VII SA/Wa 1733/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosława Pindelska, , Sędzia WSA Jolanta Augustyniak – Pęczkowska, Sędzia WSA Tadeusz Nowak (spr.), Protokolant spec. Sylwia Kruszyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi [...] M.Z. K. Sp. jawna z siedzibą w T. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] kwietnia 2012 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy skreślenia z rejestru zabytków skargę oddala Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r" znak: [...], na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c), art. 7 pkt 1, art. 13 ust. 1, 2, 5 i 6, art. 89 pkt 1, art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. nr 162, poz. 1568 ze zm.) oraz art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku "[...]" M.Z. K. Spółka jawna z siedzibą w T. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] października 2011 r., znak [...], odmawiającą skreślenia z rejestru zabytków budynku mieszkalno-administracyjnego, stanowiącego element zespołu zabudowy [...][...] położonej w T. – P. przy ul. N., wpisanego do tego rejestru pod nr [...] decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] lipca 1991 r., [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, zabytek wpisany do rejestru zabytków, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru zabytków nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, zostaje skreślony z tego rejestru. Podniósł, że ze zgromadzonego materiału w sprawie wynika, że Wojewódzki Konserwator Zabytków w [...] decyzją z dnia [...] lipca 1991 r., wpisał do rejestru zabytków pod numerem [...] zespół zabudowy [...][...] położonej w T. – P. przy ul. N., w skład którego wchodzą: budynek mieszkalno-administracyjny, budynek produkcyjny oraz budynek gospodarczy. W uzasadnieniu tej decyzji stwierdzono, że [...][...] jest jednym z najstarszych, zachowanych we fragmencie, zespołów ilustrujących osiemnastowieczne hutnictwo żelaza na obszarze [...][...], o wartościach ponadregionalnych. Dodano przy tym, że z trzech zachowanych do obecnych czasów budynków, dwa odnoszą się do dziewiętnastowiecznego okresu funkcjonowania huty (mieszkalno-gospodarczy i produkcyjny), trzeci natomiast do czasów jej przebudowy w drugiej połowie XVIII wieku (gospodarczy). Istniejąca zabudowa pozostaje w dawnym układzie, tworząc wraz z reliktami kanałów wodnych, hałd, kamiennych tablic fundacyjnych unikatowe środowisko przemysłowe. Dalej, organ wskazał, że wnioskowany do skreślenia z rejestru zabytków budynek mieszkalno-administracyjny został zbudowany na terenie powstałej na początku XVIII w., po zmodernizowaniu [...] w P. datowanej na połowę XVII wieku, [...][...], która w chwili obecnej zaliczana jest do najważniejszych obiektów w historii śląskiego hutnictwa. W XVIII wieku utworzono przy [...] sztuczne jezioro, usypując groblę, stanowiącą jej północny brzeg. Zakład był wielokrotnie modernizowany i rozbudowywany, działał do 1872 r., a w następnych latach część jego zabudowy i wyposażenia uległa rozebraniu i likwidacji. Przedmiotowy budynek mieszkalno-administracyjny, podobnie jak i przylegający do niego budynek produkcyjny, swą obecną formę otrzymał w trakcie modernizacji w latach 80 XIX wieku, na miejscu istniejącego wcześniej w tym miejscu obiektu. W późniejszych latach był wielokrotnie przekształcany, m.in. dachówkę ceramiczną zastąpiono papą oraz dokonano zmian we wnętrzach. Po zamknięciu [...] budynek do 1995 r. wykorzystywany był na cele mieszkalne. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego stwierdził, że analiza całego materiału dowodowego daje podstawy do uznania zasadności odmowy skreślenia z rejestru zabytków budynku mieszkalno-administracyjnego, stanowiącego element zespołu zabudowy [...][...] położonej w T. – P. przy ul. N.. Podniósł, że w aktach sprawy znajduje się opinia, o sporządzenie której organ prowadzący postępowanie wystąpił do Narodowego Instytutu Dziedzictwa, celem zgromadzenia materiałów i merytorycznej oceny zasadności wniosku o skreślenie z rejestru zabytków budynku administracyjno-mieszkalnego stanowiącego część zespołu zabudowy [...][...] w T. – P., przy ul. N.. W ww. opinii, po przeprowadzeniu w dniu [...] lipca 2011 r. oględzin budynku z udziałem strony potwierdzono podnoszony przez wnioskodawcę zły stan zachowania budynku jak i pozostałych budynków Zespołu [...][...], z powodu wieloletniego braku użytkownika. Jednocześnie jednak stwierdzono, że bryła budynku zachowana jest w całości, a sam budynek wraz z pozostałymi obiektami [...] nadal tworzy unikatowe środowisko