VII SA/Wa 1681/25

WyrokWSA w Warszawie2026-01-27

Skład orzekający: Włodzimierz Kowalczyk, Iwona Ścieszka, Nina Beczek

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy odmowa zmiany zaleceń pokontrolnych dotyczących prac zabezpieczających zabytek, wydanych przez wojewódzkiego konserwatora zabytków, jest zasadna, mimo planowanej przebudowy obiektu, która może wpłynąć na celowość wykonania tych prac?
Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę, uznając, że odmowa zmiany zaleceń pokontrolnych była zasadna. Zalecenia te, dotyczące prac zabezpieczających zabytek przed dalszą degradacją, mają charakter interwencyjny i są niezbędne do jego ochrony, niezależnie od planowanych w przyszłości prac modernizacyjnych. Określenie terminu wykonania zaleceń jest obligatoryjne, a argumenty o niecelowości prac ze względu na przyszłą inwestycję nie są podstawą do odstąpienia od ochrony zabytku.
Stan faktyczny
Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków wydał zalecenia pokontrolne dotyczące prac zabezpieczających mozaiki w podziemnej części Dworca W. P. S.A. wniosła o wygaszenie lub zmianę terminu tych zaleceń, argumentując, że planowana przebudowa dworca uczyni te prace niecelowymi i marnotrawstwem środków. Organ odmówił zmiany zaleceń, wskazując na konieczność natychmiastowego zabezpieczenia zabytku. P. S.A. zaskarżyła tę odmowę do WSA w Warszawie, podnosząc zarzuty naruszenia przepisów dotyczących zarządzania mieniem państwowym oraz naruszenia przepisów KPA poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia WSA Iwona Ścieszka asesor WSA Nina Beczek Protokolant: referent stażysta Nikola Górska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi P. S.A. w W. na akt Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 16 czerwca 2025 r. znak: WSK.5180.267.2024.KZ w przedmiocie zmiany zaleceń pokontrolnych oddala skargę Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków aktem z dnia 16 czerwca 2025 r. znak WSK.5180.267.2024.KZ, działając na podstawie art. 40 ust. 2b pkt 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1292 ze zm., dalej zwanej "u.o.z.o.z."), w odpowiedzi na pismo P. S.A. z dnia 15 kwietnia 2025 r., odmówił zmiany zaleceń pokontrolnych z dnia 27 marca 2025 r., polegającej na wygaszeniu zaleceń pokontrolnych lub określeniu bezterminowego wykonania wskazanych prac, wydanych dla zespołu dekoracji mozaikowych podziemnej części Dworca W., znajdującego się przy al. [...] w W., wpisanego do rejestru zabytków pod numerem [...], decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. W uzasadnieniu aktu Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków wskazał, że pismem z dnia 27 marca 2025 r. znak WSK.5180.267.2024.KZ wydał wobec P. S.A. - dysponenta obiektu: Zespół dekoracji mozaikowych podziemnej części Dworca W., znajdującego się przy Al. [...] w W., wpisanego decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. do rejestru zabytków - zalecenia pokontrolne określające zalecone do wykonania prace w celu wyeliminowania czynników oddziaływujących negatywnie na stan zachowania obiektu zabytkowego oraz utrzymania go w niepogorszonym stanie. Pismem z 15 kwietnia 2025 r. P. S.A. wniosła zastrzeżenia do zaleceń pokontrolnych, w zakresie pkt 1 i 2 ww. zaleceń, tj. prac polegających na usunięciu nieszczelności powodujących silne zaciekanie mozaik podstropowych oraz zabezpieczeniu lica mozaik przed odpadnięciem kolejnych płytek, których termin realizacji określony został do dnia 31 grudnia 2025 r. P. S.A. wniosła o wygaszenie zaleceń pokontrolnych w ww. zakresie z uwagi na realizację prac mających na celu ochronę zabytku w ramach projektu [...] "Prace na linii średnicowej w W. na odcinku W.