdów, co uniemożliwia prowadzenie działalności gospodarczej zarówno spółce, jak i skarżącemu (nadesłał jednocześnie wyroki uniewinniające skarżącego od zarzutu popełnienia przestępstwa). Wskazał też, że aktualnie sporadycznie otrzymuje z tytułu egzekucji należności za lata poprzednie drobne kwoty wyegzekwowane nieregularnie w różnych postępowaniach w wysokości od 20 do 300 zł. Są to łącznie kwoty rzędu 100 – 400 zł miesięcznie. Dodatkowo skarżący otrzymuje sporadycznie od rodziców pomoc w postaci żywności o wartości 20 – 50 zł miesięcznie. Wskazał, że z żoną pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej. Oświadczył, że żona prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe w [...], a on nie zna jej dochodów. Z treści wniosku wynika także, że skarżący uzyskuje wynagrodzenie w wysokości 1041 zł netto, ma na utrzymaniu 8-letniego syna. Oświadczył, że mieszka w wynajętym mieszkaniu, za który płaci czynsz w kwocie 600 zł, opłaty za media wynoszą 120 – 160 zł miesięcznie, na leki wydaje 140 – 200 zł miesięcznie, spłaca kredyt za samochód (Opel Combo) w kwocie 150 zł. W związku z niewystarczającymi danymi do rozpoznania złożonego wniosku zarządzeniem z dnia 10 października 2013 r. zobowiązano wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku poprzez: nadesłanie zaświadczenia pracodawcy o wysokości wynagrodzenia za pracę; nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe oraz wyciągów z rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy; wskazanie, czy małżonka skarżącego uczestniczy w utrzymaniu syna (jeśli tak, jakie kwoty przeznacza miesięcznie na utrzymanie syna); wskazanie, czy wnioskodawca posiada jakiekolwiek nieruchomości oraz czy posiada oprócz Opla Combo inne pojazdy mechaniczne. A także do wskazania, czy prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo [...]; jeśli tak, należało wskazać wysokość miesięcznych dochodów uzyskiwanych w związku z jej prowadzeniem; jeśli skarżący nie prowadzi ww. działalności, należało wykazać, że działalność została zawieszona lub zlikwidowana, oraz wezwano M.J. do wskazania, czy jego małżonka uczestniczy w utrzymaniu syna (a jeśli tak, jakie kwoty przeznacza miesięcznie na ten cel). W odpowiedzi na to pismo skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych nieruchomości, poza samochodem marki Opel nie posiada innych samochodów. Wskutek wstrzymania działalności gospodarczej na jego rachunek nie wpływały żadne kwoty, bank wypowiedział mu więc umowę rachunku. Nadesłał zeznania podatkowe, z których wynika, że w 2011 r. z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskał dochód w wysokości 32.152 zł., w 2012 r. – w wysokości 16.776 zł. Z działalności gospodarczej w 2011 r. przychód wyniósł 267.355 zł (a koszty uzyskania przychodu – 271.121 zł), natomiast w 2012 r. przychód wyniósł 35.399 zł (koszty uzyskania przychodu – 54.722 zł). Skarżący nadesłał miesięczne raporty ZUS o należnych składkach i wypłaconych świadczeniach (w raportach tych jako podstawa wymiaru składek widnieje kwota 1600 zł). Wskazał, że z uwagi na fakt, iż jest formalnie prezesem w spółce pracodawcy, tylko on mógłby podpisać takie zaświadczenie, co mogłoby wzbudzić podejrzenia. Skarżący wskazał, że od stycznia 2012 r. nie prowadzi faktycznie działalności gospodarczej pod nazwą Przedsiębiorstwo [...] i nie uzyskuje z niej dochodów (poza sporadycznym wynajęciem należącego do niego samochodu w 2012 r.). Z zeznania podatkowego z 2012 r. wynika jednak, że skarżący uzyskał przychód z działalności gospodarczej w wysokości 35.399 złotych. Ponadto, pomimo, że, jak twierdzi skarżący, od prawie dwóch lat nie prowadzi on faktycznie tejże działalności i nie uzyskuje z niej dochodów, to jednak jej nie zlikwidował, ani nawet nie zawiesił, co również poddaje w wątpliwość jego oświadczenie. Ponadto skarżący nie udzielił żadnej odpowiedzi czy jego małżonka uczestniczy w utrzymaniu syna. Postanowieniem Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 listopada 2013 r. sygn. akt VII SA/Wa 1546/13 odmówiono M.J. przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego