VII SA/Wa 1546/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. G. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 6 listopada 2017 r. przyznającego E. G. prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata (pkt 1), oraz oddalającego wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (pkt 2) w sprawie ze skargi E.G. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [....] kwietnia 2017 r. znak: [....] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Do Sądu wpłynął wniosek PPF E. G. o przyznanie prawa pomocy, w którym skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W formularzu wniosku skarżący podał, że zmuszony jest koczować wraz z żoną na terenie ogródków działkowych do czasu wykończenia mieszkania (o powierzchni 41,89 m2) zakupionego na kredyt, odebranego w stanie deweloperskim, gdyż nie mają gdzie mieszkać. Wyjaśnił, że w miesiącach zimowych byli zmuszeni wynajmować kwatery, co pozbawiło ich oszczędności. Wnioskodawca wskazał, że utrzymują się z renty skarżącego w kwocie 1720,99 zł oraz wynagrodzenia za pracę jego żony w wysokości 1674,50 zł. Oświadczył, że posiada samochód osobowy o wartości ok. 4000 zł – 4500 zł. Do zobowiązań i wydatków skarżący zaliczył: ratę kredytu mieszkaniowego 1002,29 zł, czynsz najmu (w okresie zimowym) 900 zł, opłaty działkowe 110 zł, opłaty za media na działce 300 zł, koszty leczenia 500 zł, abonament za telefon 135 zł, koszty dojazdów do pracy 124 zł, utrzymanie samochodu 400 zł, opłaty za energię elektryczną 53,38 zł za 2 miesiące. Postanowieniem z dnia 6 listopada 2017 r. starszy referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata (pkt 1), oraz oddalił wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (pkt 2). W uzasadnieniu podał, że zasadne jest częściowe uwzględnienie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego dochody skarżącego i jego żony, przy ponoszonych koniecznych wydatkach, nie pozwalają na poniesienie kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. W związku z powyższym przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W sprzeciwie od postanowienia z dnia 6 listopada 2017 r. skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w części dotyczącej odmowy zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego, bez uszczerbku na podstawowym utrzymaniu siebie i rodziny. Podniósł, że wraz z żoną są osobami schorowanymi i ponoszą wiele wydatków na opiekę medyczną i spłacają zaciągnięte kredyty na podstawowe potrzeby. Dodał, że oszczędzają na lekach i wyżywieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na podstawie art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), zwanej dalej p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym po dniu 15 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Ostatecznie do sądu należy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się jedynie do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub też nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek, a także obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia niezbędnych środków finansowych. Sąd może kierować się w tym względzie wyłącznie przesłankami wynikającymi z art. 246 p.p.s.a. W ocenie Sądu starszy referendarz sądowy zasadnie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca podał, że zmuszony jest koczować wraz z żoną na terenie ogródków działkowych do czasu wykończenia mieszkania (o powierzchni 41,89 m2) zakupionego na kredyt, odebranego w stanie deweloperskim, gdyż nie mają gdzie mieszkać. Wyjaśnił, że w miesiącach zimowych byli zmuszeni wynajmować kwatery, co pozbawiło ich oszczędności. Wnioskodawca wskazał, że utrzymują się z renty skarżącego w kwocie 1720,99 zł oraz wynagrodzenia za pracę jego żony w wysokości 1674,50 zł. Oświadczył, że posiada samochód osobowy o wartości ok. 4000 zł – 4500 zł. Do zobowiązań i wydatków skarżący zaliczył: ratę kredytu mieszkaniowego 1002,29 zł, czynsz najmu (w okresie zimowym) 900 zł, opłaty działkowe 110 zł, opłaty za media na działce 300 zł, koszty leczenia 500 zł, abonament za telefon 135 zł, koszty dojazdów do pracy 124 zł, utrzymanie samochodu 400 zł, opłaty za energię elektryczną 53,38 zł za 2 miesiące. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że starszy referendarz sądowy zasadnie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych prawidłowo oceniając sytuację majątkową strony. Nie można uznać, że sytuacja majątkowa skarżącego wskazuje, że ponoszenie kosztów postępowania jest dla skarżącego zbyt obciążające. Stwierdzić należy, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy winna najpierw poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero wówczas - gdy tak zgromadzone środki okażą się niewystarczające - może skutecznie złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe. Przyznanie prawa pomocy nie może być nadużywane w sytuacji, gdy strona posiada stałe dochody i majątek nieruchomy. Wobec tego Sąd uznał, że starszy referendarz sądowy, badając szczegółowo sytuację materialną strony i dokonując porównania wysokości kosztów sądowych z jej możliwościami finansowymi, zasadnie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił, jak w sentencji.