– W." lub ewentualnie o zmianę terminu na wykonanie ww. prac, bez jednoczesnego określenia maksymalnego terminu ich wykonania. P. S.A. podkreśliła niecelowość wykonania prac przed realizacją planowanej gruntownej przebudowy dworca W. Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków na podstawie art. 40 ust. 2b pkt 2 u.o.z.o.z. odmówił zmiany zaleceń pokontrolnych z dnia 27 marca 2025 r., we wnioskowanym przez P. S.A. zakresie. Organ wskazał, że zalecenia pokontrolne zalicza się do działań podejmowanych w trybie pozaprocesowym, tj. w postępowaniu nieregulowanym przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego. Zalecenia pokontrolne należy zakwalifikować jako inny niż decyzja lub postanowienie akt lub czynność z zakresu administracji publicznej, dotyczący uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Organ podniósł, że ustawodawca w treści art. 40 u.o.z.o.z. nie przewidział możliwości "wygaszenia" wydanych zaleceń pokontrolnych w następstwie wniesienia wobec nich pisemnie umotywowanych zastrzeżeń, a jedynie ich ewentualną zmianę w przypadku stwierdzenia zasadności całości lub części zastrzeżeń. Organ wskazał, że w świetle art. 40 ust. 1 u.o.z.o.z., wojewódzki konserwator zabytków może wydać zalecenia pokontrolne usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości, w określonym terminie, o ile ich charakter nie uzasadnia wydania decyzji, o której mowa w art. 49 ust. 1 u.o.z.o.z. Bezspornym jest zatem to, że ustawodawca wskazuje na konieczność określenia terminu realizacji zaleceń pokontrolnych poprzez wskazanie konkretnej daty wykonania zaleconych prac. Niedookreślony termin realizacji zaleceń utrudnia skuteczne egzekwowanie wykonania nałożonych zobowiązań oraz uniemożliwi usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości. Organ podniósł, że prace wskazane w pkt 1 i 2 zaleceń pokontrolnych mają charakter stricte interwencyjno-zabezpieczający, mają na celu szybkie i skuteczne zareagowanie na zagrożenie, jakim jest postępująca degradacja kompozycji mozaikowych, będących w najgorszym stanie zachowania, do czasu rozpoczęcia kompleksowych prac renowacyjnych. Jednocześnie organ podniósł, że działania przyszłe, planowane nie są gwarantem ich realizacji, biorąc pod uwagę, że proces inwestycyjny może ulegać zmianom zarówno co do zakresu planowanych działań, jak i terminu ich realizacji w stosunku do założeń wskazanych w piśmie P. S.A. z dnia 15 kwietnia 2025 r. Organ podkreślił, że nieprawidłowości wykazane w trakcie kontroli przeprowadzonej w I połowie 2025 r. wykazały wieloletnie zaniedbania komórki zarządzającej dworcem. Nieprzeprowadzenie prac zabezpieczających do czasu rozpoczęcia inwestycji na dworcu W. pogłębiłoby destrukcyjny stan kompozycji mozaikowych. Z tych względów wniosek spółki P. S.A. z dnia 15 kwietnia 2025 r. rozpatrzono negatywnie i zalecenia pokontrolne z dnia 27 marca 2025 r. pozostawiono w niezmienionym brzmieniu oraz z terminem wykonania prac wskazanych w pkt 1-2 do dnia 31 grudnia 2025 r. oraz w pkt 3-5 do dnia 1 listopada 2028 r. P. S.A. zaskarżyły akt Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 16 czerwca 2025 r., dotyczący odmowy zmiany zaleceń pokontrolnych z dnia 27 marca 2025 r., zarzucając naruszenie: - art. 4 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 3 pkt 2 ustawy z 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym poprzez podtrzymanie zobowiązania skarżącej do wykonania prac określonych w treści zaleceń w terminach odpowiednio do 31 grudnia 2025 r. oraz 1 listopada 2028 r., w sytuacji gdy w związku z realizacją planowanej inwestycji wygląd całego Dworca W. ulegnie diametralnej zmianie (jak wynika z pisma P. S.A. z dnia 15 października 2021 r. znak [...]), dlatego efekty prac przeprowadzonych na podstawie zaleceń uległyby całkowitej degradacji, co jest w sprzeczności z zasadami prawidłowej