i adwokata. Na to orzeczenie został skutecznie (w zakreślonym terminie) złożony sprzeciw. W sprzeciwie M.J. ograniczył wniosek do "ustanowienia pełnomocnika" i wskazał, że Sąd błędnie zinterpretował jego sytuację materialną, że w roku 2013 r., a nie jak błędnie przyjął Sąd w 2012 r. – wynajmował auto, jednak do dnia złożenia formularza zapłaty za wynajem nie otrzymał. Sąd pominął milczeniem sytuację materialną skarżącego a dokładnie fakt, że skarżący utrzymuje się z kwoty 1500 złotych brutto miesięcznie oraz że jest to jedyna od 1 stycznia 2013 r. kwota z której skarżący się utrzymuje, z której nie ma możliwości opłacenia kwoty od 2000 do 4000 złotych. Z dokumentów nadesłanych przez skarżącego jednoznacznie również wynika, że wnioskodawca od ponad roku nie prowadzi działalności gospodarczej z powodu choroby, z powodu której musi powstrzymać się od prowadzenia pojazdu. Zarządzeniami z dnia 13 grudnia 2013 r. oraz z dnia 8 stycznia 2014 r. wezwano skarżącego o nadesłanie wykazów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy, lub zaświadczenie o likwidacji któregokolwiek lub wszystkich kont, umowy najmu mieszkania, w którym wnioskodawca mieszka, złożenie oświadczenia w partycypacji finansowej żony w wychowaniu syna, udokumentowanie stałych rachunków ponoszonych wydatków stałych, w tym z tytułu opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. W odpowiedzi na powyższe zarządzenie skarżący w piśmie z dnia 3 stycznia 2014 r. nadesłał umowę najmu, z której wynika, że opłata miesięczna na wynajem mieszkania wynosi 800 złotych brutto; nadesłał odpis wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia 3 grudnia 2013 r. orzekający rozwód wnioskodawcy z małżonką, w którym Sąd kosztami utrzymania i wychowania małoletniego syna obciążył oboje rodziców z czego wnioskodawca ma łożyć 1000 złotych miesięcznie na syna oraz 1000 złotych miesięcznie z tytułu alimentów na rzecz byłej żony. Nadesłał także księgę przychodów i rozchodów, z której wynika, że ponosi głównie straty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz deklaracje podatku od towarów i usług. Skarżący poinformował także, że od blisko 2 lat nie posiada żadnego rachunku bankowego, nie ma także dostępu do historii zamkniętego rachunku, gdyż był on prowadzony elektronicznie przez Internet, a z chwilą wypowiedzenia umowy bank zablokował dostęp do historii rachunku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Rozpoznając w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, iż wobec skutecznego wniesienia przez wnioskodawcę sprzeciwu - na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zw. dalej p.p.s.a., postanowienie referendarza sądowego traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownie rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Dalej sąd wskaże, że przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy, a także, że prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym zawarte są w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Należy też zwrócić uwagę na treść art. 255 ustawy, który stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przesłankę przyznania stronie pełnomocnika może zatem stanowić sytuacja finansowa, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków. Należy pamiętać, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, czyli faktycznie przez innych obywateli i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). Podkreślić zatem należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, stanowiącą odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Z treści powołanych przepisów wynika także, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania (udowodnienia) okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do przyznania prawa pomocy. Owe wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu przez wnioskodawcę w sposób wiarygodny i przekonywujący, że nie dysponuje żadnymi środkami, które mógłby przeznaczyć na wynajęcie profesjonalnego pełnomocnika Rozstrzygnięcie jest zatem uzależnione