VII SA/Wa 1635/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosława Kowalska po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. W. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 września 2014 r., odmawiającego M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2014 r., nr: [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami postanawia: odmówić M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął w dniu [...] sierpnia 2014 r. (data stempla Biura Podawczego) formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym skarżąca – M. W. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącą pozostaje matka, ojciec i siostra. Zamieszkuje w domu należącym do rodziców. Ponadto należą do nich zabudowania gospodarcze. Skarżąca jest uczennicą [...] klasy [...] i pozostaje na utrzymaniu rodziców. Rodzina skarżącej posiada nieruchomość rolną o powierzchni 9,6055 ha. Łączne miesięczne dochody jej rodziny wynoszą 2054 zł, z czego 108 zł to zasiłek rodzinny. Na utrzymaniu rodziców skarżącej pozostaje również bezrobotna siostra, która w czerwcu 201[...] r. uległa wypadkowi, co spowodowało dodatkowe koszty. Skarżąca wskazała, że miesięcznie jej rodzina ponosi następujące wydatki: prąd – 380 zł, telefon i internet – 170 zł, nawozy – 1200 zł, koszty usług weterynarza – 500 zł, środki ochrony roślin – 250 zł, ubezpieczenie gospodarstwa – 300 zł, KRUS – 266,67 zł, wydatki na szkołę – 500 zł, olej napędowy – 1000 zł, spłata kredytu – 1200 zł, wyżywienie i środki czystości – 2000 zł. Łącznie miesięczne wydatki wynoszą 7766,67 zł (skarżąca wskazała 7700 zł). Do wniosku dołączono następujące dokumenty: zaświadczenie ze szkoły dot. M. W., zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy dot. A. W., zaświadczenie z Urzędu Gminy, z którego wynika, iż W. W. posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 18,21 ha fizycznych (9,6055 ha przeliczeniowych) oraz las o powierzchni 6,03 ha, kopie faktur i rachunków, kopie pism z KRUS oraz kopie spłat kredytu na zakup kolektorów słonecznych, rozbudowę budynku inwentarskiego i zakup maszyn rolniczych. Skarżąca wskazała, że średnie miesięczne wydatki znacznie przekraczają możliwości finansowe jej rodziny i wszelkie dodatkowe płatności stanowią obciążenie nie do poniesienia. Ponadto nie posiada oszczędności ani nie ma zdolności kredytowej. Postanowieniem z dnia 11 września 2014 r. sygn. akt VII SA/Wa 1635/14 starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw. W jego uzasadnieniu wskazała, że referendarz błędnie ustalił okoliczności, które legły u podstaw wydania postanowienia. Przyznała, że istotnie nie wskazała, czy i w jakiej wysokości rodzina otrzymuje dopłaty z Unii Europejskiej, jednak może na wezwanie Sądu uzyskać taką informację i przedstawić. Sprzeciwiła się zwróceniu uwagi na różnicę między ilością hektarów przeliczeniowych a hektarów fizycznych, twierdząc, że co prawda gospodarstwo jej rodziców jest większe, jednak część ziem to nieużytki, nieprzynoszące dochodów. Skarżąca ponownie podkreśliła, że jest uczennicą i pozostaje na utrzymaniu rodziców, a obecnie, w związku z rozpoczęciem roku szkolnego, potrzebuje środków na dojazdy do szkoły i pomoce naukowe i nie jest w stanie uiścić wpisu. Postanowieniem z dnia 14 października 2014 r. sygn. akt VII SA/Wa 1635/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprzeciwu, oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że co prawda, jak wskazała sama skarżąca, nie uzyskuje ona żadnych dochodów, jednak na jej rodzicach ciąży ustawowy obowiązek alimentacyjny, zatem jej sytuację majątkową należy oceniać przez pryzmat sytuacji majątkowej jej rodziców. W ocenie Sądu złożony przez skarżącą wniosek o przyznanie prawa pomocy jest niewiarygodny i nierzetelny, bowiem wydatki wykazane przez skarżącą ponad trzykrotnie przekraczają dochody, oraz z uwagi na rozbieżności, t. j.: podanie wysokości spłaty kredytu w kwocie 1200 zł miesięcznie podczas, gdy załączono dowody spłaty na kwotę 248,16 zł. Sąd zwrócił także uwagę, że skarżąca nie wskazała, czy i w jakiej wysokości gospodarstwo rolne jej rodziców otrzymuje dopłaty unijne, którą to kwestię podnosił także referendarz sądowy w postanowieniu z dnia 11 września 2014 r. Wobec tego Sąd I instancji uznał, że niemożliwe jest dokonanie oceny stanu majątkowego skarżącej, niezbędnego dla ustalenia, czy słuszne jest przyznanie jej prawa pomocy. Z tych względów Sąd stwierdził, że wniosek skarżącej nie zasługiwał na uwzględnienie. Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła zażalenie podkreślając że zapłata wpisu od skargi w kwocie 200 zł znacznie przekracza jej możliwości finansowe. Podniosła, że wskazanie wszystkich ponoszonych przez jej rodziców wydatków nie oznacza, iż mimo wymagalności są one spłacane regularnie i terminowo. Wyjaśniła, że podana przez nią kwota kredytu 1200 zł obejmuje kilka rat, zaś do wniosku dołączyła potwierdzenie zapłaty niższej raty, gdyż nie udało się jej zgromadzić potwierdzeń spłaty wszystkich kredytów. Zaznaczyła ponadto, że nie była przez Sąd wzywana ani do podania kwoty, ani do przedłożenia stosownych dokumentów w kwestii dopłat unijnych do gospodarstwa rodziców. Podniosła, że nie ma wykształcenia prawniczego i nie wie, czy powinna przedłożyć wszystkie posiadane dokumenty dotyczące wydatków i dochodów jej rodziny, czy jedynie przykładowe, o czym również nie została pouczona przez Sąd. Postanowieniem z dnia 28 listopada 2014 r. sygn. akt I OZ 1105/14 Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu zażalenia skarżącej, uchylił zaskarżone postanowienie z dnia 14 października 2014 r. i przekazał wniosek o przyznanie prawa pomocy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że jeżeli w ocenie Sądu oświadczenie strony zawarte we wniosku okazałoby się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budziłoby wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a., strona na wezwanie Sądu jest obowiązana złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie pomimo takich wątpliwości Sąd z tego uprawnienia nie skorzystał. Pomimo bowiem wątpliwości co do rzeczywistych możliwości finansowych rodziny skarżącej, nie wezwał skarżącej do złożenia dodatkowych dokumentów, oświadczeń lub wyjaśnień. Zaznaczył, że skarżąca występuje w sprawie sama, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika, zatem składając wniosek na formularzu PPF nie musiała dokładnie wiedzieć, jakie dokładnie dokumenty należy załączyć. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca wyraża chęć współpracy z Sądem i stara się, aby jej wyjaśnienia były dla Sądu wyczerpujące i spójne, na co wskazuje choćby fakt, że w złożonym sprzeciwie od postanowienia referendarza z dnia 11 września 2014 r. wyraziła gotowość, iż w razie potrzeby, na żądanie Sądu przedłoży informację dotyczącą dopłat unijnych do gospodarstwa rolnego jej rodziców. Wezwania takiego jednak nigdy nie otrzymała, o czym była już mowa powyżej. Wobec dopuszczenia się przez Sąd I instancji powyższych uchybień, wniosek skarżącej winien być rozpoznany ponownie. Mając na uwadze powyższe wytyczne Naczelnego Sądu Administracyjnego zarządzeniem z dnia 10 grudnia 2014 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: nadesłanie informacji o uzyskiwanych przez jej rodziców dopłatach unijnych oraz nadesłania wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące, w terminie 7 dni. W odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżąca nadesłała wyciągi z rachunku bankowego za okres od dnia 1 października 2014 r. do dnia 22 grudnia 2014 r. oraz decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Decyzją przyznano płatność na rok 2013 w wysokości 17675,17 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosowanie do art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na podstawie art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy nastąpić może w przypadku wykazania, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania oraz opłacić samodzielnie zawodowego pełnomocnika, bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym własnym i swojej rodziny pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu własnym i rodziny. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Podkreślić należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko do osób w trudnej sytuacji materialnej, a więc osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. W niniejszej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie Sądu z przedstawionego przez skarżącą opisu stanu majątkowego nie wynika, aby jej sytuacja materialna oraz jej rodziny była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, Sąd bierze pod uwagę zarówno aktualną sytuację materialną strony, jak również wysokość kosztów postępowania, które strona byłaby zobowiązana ponieść. W przedmiotowej sprawie wpis sądowy od skargi wynosi 200 zł. Z treści wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca ma 19 lat, nie uzyskuje dochodów, uczy się i pozostaje na utrzymaniu rodziców. Wskazać w tym miejscu należy, że na najbliższej rodzinie (rodzicach) spoczywa obowiązek alimentacyjny wynikający z przepisów prawa. Zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.) obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. W związku z powyższym podczas rozpoznawania sytuacji materialnej skarżącej należało wziąć pod uwagę sytuację materialną gospodarstwa domowego w którym pozostaje skarżąca. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z nadesłanych dokumentów wynika, że rodzina skarżącej składa się z czterech osób. Podała, że jej rodzina utrzymuje się z prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz z zasiłku rodzinnego w łącznej wysokości 2054 zł. Posiadany majątek rodziny skarżącej obejmuje dom o pow. 50 m2 i nieruchomość rolną o pow. 9,6 ha przeliczeniowych (18,21 ha – co wynika z zaświadczenia Wójta Gminy [...] z dnia [....] sierpnia 2014 r.) oraz las o pow. 6,03 ha. Na utrzymaniu rodziców skarżącej pozostaje także siostra, która w czerwcu 201[...] r. uległa wypadkowi samochodowemu, zatem w rodzinie pojawiły się dodatkowe koszty leczenia i rehabilitacji. Standardowe miesięczne wydatki to: prąd 380 zł, telefon i internet 170 zł, nawozy 1200 zł, weterynaria dla zwierząt 500 zł, środki ochrony roślin 250 zł, ubezpieczenie gospodarstwa 300 zł, KRUS 200 zł, szkoła 500 zł, olej napędowy 1000 zł, kredyt 1200 zł (kwota ta obejmuje kilka rat - jak podała skarżąca w sprzeciwie), żywność 2000 zł. Do wniosku dołączono zaświadczenie ze szkoły skarżącej, zaświadczenie z urzędu gminy o wielkości gospodarstwa, kopie faktur i rachunków (jednorazowe wydatki rzędu 2600 zł, 2000 zł, 11900 zł), kopię informacji o wysokości składek KRUS, kopie spłat kredytu wziętego na zakup kolektorów słonecznych (w kwocie: 186,67 zł), rozbudowę budynku inwentarskiego i zakup maszyn rolniczych (w wysokości: 58,49 zł). Na wezwanie Sądu skarżąca przedłożyła wyciągi z rachunku bankowego należącego do ojca skarżącej za okres od dnia 1 października 2014 r. do dnia 22 grudnia 2014 r. Saldo końcowe na rachunku bankowym za w/w okres wynosi 3041,27 zł. Z historii rachunku bankowego wynika, że Spółdzielnia Mleczarska [...] dokonała wpłaty kwoty: 6086,79 zł (wpłata z dnia [...] października 2014 r.), kwoty: 5550,74 zł (wpłata z dnia [...] listopada 2014 r.), kwoty: 3392,78 zł (wpłata z dnia [...] grudnia 2014 r.). Na w/w rachunku zarejestrowano wpłatę dokonaną w dniu [...]grudnia 2014 r przez: Skup i Sprzedaż Zwierząt i Płodów Rolnych w [...]w kwocie: 5320 zł. Na rachunek bankowy wpłynęły w dniu [...] października 2014 r. również środki pieniężne w kwocie: 835,05 zł tytułem zwrotu podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego. Ponadto wskazać należy, że rodzina skarżącej otrzymuje dopłaty do prowadzonego gospodarstwa rolnego zarówno ze środków unijnych, jak i krajowych, co potwierdza przedłożona przez skarżącą decyzja Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [....] z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [....] w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Decyzją tą przyznano płatność na rok 2013 w wysokości 17675,17 zł. W tym miejscu należało zauważyć, że rodzina skarżącej posiada stałe źródło dochodów z prowadzonego gospodarstwa rolnego, które zapewnia rodzinie skarżącej środki wystarczające na pokrycie wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem. Ponadto rodzina skarżącej dysponuje środkami na pokrycie jednorazowych wydatków w kwocie: 2600 zł, 2000 zł, 11900 zł. Podsumowując Sąd uznał, że skoro rodzina skarżącej posiada majątek nieruchomy w postaci gruntów rolnych o pow.18,21 ha, lasu o pow. 6,03 ha i domu o pow. 50 m2, oraz prowadzi gospodarstwo rolne, które przynosi comiesięczny średni przychód w kwocie: 6780 zł, ponadto otrzymują środki pieniężne w kwocie: 835,05 zł tytułem zwrotu podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego, oraz dopłaty unijne i krajowe do prowadzonego gospodarstwa rolnego (za 2013 r. w kwocie 17675,17 zł), oraz posiadają środki finansowe na bieżące utrzymanie rodziny, spłatę zaciągniętych kredytów inwestycyjnych (na zakup kolektorów słonecznych, rozbudowę budynku inwentarskiego, zakup maszyn rolniczych), to uznać należy, że rodzina skarżącej posiada zatem płynność finansową i potrafi gromadzić oszczędności. Powyższe potwierdza również saldo końcowe na rachunku bankowym za okres od dnia 1 października 2014 r. do dnia 22 grudnia 2014 r. w kwocie: 3041,27 zł. Dlatego też biorąc pod uwagę wysokość kosztów sądowych na obecnym etapie postępowania i wysokość osiąganego dochodu, to z całą pewnością można stwierdzić, że uiszczenie przez skarżącą kwoty 200 zł tytułem wpisu od skargi nie pogorszy sytuacji finansowej rodziny. Koszty sądowe należy traktować, bowiem jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt II OZ 1125/11, publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. art. 190, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.