VII SA/Wa 173/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Więch-Baranowska po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2013r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. C. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia (...) listopada 2012 r. znak (...) w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić J. C. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 21 marca 2013r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie formularz wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, w którym wniósł on o zwolnienie od kosztów sądowych. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Wspólnie utrzymują się z dochodów w wysokości 4.579,66 złotych miesięcznie. Na kwotę tą składa się wynagrodzenie wnioskodawcy z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 2.925,66 złotych oraz emerytura małżonki w wysokości 1.654,00 złotych. Wnioskodawca wskazał, że posiada mieszkanie o pow. 46,6 m2, działkę rekreacyjną o pow. 6,2 ary oraz ośmioletni samochód. W uzasadnieniu wniosku podkreślił, że nie stać go na ponoszenie kosztów w sprawie z uwagi na zwiększające się koszty utrzymania oraz koszty leczenia własnego i żony. Podkreślił, że wspólnie z żoną są osobami schorowanymi. Nadmienił, że ze względów zdrowotnych po przebytym zabiegu z uwagi na swoją niezdolność do pracy w styczniu tego roku nie osiągnął dochodu. Wnioskodawca zaznaczył także, iż w miarę swoich możliwości wspólnie z żoną wspierają córkę, która jest na rencie po przebytym wypadku komunikacyjnym i jest całkowicie niezdolna do pracy. Skarżący podał, że ponosi następujące koszty utrzymania tj. opłatę za mieszkanie w wysokości 455,00 złotych, opłatę za media w wysokości 260,00 złotych, zakup żywności 1140,00 złotych, wydatki na przejazdy 122,00 złotych, zakup lekarstw 450,00 złotych, leczenie i rehabilitacja 400,00 złotych. Ponadto wskazał, że spłaca trzy zaciągnięte kredyty; jeden gotówkowy w wysokości 390,00 złotych miesięcznie, drugi zaciągnięty na zakup samochodu w wysokości 793,00 złotych i trzeci zaciągnięty na zakup sprzętu rehabilitacyjnego w wysokości 279,00 złotych. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 kwietnia 2013r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw. Skarżący poinformował, że wspólnie z żoną uzyskuje dochód w wysokości 4.579,66 złotych miesięcznie. Jednocześnie miesięczne koszty utrzymania wynoszą 2.827 złotych, a spłata wierzytelności bankowych wynosi 1.462 złote. Zarzucił Sądowi nie wzięcie pod uwagę faktu partycypowania w utrzymaniu córki, która jest całkowicie niezdolna do pracy po przebytym wypadku komunikacyjnym i pozostaje na rencie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – p.p.s.a. (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, stosownie do art. 245 § 3 ww. ustawy. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Tylko w wyjątkowych przypadkach może być przyznane na wniosek strony prawo pomocy polegające na zwolnieniu z kosztów sądowych bądź przyznaniu pełnomocnika z urzędu. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi bowiem pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów sądowych bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin są odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04). Strona wnosząca sprawę do Sądu winna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04 niepubl.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, jakiego domaga się skarżący, następuje w przypadku wykazania przez wnioskującego, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć trzeba przy tym, iż ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Brak wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy wręcz uniemożliwia sądowi merytoryczną ocenę wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2004 r., sygn. akt FZ 165/04 niepubl.). Z treści powołanego wyżej przepisu wynika, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie jest zatem uzależnione od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu. Dane wykazane przez stronę w formularzu powinny być na tyle szczegółowe i przekonywujące, aby umożliwiały dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej strony. W ocenie Sądu, wnioskodawca nie wykazał, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, przy czym zaznaczyć należy, że na obecnym etapie postępowania koszty sądowe wynoszą 200 złotych z tytułu wpisu sądowego od skargi. Biorąc pod uwagę sytuację majątkową skarżącego uznać należy, iż nie jest uzasadnione przychylenie się do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Z nadesłanego wniosku oraz okoliczności przedstawionych przez skarżącego w sprzeciwie nie wynika, aby strona była w sytuacji majątkowej powodującej, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wnioskodawca bowiem utrzymuje się z łącznego dochodu pochodzącego z prowadzonej działalności gospodarczej oraz emerytury małżonki w łącznej wysokości 4.579,66 złotych miesięcznie, a ponadto spłaca trzy kredyty. Okoliczności te świadczą, że strona posiada środki nie tylko na bieżące utrzymanie, ale potrafi również zgromadzić oszczędności, które może przeznaczyć na spłatę kredytów, tym bardziej, że ze złożonego wniosku nie wynika aby wnioskodawca miał problemy ze spłatą kredytów z uzyskiwanych dochodów. Fakt, że wnioskodawca zobowiązany jest do spłacania kredytów nie może przesądzać o przyznaniu mu prawa pomocy. Obowiązek uiszczenia kosztów sądowych nie ustępuje bowiem obowiązkowi spłaty innych zobowiązań. Należności stanowiące koszty sądowe stanowią dochody z budżetu państwa i podlegają zaspokojeniu na równi z innymi zobowiązaniami strony. Zatem ich uiszczenie skarżący powinni traktować równorzędnie z opłaceniem innych swoich zobowiązań. To skarżący decyduje o hierarchii swoich zobowiązań. Oznacza to, że koszty sądowe nie mogą być stawiane w ostatniej kolejności ich zaspokajania, a obowiązkiem strony jest podjęcie starań o ich wygospodarowanie. Pogląd taki zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt II FZ 640/11 w którym stwierdził, iż konieczność regulowania zobowiązań w instytucjach bankowych nie może oznaczać, że skarżący nie powinien przeznaczać środków finansowych na uiszczenie wpisu sądowego. Zasadą jest, bowiem, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być przedkładane przed zobowiązania publicznoprawne, takie jak wpis sądowy od skargi. Powodowałoby to nieuzasadnione przerzucenie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa. Ponadto zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą o jej zdolnościach płatniczych, a przez to wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2005 r., sygn. akt II GZ 56/05). Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową liczyć się musi z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Odnosząc się zaś do podniesionego zarzutu nie wzięcia pod uwagę faktu pomagania finansowo córce, Sąd stwierdza, że według oświadczenia o stanie rodzinnym złożonego na stronie drugiej formularza wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe tylko z żoną, zatem córka prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Sąd podejmując decyzję o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie wnioskowanym ocenia sytuację majątkową wnioskodawcy przez pryzmat sytuacji majątkowej prowadzonego przez niego gospodarstwa domowego, a więc nie biorąc pod uwagę sytuacji majątkowej np. jego dzieci prowadzących oddzielne gospodarstwo domowe. Dodatkowo można jedynie wskazać, że córka wnioskodawcy nie jest pozbawiona środków do życia, ponieważ otrzymuje rentę. Na marginesie Sąd wskazuje, że wniosek o przyznanie prawa pomocy może zostać złożony na każdym etapie postępowania, jednakże aby mógł zostać uwzględniony musi zostać szczegółowo wykazane, że wnioskodawca znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadnia przyznanie wnioskowanego prawa pomocy. Z powyższych przyczyn, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. postanowiono odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.