od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. W ocenie Sądu wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Wnioskodawca nie wykazał dostatecznie, jak wymaga tego ww. przepis, że jego sytuacja świadczy o spełnieniu przesłanek do przyznania prawa pomocy. Wprawdzie w nadesłanych wyjaśnieniach wskazano, iż skarżący obecnie jest osobą zatrudnioną i uzyskuje z tytułu umowy o pracę 1500 złotych brutto miesięcznie, powyższa informacja niewątpliwie istotna przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może być jednak wystarczającą podstawą do przyznania prawa pomocy, w sytuacji gdy wnioskodawca nie udzielił dostatecznych szczegółowych informacji dotyczących prowadzonej, nie zawieszonej i tym bardziej nie wykreślonej, działalności gospodarczej, co wynika m.in. z informacji zamieszczonych w elektronicznej Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Jednocześnie z wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia 3 grudnia 2013 r. orzekającego rozwód małżeństwa skarżącego wynika, że Sąd ten doszedł do przekonania, że skarżący będzie w stanie opłacać alimenty na syna oraz byłą żonę w kwocie 2000 złotych miesięcznie w sumie. Powyższe okoliczności tym bardziej nie zwalniają wnioskodawcy od wykazania jego szczegółowej sytuacji finansowej. Sama księga przychodów i rozchodów wprawdzie wykazuje, że skarżący prowadząc działalność gospodarczą generuje głównie straty, jednak taka informacja jeszcze nie oznacza, że skarżący jest w bardzo trudnej sytuacji materialnej, i która jest mało wiarygodna biorąc pod uwagę brak wyjaśnienia, skąd skarżący uzyskuje kwoty jakie wykazane są we wspomnianej księdze, a które przeznacza choćby na paliwo, telefon komórkowy, koszty sądowe, koszty biurowe, polisę ubezpieczeniową i inne. Skarżący w świetle nadesłanych dokumentów jest mało wiarygodny, w szczególności gdy w prowadzonej firmie przykładowo w lutym 2013 r. generuje straty (wydatki) w wysokości ok. 9795 złotych, a uzyskuje przychód w wysokości ok. 888 złotych – zaś dysponuje miesięcznie kwotą uzyskiwaną z umowy o pracę w wysokości 1500 złotych brutto. W niniejszej sprawie, Sąd nie może zatem prawidłowo i rzetelnie ocenić sytuacji finansowej wnioskodawcy wskutek nie udzielenia przez niego szczegółowych informacji. Wnioskodawca nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, iż znajduje się w sytuacji materialnej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z formularza wniosku nie wynika dostatecznie dużo informacji, na podstawie których Sąd mógłby ocenić sytuację materialną wnioskodawcy, w szczególności w świetle nie udokumentowania informacji na temat ponoszonych comiesięcznych wydatków, a zatem uniemożliwił sądowi podjęcie decyzji o przyznaniu prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Podkreślić należy, że wnioskodawca otrzymuje stale, comiesięcznie wypłatę, zaś w księdze przychodów i rozchodów znajdują się wydatki zdecydowanie przewyższające uzyskiwaną comiesięczną wypłatę, co z kolei skłania do wniosku, że sytuacja materialna skarżącego jest inna niż skarżący sądowi przedstawił. Gdyby skarżący udzielił szczegółowych i wyczerpujących odpowiedzi w sposób do którego został kilkukrotnie zobowiązany Sąd miałby podstawy do oceny czy można skarżącego zaliczyć do osób wyjątkowo ubogich, spełniających warunek do przyznania prawa pomocy. Jeszcze raz podkreślić należy, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek uprawdopodobnienia swojej sytuacji materialnej a zatem przedstawienia okoliczności i wskazania faktów uzasadniających przyznanie prawa pomocy. W związku z niewystarczającym uzasadnieniem wniosku zawartym w formularzu PPF oraz niedostatecznym ustosunkowaniem się skarżącego do zawartych w zarządzeniach Sądu pytań, brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd w sytuacji braku informacji wymaganych od wnioskodawcy, na których mógłby oprzeć orzeczenie o przyznaniu prawa pomocy, uznał, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy i zmuszony był odmówić jego przyznania. Z tych względów na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.