VII SA/Wa 1815/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka po rozpoznaniu w dniu 30 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2014 r. znak [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić J. W. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca J. W. po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 6 października 2014 r. wniosek ten został oddalony. Na postanowienie to skarżąca złożyła sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, zwanej dalej p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego w niniejszej sprawie wynika, iż we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącą pozostaje mąż. J. W. posiada mieszkanie o pow. 60 m2, dom drewniany na wsi z 1947-48 r., dwie działki na wsi o łącznej powierzchni 3500 m2. Utrzymuje się wraz z mężem z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur w łącznej wysokości 3086,15 zł. Ponadto mąż wnioskodawczyni otrzymuje dodatek pielęgnacyjny w wysokości 206,76 zł. W złożonym wniosku skarżąca wskazała, że w miesiącu sierpniu poniosła następujące wydatki: czynsz 584,80 zł, telefon 190,27 zł, energia elektryczna 28,39 zł, leki 275,94 zł, koszenie trawy 190 zł, usługi pocztowe 44,40 zł, opłaty bankowe 22,03 zł, koszty podróży na rozprawę 46 zł, życie, środki czystości, drobne artykuły odzieżowe oraz kosmetyki 1350 zł, transport na wieś zbytecznych mebli z załadunkiem i rozładunkiem 220 zł, spłata długu u sąsiadki 200 zł, leki dla córki 260 zł. Wskazała też na zadłużenie z tytułu kredytu na kwotę 1412,15 zł oraz na dług wobec adwokata w wysokości 3000 zł. Dodała, że musi wspomagać rodzinę. Skarżąca podniosła ponadto, że wraz z mężem są osobami schorowanymi i zmuszeni są wynajmować do cięższych prac fizycznych osoby trzecie. Wskazała też, że ponosi wysokie koszty związane z kserowaniem dokumentów, przesyłkami pocztowymi, rozmowami telefonicznymi i zakupami materiałów piśmienniczych, zakupem literatury prawnej. W sprzeciwie od postanowienia z dnia 6 października 2014 r. skarżąca podkreśliła, że w sierpniu wzrosło jej zadłużenie kredytowe o kwotę 345,31 zł, na skutek konieczności wywiezienia zbędnych mebli na wieś i skoszenia trawy na działce wiejskiej. Przedstawiła wydatki, jakie poniosła we wrześniu 2014 r., zaliczając do nich: czynsz – 559,38 zł, telefon – 150,08 zł, energia elektryczna – 56,84 zł, lekarstwa – 629,13 zł, usługi pocztowe – 31,30 zł, opłaty bankowe – 23,48 zł, wydatki na żywność, środki czystości, fryzjera i drobne artykuły odzieżowe – 1250 zł, leki rodziny córki – 200 zł, spłata kredytu – 93,43 zł, podróż na rozprawę – 44 zł, tusz do drukarki – 60 zł. Skarżąca wskazała, że w miesiącu październiku mniejsze będą wydatki na leki, ale będzie musiała opłacić składki ubezpieczeniowe – 142,77 zł, opłatę za internet – 111 zł, wyjazd na groby rodziny – 100 zł. Mając na uwadze powołane przepisy oraz sytuację majątkową i finansową J.W. uznano, że nie uzasadnia ona przychylenia się do złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy natomiast rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby nawet niezbyt wysokiej, stopy życiowej, nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Odnosząc się do wskazywanej przez J. W. wysokości wydatków, które uniemożliwiają, jej zdaniem, uiszczenie kosztów sądowych, stwierdzić należy, iż dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy istotna jest nie tyle wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Podkreślić też trzeba, że koszty związane z prowadzonym postępowaniem sądowym, zainicjowanym przez stronę, nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności do zaspokojenia (por. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r. sygn. akt II OZ 72/12 - Lex nr 1121302 oraz sygn. akt II OZ 81/12 - Lex nr 1121304). Zauważyć wobec tego trzeba, że nie wszystkie z wymienionych przez skarżącą wydatków to wydatki, którym należy przyznać pierwszeństwo przed kosztami związanymi z jej udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Nie ulega wątpliwości, iż za wydatki konieczne uznać należy koszty zakupu żywności, leków, czynsz za mieszkanie, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę. Do takich wydatków niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny nie można już natomiast zaliczyć np. opłat za internet, telefon, wydatków na usługi pocztowe, kserograficzne, zakup tuszu do drukarki, kosztów dojazdów na rozprawy sądowe, kosztów wywiezienia zbędnych mebli czy skoszenia trawy. Również zobowiązania cywilnoprawne, w tym kredytowe, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 30 sierpnia 2013 r. II OZ 670/13 LEX nr 1361660, z 3 czerwca 2013 r. II FZ 281/13 LEX nr 1320634, z dnia 3 marca 2011 r. II OZ 130/11 Lex nr 1080416). Podkreślić jednocześnie trzeba, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy winna najpierw poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero wówczas - gdy tak zgromadzone środki okażą się niewystarczające - może skutecznie złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż sytuacja finansowa skarżącej nie uzasadnia uwzględnienia złożonego przez nią wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Jak wynika z treści wniosku, J. W. uzyskuje wraz z mężem emerytury w łącznej wysokości 3086,15 zł, mąż skarżącej otrzymuje ponadto dodatek pielęgnacyjny w kwocie 206,76 zł. Biorąc pod uwagę sytuację finansową skarżącej uznano, że jest ona w stanie z uzyskiwanych dochodów zgromadzić środki na pokrycie kosztów sądowych, chociażby ograniczając wydatki, które nie są niezbędne dla utrzymania koniecznego. W związku z powyższym Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 246 w zw. z art. 260 p.p.s.a.