gospodarki; - art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego w niniejszej sprawie, polegającą na pominięciu przez organ informacji o tym, iż całość Dworca W. na skutek planowanej inwestycji ulegnie przekształceniu, w szczególności zostanie dokonana całkowita przebudowa jego części podziemnej polegająca na zmianie układu peronów poprzez budowę dwóch peronów wyspowych, wymianie przykrycia infrastruktury kolejowej, czy budowie podziemnego łącznika stanowiącego dojście między dworcami W., W. i docelowo stacją metra C. oraz tym, iż mozaiki znajdujące się na terenie Dworca W. nie są w złym stanie technicznym, który zagrażałby ich całkowitą degradacją. Skarżąca podkreśliła, że jest państwową osobą prawną i wskazała na wynikającą z art. 4 ust. 2 ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym konieczność zarządzania mieniem państwowym zgodnie z zasadami prawidłowej gospodarki, z zachowaniem szczególnej staranności. W ocenie skarżącej wykonanie prac określonych w treści zaleceń w terminie w nich określonym, pomimo tego, iż całość Dworca W. ulegnie diametralnej zmianie na skutek realizacji ww. inwestycji, nosi znamiona marnotrawstwa środków publicznych, ponieważ wykonane prace na skutek realizacji inwestycji uległyby całkowitej degradacji. Ponadto zdaniem skarżącej stan techniczny kompozycji mozaikowych nie obliguje organu do podejmowania pilnych działań, w celu przeciwdziałania ich zniszczeniu. Skarżąca podkreśliła, iż jej celem nie jest rezygnacja z wykonania prac określonych w treści zaleceń, lecz wykonanie ich w zgodzie z planowaną inwestycją w terminach do tego przewidzianych. Podniosła, iż w ramach planowanej inwestycji w stosunku do Dworca W. przewiduje się wykonanie m.in: - w branży konstrukcyjnej: przebudowy istniejącego przystanku kolejowego W. na stację, co wymaga całkowitej przebudowy jego części podziemnej z dotychczasowego układu trzech peronów i dwóch torów na układ dwóch peronów wyspowych i wymiany przykrycia infrastruktury kolejowej, przebudowy i adaptacji istniejących pawilonów Dworca W. do projektowanego, nowego układu funkcjonalno-komunikacyjnego, a także budowy nowoprojektowanych obiektów obsługi podróżnych; budowy podziemnego łącznika stanowiącego dojście między dworcami W., W., i docelowo stacją metra C.; - w branży architektonicznej: przebudowy hali peronowej stacji W.; budowy łącznika stanowiącego dojście między dworcami W., W., i docelowo stacją metra C. w przyszłości; wyeksponowanie/zachowanie/odtworzenie mozaik (projektu W. F.), które przewidziano do wyeksponowania w pierwotnej lokalizacji (m.in. mozaiki zachowane na ścianach obecnych holi kasowych, przeniesienie mozaik sufitowych z istniejących peronów skrajnych na strop podziemnego łącznika pod peronami stacji w pierwotnym układzie kolorystycznym). Skarżąca wskazała, że w piśmie P. S.A. z 15 października 2021 r. wskazano, że realizacja ww. prac modernizacyjnych planowana jest w latach 2023-2027. Zwróciła uwagę na potwierdzenie zamiaru realizacji inwestycji oraz prac na Dworcu W. wynikające również z treści pisma projektanta z dnia 13 sierpnia 2024 r. nr [...] w sprawie wykonania dokumentacji projektowej oraz prowadzenia nadzoru autorskiego dla realizacji przebudowy linii średnicowej w W. w ramach projektu [...] pn. "Prace na linii średnicowej w W. na odcinku W.– W.". W piśmie projektanta expressis verbis wskazano, iż prace określone w treści zaleceń, które dotyczą ochrony zabytku, zostaną wykonane. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uwzględnienie skargi przez Sąd następuje więc jedynie w przypadku naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu. W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju wady i uchybienia nie wystąpiły i w związku z tym skarga nie mogła zostać uwzględniona. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była odmowa zmiany zaleceń pokontrolnych Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków wydanych w dniu 27 marca 2025 r., po przeprowadzeniu w dniach 13-14 stycznia oraz 16 stycznia 2025 r., kontroli oceny stanu zachowania zespołu dekoracji mozaikowych podziemnej części Dworca W. , znajdującego się przy al. [...] w W. Zespół dekoracji mozaikowych został wpisany do rejestru zabytków pod numerem [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że odmowa zmiany zaleceń pokontrolnych jest innym niż decyzja lub postanowienie aktem z zakresu administracji publicznej dotyczącym uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, na który przysługuje skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przedmiotem skargi do sądu mogą być zarówno zalecenia pokontrolne wydane na podstawie art. 40 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków, jak i stanowisko organu wyrażone w wyniku rozpatrzenia zastrzeżeń do zaleceń pokontrolnych w trybie art. 40 ust. 2b tej ustawy (zob. postanowienie NSA z 29 stycznia 2020 r. sygn. II OSK 79/20, postanowienie NSA z 23 lutego 2022 r. sygn. II OZ 62/22, wyrok WSA w Poznaniu z 25 września 2020 r. sygn. IV SA/Po 453/20, wyrok WSA w Kielcach z 28 grudnia 2022 r. sygn. II SA/Ke 508/22, wyrok WSA w Krakowie z 4 listopada 2022 r. sygn. II SA/Kr 921/22). W związku z powyższym Sąd uznał, że skarga P. S.A. na akt Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 16 czerwca 2025 r. o odmowie zmiany zaleceń pokontrolnych jest dopuszczalna. Wpis obiektu do rejestru zabytków rodzi po stronie właściciela lub posiadacza takiego obiektu szereg obowiązków związanych z opieką nad zabytkiem, wynikających z ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. W myśl art. 5 pkt 2 - pkt 4 ustawy opieka nad zabytkiem sprawowana przez jego właściciela lub posiadacza polega, w szczególności, na zapewnieniu warunków prowadzenia prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy zabytku, zabezpieczenia i utrzymania zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie oraz korzystania z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości. Z kolei stosownie do art. 4 ustawy rolą organów administracji publicznej w zakresie ochrony zabytków jest w szczególności podejmowanie działań mających na celu zapobieganie zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytków, udaremnianie niszczenia i niewłaściwego korzystania z zabytków; kontrolę stanu zachowania i przeznaczenia zabytków. Art. 38 ustawy przewiduje, że wojewódzki konserwator zabytków lub działający z jego upoważnienia pracownicy wojewódzkiego urzędu ochrony zabytków prowadzą kontrolę przestrzegania i stosowania przepisów dotyczących ochrony zabytków i opieki nad zabytkami. Zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy na podstawie ustaleń wynikających z kontroli, w przypadku ustalenia, że zabytek jest w nieodpowiednim stanie zachowania, wojewódzki konserwator zabytków może wydać kontrolowanej osobie fizycznej lub kierownikowi kontrolowanej jednostki organizacyjnej zalecenia pokontrolne usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości, w określonym terminie, o ile ich charakter nie uzasadnia wydania decyzji, o której mowa w art. 49 ust. 1. W świetle art. 40 ust. 2 wojewódzki konserwator zabytków może odstąpić od wydania zaleceń pokontrolnych i wydać decyzję, o której mowa w art. 43, art. 44 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 46 ust. 1, art. 49 ust. 1 lub art. 50 ust. 1. W art. 49 ust. 1 ustawy ustawodawca przewidział zaś, że wojewódzki konserwator zabytków może wydać decyzję nakazującą osobie fizycznej lub jednostce organizacyjnej posiadającej tytuł prawny do korzystania z zabytku wpisanego do rejestru, wynikający z prawa własności, użytkowania wieczystego, trwałego zarządu albo