przemysłowe. Odnosząc się do Ekspertyzy Technicznej inż. A. C. z dnia [...] listopada 2010 r., organ wskazał, że zasadnie stwierdzono, iż zakres zniszczeń budynku nie doprowadził do istotnej utraty jego wartości zabytkowych. Jednocześnie obecny zły stan techniczny większości zachowanych elementów konstrukcji budynku, pozwala na podjęcie prac remontowych wraz z wprowadzeniem nowych funkcji i zagospodarowania. Remont budynku wiązał się będzie z częściowym odtworzeniem jego struktury budowlanej, niemniej jednak, zgodnie z treścią art. 6 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, ochronie i opiece podlegają m.in. dzieła architektury i budownictwa bez względu na stan zachowania. Powyższe prowadzi do stwierdzenia, że zły stan zachowania budynku nie ma decydującego znaczenia w postępowaniu administracyjnym w sprawie skreślenia obiektu z rejestru zabytków. Analizie na etapie prowadzonego postępowania podlega zgodnie z treścią art. 13 ust. 1 ww. ustawy stopień zniszczenia obiektu powodujący utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, a nie sam stan techniczny budynku oraz brak uzasadnienia dla dalszego jego trwania z punktu widzenia technicznego i biologicznego. Pomimo złego stanu technicznego, potwierdzonego także w ww. Ekspertyzie Technicznej, budynek zachował swoją wartość zabytkową, odzwierciedlającą charakter zabudowy zespołu [...]. Skreślenie budynku z rejestru zabytków, a co za tym idzie jego rozbiórka, zdaniem organu, spowodowałaby utratę istotnego autentycznego historycznego elementu zakładu, który zaliczany jest do najważniejszych tego typu obiektów na [...] i zatarcie historycznego układu jego zabudowy. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wskazał ponadto, że od momentu wpisu do rejestru zabytków budynek mieszkalno-administracyjny nie uległ znaczącym przekształceniom. Stąd też nie można zgodzić się ze stwierdzeniem zawartym w cytowanej wyżej Ekspertyzie historycznej, iż obiekt ten nie przedstawia wartości historycznej, gdyż w XIX wieku zmieniono jego funkcję i wygląd. Jak wynika z materiału dowodowego budynek stanowi świadectwo działalności i rozwoju [...]. Ponadto w jego piwnicy zachowały się jeszcze pozostałości dawnego pieca hutniczego oraz kanału wodnego. Budynek nadal posiada elementy wskazane w załączniku do decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] lipca 1991 r., tj. m.in.: zwartą bryłę, dwuspadowy dach, drewnianą więźbę krokwiową oraz centralną klatkę schodową. Organ stwierdził także, że dowodem na zaistnienie przesłanek określonych w art. 13 ust. 1 ustawy ochronie zabytków i opiece nad zabytkami nie jest podnoszone przez stronę we wniosku z dnia [...] października 2011 r. zachowanie z budynku, który funkcjonował wczasach działalności [...][...], jedynie fundamentów oraz ścian zewnętrznych przekształconych w zakresie elewacji, otworów okiennych i drzwiowych. Organ nie podzielił zdania wnioskodawcy, że budynek w swoim kształcie nie odnosi się jak wskazano w decyzji wpisowej do czasów "dziewiętnastowiecznego okresu" funkcjonowania [...][...], gdyż w okresie po zakończeniu działalności [...] był wielokrotnie przebudowywany i związku z tym jest jedynie odzwierciedleniem i świadectwem funkcji mieszkaniowej realizowanej w tym miejscu w XX w., a nie funkcjonowania [...][...]. Odnosząc się do powyższego, organ przypomniał, że zespół zabudowy [...][...] został wpisany do rejestru zabytków dnia [...] lipca 1991 r., tj. w czasie gdy [...] już od dawna nie funkcjonowała, a z budynków po jej zlikwidowaniu (zagospodarowanych na inne cele) zachowały się jedynie: budynek mieszkalno-administracyjny, budynek produkcyjny i budynek gospodarczy [...]). Budynek objęty wnioskiem o skreślenie z rejestru zabytków nadal posiada wartość historyczną jako element zespołu [...][...], a także wartości naukowe świadczące o przekształceniach i przebudowach od XVIII do XX w. związanych z funkcjonowaniem i rozwojem założenia, jak również późniejszej 100-letniej historii zespołu po zamknięciu [...]. Skargę na powyższą decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] kwietnia 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła "[...]" M.Z. K. Spółka jawna z siedzibą w T., wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 77 § 1 k.p.a., poprzez zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz art. 80 k.p.a., poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów, 2) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 13 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, poprzez jego niezastosowanie. W uzasadnieniu skargi strona skarżąca zarzuciła organowi, iż nie wziął pod rozwagę wniosków płynących z ekspertyzy historycznej zakładu [...][...] i dziejów znajdujących się na jej terenie budynków sporządzonej przez prof. dr hab. R. K. - profesora Uniwersytetu [...], Dyrektora Instytutu Historii i Kierownika Zakładu Archiwistyki i Historii [...] oraz przez dr A. K. Strona wskazała, że autorzy ekspertyzy dokonali badania szeregu dokumentów źródłowych pochodzących z okresu od XVIII do XX wieku, dokumentujących stan, wygląd i przeznaczenie zabudowań [...][...]. Z treści opinii wynika, iż działalność [...][...] została zakończona w 1872 roku, natomiast budynek mieszkalno-administracyjny został w późniejszym okresie, tj. po zakończeniu działalności [...], w sposób gruntowny przebudowany, a następnie przebudowywany był jeszcze w XX wieku. Autorzy opinii wskazali, iż budynek ten cały czas wykorzystywany był do celów mieszkalnych i podlegał dalszym renowacjom i zmianom wraz z adaptowaniem przez kolejnych lokatorów. Skarżący zaznaczył, iż biorąc pod uwagę wskazane okoliczności autorzy ekspertyzy doszli do wniosku, że przedmiotowy budynek nie przedstawia wartości historycznej, gdyż jego przebudowa w XIX wieku unicestwiła pierwotne funkcje i wygląd zarówno wewnętrzny, jak i zewnętrzny. Ich zdaniem obiekt obecnie nie przedstawia większej wartości historycznej, ani w wystroju wewnętrznym, ani fasadzie zewnętrznej. Podniósł także, że przedstawione powyżej wnioski wynikają z faktu, iż obecny stan i wygląd budynku nie odnosi się w żadnej mierze do jego funkcji jakie pełnił w czasie działalności [...][...], gdyż jak wspomniano wcześniej od czasu zakończenia działalności [...] został on gruntownie zmieniony i nie przedstawia stanu, w jakim znajdował się w czasie funkcjonowania [...]. Obecnie budynek ten jest odzwierciedleniem funkcji mieszkaniowej, do jakiej był wykorzystywany jeszcze do końca XX wieku. Podkreślił także, iż budynek został objęty ochroną konserwatorską dopiero w 1991 roku, w związku z czym do tego czasu jego kolejni lokatorzy mogli w sposób dowolny ingerować (i ingerowali) w wygląd wewnętrzny i zewnętrzny budynku. Skarżąca Spółka nie zgodziła się z ustaleniami organu administracyjnego, który wskazał, że budynek odzwierciedla charakter zabudowy zespołu [...] oraz stanowi autentyczny historyczny element zakładu, albowiem w jej ocenie, budynek w obecnym kształcie i wyglądzie odzwierciedla charakter zabudowy [...] tylko w takim zakresie, iż stoi w tym samym miejscu, w którym znajdowały się pierwotne zabudowania, natomiast ma on już inny wygląd niż budynek zespołu [...] działającej do 1872 roku. Nie stanowi on również autentycznego historycznego elementu zakładu, gdyż w swojej formie zewnętrznej (wyglądzie) pochodzi on z okresu po zaprzestaniu działalności zakładu. Podkreśliła, że budynek mieszkalno-administracyjny na skutek licznych jego adaptacji w sposób wyraźny różni się od pozostałych budynków [...], odbiegając swoim wyglądem od spójnego charakteru pozostałych dwóch budynków. Dodatkowo strona skarżąca wskazała, co również wynika z opinii rzeczoznawcy budowlanego, że stan budynku mieszkalno-administracyjnego jest na tyle zły, iż wymaga jego rozbiórki do poziomu zerowego. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270, zwana dalej p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju wady i uchybienia nie wystąpiły, wobec czego skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W rozpatrywanej sprawie nie jest kwestionowane, że sporny obiekt, wpisany do rejestru zabytków decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] lipca 1991 r., pod nr [...], znajduje się w złym stanie technicznym. Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami "zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, zostaje skreślony z rejestru." Natomiast zgodnie z ust. 6 art. 13 ww. ustawy postępowanie w sprawie skreślenia zabytku z rejestru wszczyna się z urzędu bądź na wniosek właściciela zabytku lub użytkownika wieczystego gruntu, na którym znajduje się zabytek nieruchomy. W niniejszej sprawie z takim wnioskiem wystąpiła "[...]" M.Z. K. Spółka jawna z siedzibą w T.. W ocenie Sądu, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego dokonał prawidłowej oceny przesłanek z art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, nie doszukując się podstaw do skreślenia z rejestru zabytków budynku mieszkalno- administracyjnego, stanowiącego element zespołu zabudowy [...][...] położonej w T. – P. przy ul. N.. Organ w sposób przekonywujący, z poszanowaniem zasad wnikających z Kodeksu postępowania administracyjnego, wyjaśnił przesłanki jakimi kierował się przy podjęciu kwestionowanego rozstrzygnięcia. Należy zgodzić się z argumentacją zawartą w zaskarżonej decyzji, że analizie na etapie prowadzonego postępowania przed organem podlega zgodnie z treścią art. 13 ust. 1 ww. ustawy stopień zniszczenia obiektu powodujący utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, a nie sam stan techniczny budynku oraz brak uzasadnienia dla dalszego jego trwania z punktu widzenia technicznego i biologicznego. Organ przekonywująco wykazał, że budynek, pomimo złego stanu technicznego, zachował swoją wartość zabytkową, odzwierciedlającą charakter zabudowy zespołu [...]. Jak zauważył bowiem w uzasadnieniu decyzji, powołując się na decyzję o wpisie do rejestru zabytków, [...][...] jest jednym z najstarszych, zachowanych we fragmencie, zespołów ilustrujących osiemnastowieczne hutnictwo żelaza na obszarze [...][...], o wartościach ponadregionalnych. Z trzech zachowanych do obecnych czasów budynków, dwa odnoszą się do dziewiętnastowiecznego okresu funkcjonowania huty (mieszkalno-gospodarczy i produkcyjny), trzeci natomiast do czasów jej przebudowy w drugiej połowie XVIII wieku (gospodarczy). Istniejąca zabudowa pozostaje w dawnym układzie, tworząc wraz z reliktami kanałów wodnych, hałd, kamiennych tablic fundacyjnych unikatowe środowisko przemysłowe. Ponadto, jak zauważył, budynek mieszkalno-administracyjny został zbudowany na terenie powstałej na początku XVIII wieku, po zmodernizowaniu [...] w P. datowanej na połowę XVII wieku, [...][...], która w chwili obecnej zaliczana jest do najważniejszych obiektów w historii śląskiego hutnictwa. W XVIII wieku utworzono przy [...] sztuczne jezioro, usypując groblę, stanowiącą jej północny brzeg. Zakład był wielokrotnie modernizowany i rozbudowywany, działał do 1872 r., a w następnych latach część jego zabudowy i wyposażenia uległa rozebraniu i likwidacji. Przedmiotowy budynek mieszkalno-administracyjny, podobnie jak i przylegający do niego budynek produkcyjny, swą obecną formę otrzymał w trakcie modernizacji w latach 80 XIX wieku, na miejscu istniejącego wcześniej w tym miejscu obiektu. W późniejszych latach był wielokrotnie przekształcany, m.in. dachówkę ceramiczną zastąpiono papą oraz dokonano zmian we wnętrzach. Po zamknięciu [...] budynek do 1995 r. wykorzystywany był na cele mieszkalne. Organ wskazał, na podstawie ustaleń, że bryła budynku zachowana jest w całości, a sam budynek wraz z pozostałymi obiektami [...] nadal tworzy unikatowe środowisko przemysłowe. Stwierdził także, iż od momentu wpisu do rejestru zabytków budynek mieszkalno-administracyjny nie uległ znaczącym przekształceniom. Ponadto w jego piwnicy zachowały się jeszcze pozostałości dawnego pieca hutniczego oraz kanału wodnego. Budynek nadal posiada elementy wskazane w załączniku do decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] lipca 1991 r., tj. m.in.: zwartą bryłę, dwuspadowy dach, drewnianą więźbę krokwiową oraz centralną klatkę schodową. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego nadto, zaznaczył, iż zespół zabudowy [...][...] został wpisany do rejestru zabytków dnia [...] lipca 1991 r., tj. w czasie gdy [...] już od dawna nie funkcjonowała, a z budynków po jej zlikwidowaniu (zagospodarowanych na inne cele) zachowały się jedynie: budynek mieszkalno-administracyjny, budynek produkcyjny i budynek gospodarczy ([...]). Budynek objęty wnioskiem o skreślenie z rejestru zabytków nadal posiada wartość historyczną jako element zespołu [...][...], a także wartości naukowe świadczące o przekształceniach i przebudowach od XVIII do XX w. związanych z funkcjonowaniem i rozwojem założenia, jak również późniejszej 100- letniej historii zespołu po zamknięciu [...]. Z powyższych względów, w ocenie Sądu, zarzut skargi, że organ winien brać pod uwagę stan techniczny obiektu, jak również to, że budynek mieszkalno-administracyjny został w późniejszym okresie, tj. po zakończeniu działalności [...], w sposób gruntowny przebudowany, a następnie przebudowywany był jeszcze w XX wieku, nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż nie znajduje oparcia w przepisie art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Okoliczność, że obiekt był przebudowywany została bowiem na pewno uwzględniona w postępowaniu w sprawie wpisania do rejestru zabytków. Ponadto, nie wydaje się, aby istniały zabytki historyczne, które nigdy nie były przebudowywane i istnieją w niezmienionym kształcie oraz w tym samym krajobrazie. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę jako nieuzasadnioną oddalił.