ograniczonego prawa rzeczowego lub stosunku zobowiązaniowego, przeprowadzenie, w terminie określonym w tej decyzji, prac konserwatorskich lub robót budowlanych przy tym zabytku, jeżeli ich wykonanie jest niezbędne ze względu na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem tego zabytku. Organy ochrony zabytków w ramach nadzoru konserwatorskiego polegającego na prowadzeniu kontroli przestrzegania i stosowania przepisów dotyczących ochrony zabytków i opieki nad zabytkami (art. 38 ust. 1 ustawy) korzystają z uznania w zakresie wyboru instrumentów prawnych służących zapewnieniu właściwego stanu opieki nad zabytkami. Oznacza to, że wyniki kontroli, o której mowa w art. 38 ustawy, mogą stanowić zarówno podstawę do sformułowania zaleceń pokontrolnych, jak i do zastosowania władczych środków nadzoru konserwatorskiego przyjmujących formę decyzji administracyjnych. Rolą wojewódzkiego konserwatora zabytków jest zatem wybór odpowiedniego środka przymusu służącego ochronie zabytku. W rozpoznawanej sprawie, po przeprowadzeniu kontroli stanu zachowania zabytku, organ zdecydował o zastosowaniu art. 40 ustawy, tj. wydaniu zaleceń pokontrolnych. Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków wydał zalecenia w dniu 27 marca 2025 r., nakazując P. S.A. przeprowadzenie prac określonych w punktach od 1 i 2 w terminie do dnia 31 grudnia 2025 r. oraz w punktach od 3 do 5 do dnia 1 listopada 2028 r. Zgodnie z art. 40 ust. 2a u.o.z.o.z. kontrolowana osoba fizyczna lub kierownik kontrolowanej jednostki organizacyjnej, w terminie 14 dni od dnia otrzymania zaleceń, może zgłosić pisemnie umotywowane zastrzeżenia do zaleceń pokontrolnych oraz dodatkowe wyjaśnienia lub przedstawić dodatkową dokumentację. Przepis art. 40 ust. 2b u.o.z.o.z. stanowi, że wojewódzki konserwator zabytków, w terminie 14 dni od dnia otrzymania zastrzeżeń do zaleceń pokontrolnych: 1) zmienia zalecenia pokontrolne i przekazuje je wraz z uzasadnieniem kontrolowanej osobie fizycznej lub kierownikowi kontrolowanej jednostki organizacyjnej - w przypadku stwierdzenia zasadności całości lub części zastrzeżeń albo 2) odmawia zmiany zaleceń pokontrolnych i swoje stanowisko wraz z uzasadnieniem przekazuje kontrolowanej osobie fizycznej lub kierownikowi kontrolowanej jednostki organizacyjnej - w przypadku nieuwzględnienia zastrzeżeń w całości. P. S.A. pismem z 15 kwietnia 2025 r. wniosła zastrzeżenia do zaleceń pokontrolnych w zakresie pkt 1 i 2 ww. zaleceń, tj. prac polegających na usunięciu nieszczelności powodujących silne zaciekanie mozaik podstropowych oraz zabezpieczeniu lica mozaik przed odpadnięciem kolejnych płytek, których termin realizacji określony został do dnia 31 grudnia 2025 r. P. S.A wniosła o wygaszenie zaleceń pokontrolnych w tym zakresie z uwagi na realizację prac mających na celu ochronę zabytku w ramach projektu [...] "Prace na linii średnicowej w W. na odcinku W.- W." lub ewentualnie o zmianę terminu na wykonanie prac, poprzez wskazanie, że prace mają być wykonane w ramach ww. inwestycji, bez jednoczesnego określenia maksymalnego terminu ich wykonania. P. S.A. podkreśliła niecelowość wykonania prac przed realizacją planowanej gruntownej przebudowy dworca W. Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków na podstawie art. 40 ust. 2b pkt 2 u.o.z.o.z. odmówił zmiany zaleceń pokontrolnych z dnia 27 marca 2025 r., we wnioskowanym przez P. S.A. zakresie. Kwestionowane przez skarżącą zalecenia pokontrolne wydane zostały po przeprowadzeniu przez pracowników Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w W. czynności kontrolnych w dniach 13-14 stycznia 2025 r. oraz 16 stycznia 2025 r., dotyczących oceny stanu zachowania zespołu dekoracji mozaikowych podziemnej części Dworca W. W protokołach z kontroli bardzo szczegółowo opisano stan zachowania dekoracji mozaikowych i sporządzono obszerną dokumentację zdjęciową. Stwierdzono bardzo zróżnicowany stan zachowania 79 kompozycji, wskazano na liczne nieprawidłowości, w tym miejscowe wytarcia powłoki barwnej płytek, zabrudzenia powierzchni szkliwionej kompozycji mozaikowych, uszkodzenia i ubytki płytek, różnego stopnia spękania powierzchni płytek, korozję i odspojenie ram okalających mozaiki, odwarstwienia szkliwa płytek. Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków w oparciu o wyniki przeprowadzonej kontroli wydał zalecenia pokontrolne, wyczerpująco uzasadniając swoje stanowisko, w tym szczegółowo opisując stan zachowania kontrolowanych dekoracji mozaikowych. Organ zwrócił przy tym uwagę na zawilgocenie dekoracji mozaikowych, wynikające z nieszczelności wentylacji i wskazał na szkodliwe i niszczące dla zabytku działanie wody. W przedmiotowych zaleceniach pokontrolnych zostały wyodrębnione dwa terminy realizacji prac. Organ podniósł (zarówno w wydanych zaleceniach, jak i w akcie z 16 czerwca 2025 r., którym odmówił ich zmiany), że zakres działań wskazanych w pkt 1 i 2, tj. prac polegających na usunięciu nieszczelności powodujących silne zaciekanie mozaik podstropowych oraz zabezpieczeniu lica mozaik przed odpadnięciem kolejnych płytek, z terminem ich wykonania do dnia 31 grudnia 2025 r., ma charakter interwencyjno-zabezpieczający kompozycje mozaikowe, które są w najgorszym stanie zachowania. Prace te mają na celu wyeliminowanie czynników oddziałujących negatywnie na kompozycje mozaikowe, zahamowanie procesu niszczenia mozaik do czasu rozpoczęcia kompleksowych prac renowacyjnych mozaik. W ocenie Sądu ustalenia z przeprowadzonej kontroli utrwalone w protokołach oraz zgromadzona dokumentacja zdjęciowa jednoznacznie wskazują na nieodpowiedni stan dekoracji mozaikowych podziemnej części Dworca W. Nie ulega zatem wątpliwości, że zasadne było wydanie przedmiotowych zaleceń pokontrolnych. Nie było także podstaw do zmiany zaleceń pokontrolnych, w tym we wnioskowanym przez P. S.A. zakresie dotyczącym pkt 1 i 2 ww. zaleceń, tj. prac polegających na usunięciu nieszczelności powodujących silne zaciekanie mozaik podstropowych oraz zabezpieczeniu lica mozaik przed odpadnięciem kolejnych płytek. Sąd podzielił stanowisko organu, że zalecenia określone w pkt 1-2 mają charakter zabezpieczający zabytkowe mozaiki przed postępującą degradacją i mają na celu wyeliminowanie szkodliwych czynników niszczących. Prace te są niezbędne dla zabezpieczenia mozaik przed ich dalszym niszczeniem. Nie było zatem podstaw do zmiany powyższych zaleceń, a tym bardziej do ich "wygaszenia", o co wnioskowała P. S.A. Nie było również możliwe uwzględnienie zgłoszonych przez P. S.A. zastrzeżeń do wydanych zaleceń poprzez zmianę terminu wyznaczonego na wykonanie prac określonych w pkt 1-2 zaleceń w taki sposób, że prace te miałyby być wykonane w ramach planowanej przez P. S.A. inwestycji, obejmującej przebudowę Dworca W., "bez jednoczesnego określania maksymalnego terminu ich wykonania". Przypomnienia wymaga, że stanowiący podstawę materialnoprawną wydanych zaleceń art. 40 u.o.z.o.z. stanowi, że na podstawie ustaleń wynikających z kontroli, w przypadku ustalenia, że zabytek jest w nieodpowiednim stanie zachowania, wojewódzki konserwator zabytków może wydać zalecenia pokontrolne usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości, w określonym terminie, o ile ich charakter nie uzasadnia wydania decyzji, o której mowa w art. 49 ust. 1. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że określenie terminu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości jest obligatoryjnym elementem aktu, jakim są zalecenia pokontrolne. Podkreślenia przy tym wymaga, że przez określenie terminu należy rozumieć wskazanie konkretnej daty, do której należy wykonać zalecone prace, nie zaś, jak chciałaby skarżąca, wskazanie, że prace miałyby być wykonane w ramach inwestycji obejmującej przebudowę Dworca W., bez określania maksymalnego terminu ich wykonania. Argumentacja skargi koncentruje się przede wszystkim na podkreśleniu niecelowości wykonania zaleconych prac w wyznaczonym przez organ terminie. Skarżąca podnosi, że z uwagi na planowaną przebudowę części podziemnej Dworca W. efekty prac przeprowadzonych na podstawie zaleceń uległyby całkowitej degradacji, co pozostaje w sprzeczności z zasadami prawidłowej gospodarki mieniem państwowym. Zauważyć trzeba, że powołane przepisy u.o.z.o.z. wskazują, jakie wartości i cele winien uwzględniać organ konserwatorski w sprawach dotyczących ochrony zabytków. Nie może budzić wątpliwości, że celem organów konserwatorskich jest zachowanie zabytku w możliwie najlepszym stanie. Ustawodawca przyznał organom konserwatorskim możliwość własnej oceny aktualnego stanu zabytku i wyboru środków zmierzających do jego ochrony. Podkreślenia wymaga, że podejmując określone działania organ konserwatorski powinien respektować obowiązek zapobiegania zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytku i udaremniania jego niszczenia (art. 4 pkt 2 i 3 ustawy). Uwarunkowania organizacyjne czy też finansowe właściciela zabytku, uniemożliwiające (w jego cenie) podjęcie działań zmierzających do zachowania zabytku, jak również plany dysponenta zabytku, nie są z konserwatorskiego punktu widzenia podstawą do odstąpienia przez organ od wydania zaleceń pokontrolnych. Bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy pozostają zatem argumenty skargi wskazujące na niecelowość wykonania określonych przez organ prac w wyznaczonym terminie i ich sprzeczność z zasadami prawidłowej gospodarki mieniem państwowym. Działania organów konserwatorskich ukierunkowane na zachowanie zabytków w możliwie najlepszym stanie nie mogą być warunkowane i zależne od możliwości finansowych czy też ewentualnych zamiarów właściciela obiektu zabytkowego. Z art. 5 ustawy, regulującego obowiązki właściciela zabytku, wynika obowiązek opieki nad zabytkiem, zabezpieczenia i utrzymania zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie. Działania te następują nie ze względu na ich opłacalność czy celowość, lecz z uwagi na walory historyczne, artystyczne lub naukowe obiektu. W sytuacji, gdy właściciel obiektu zabytkowego nie realizuje wynikających z przepisów prawa obowiązków, wówczas obowiązkiem organu konserwatorskiego jest odpowiednie określenie działań koniecznych do usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości, tak aby przeciwdziałać dewastacji i pogorszeniu substancji zabytkowej obiektu wpisanego do rejestru zabytków. Nie jest więc rolą organu działającego w trybie przepisu art. 40 u.o.z.o.z. uzależnianie rodzaju prac czy terminu ich wykonania od planów właściciela obiektu. Argumenty podniesione przez skarżącą nie mogą być przesłanką do rezygnacji organów ochrony konserwatorskiej z dążeń do zachowania substancji i wartości zabytkowej obiektu wpisanego do rejestru zabytków. W odniesieniu do argumentu skargi wskazującego, że mozaiki znajdujące się na terenie Dworca W.nie są w złym stanie technicznym, który zagrażałby ich całkowitą degradacją i nie wymagają podejmowania pilnych działań w celu przeciwdziałania ich niszczeniu, stwierdzić trzeba, że argument ten ma jedynie charakter polemiczny i nie podważa prawidłowych ustaleń organu. Podkreślenia wymaga, że wojewódzki konserwator zabytków jest organem wyspecjalizowanym i posiada niezbędną wiedzę specjalistyczną z zakresu ochrony zabytków, pozwalającą na dokonanie samodzielnej oceny stanu zachowania zabytku i ewentualnego określenia, w jaki sposób należy go chronić. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło