VII SA/Wa 1888/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Małgorzata Miron po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. L. na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] maja 2012 r. znak [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia postanawia: odmówić W. L. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W. L. po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku skarżący wskazał, że nie posiada żadnych dochodów, pozostając bez zatrudnienia. Skarżący pozostaje na utrzymaniu rodziców, z którymi obecnie zamieszkuje. Miesięczny dochód jego rodziców wynosi 3.339 zł netto, składają się na niego emerytury oraz dochód z działalności gospodarczej prowadzonej przez ojca skarżącego. Jednocześnie skarżący oświadczył, że z podanego dochodu spłacane są kredyty i pożyczki w łącznej kwocie 2259 zł miesięcznie. Wskazał też, że miesięczne opłaty związane z utrzymaniem domu, w którym mieszka z rodzicami wynoszą około 1.800 zł i obejmują m.in.: opłaty za energię elektryczną – 74 zł, za wodę – 227 zł, za gaz – 282 zł, za telefon – 97 zł, za internet - 39 zł, wydatki na opał – 625 zł miesięcznie. W skład majątku skarżącego wchodzi budynek o powierzchni 2.432 m2 i działka o powierzchni 4.171 m2. Jednocześnie skarżący wyjaśnił, że w stosunku do tej nieruchomości toczyły się i toczą liczne postępowania sądowe, podkreślił też, że do dnia dzisiejszego nie uzyskał jakiegokolwiek dochodu z tych nieruchomości. Przy wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący przedłożył szereg dokumentów, w tym m.in. kopie umów pożyczek lombardowych. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 21 września 2012 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw w ustawowym terminie. Podał, że jedynym majątkiem skarżącego jest zabudowana nieruchomość położona w C. przy ul. [...], wobec której toczyły się postępowania egzekucyjne związane z należnościami dotyczącymi opłat za dostarczanie mediów do nieruchomości. Nadto nieruchomość ta została objęta zabezpieczeniem w postaci zakazu zbywania prawa własności w postępowaniu przed Sądem Okręgowym w [...], a następnie zawiadomieniem Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] lipca 2008 r. ustanowiono hipotekę na przedmiotowej nieruchomości obejmującą należności z tytułu podatku od nieruchomości. Koszty związane z nabyciem nieruchomości skarżący pokrył ze środków uzyskanych ze sprzedaży własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkaniowego. Skarżący podkreślił, że od dnia zostania właścicielem przedmiotowej nieruchomości, nie uzyskał jakiegokolwiek dochodu z niej, a fakt, iż przedmiotowa nieruchomość nie jest wynajęta lub sprzedana, nie wynika z nieprawidłowego działania lub braku działań właściciela, lecz z przyczyn od niego niezależnych. Dodał, że łączna kwota miesięcznych rat z tytułu spłaty pożyczek i kredytów stanowi 2.259,01 zł, a zaciągnięte zobowiązania kredytowo-pożyczkowe służą najbardziej niezbędnym i podstawowym potrzebom gospodarstwa domowego w sytuacji permanentnego i skrajnego niedoboru finansowego. Poinformował także, iż wniósł opłaty w innych, wcześniejszych postępowaniach w łącznej kwocie ok. 3.000,00 zł. Skarżący wskazał, że powołana sytuacja powoduje posiadanie coraz bardziej ograniczonych środków na utrzymanie konieczne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz.1270 ze zm., dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, stosownie do art. 245 § 3 ww. ustawy. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, powinno być zatem stosowane w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin są odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04). Z treści powołanego wyżej przepisu wynika, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie jest zatem uzależnione od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Zaznaczyć trzeba, że podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu. Dane wykazane przez stronę w formularzu powinny być na tyle szczegółowe, wiarygodne i przekonywujące, aby umożliwiały dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej strony. W sytuacji, gdy oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie - w zakreślonym terminie - dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ww. ustawy). Sąd nie jest natomiast zobowiązany do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego. W ocenie Sądu, wnioskodawca nie wykazał dostatecznie, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Udzielone przez wnioskodawcę informacje nie zobrazowały dostatecznie jego stanu majątkowego oraz sytuacji materialnej i życiowej. Tymczasem przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze okoliczność, iż skarżący nie posiada żadnego źródła utrzymania, podkreślić należy, że zamieszkuje on wraz z rodzicami, którzy uzyskują stały dochód z emerytur oraz dodatkowo z działalności gospodarczej, w łącznej wysokości 3.339 zł. Ponadto, przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy uwzględniać nie tylko aktualną sytuację finansową strony, lecz również stan majątkowy i obiektywnie rozumianą zdolność zdobycia potrzebnych środków finansowych. W szczególności, przeznaczanie znacznej części dochodów na raty kredytów i pożyczek nie może stanowić przesłanki do zwolnienia wnioskodawcy od obowiązku uiszczania kosztów sądowych, bowiem koszty związane z postępowaniem sądowym zainicjowanym przez stronę nie mogą być regulowane jako ostatnie. Decydując się na zainicjowanie postępowania sądowego, strona powinna liczyć się z koniecznością poniesienia związanych z tym kosztów i uprzednio poczynić starania w celu ich uzyskania. Tylko w wyjątkowych sytuacjach Sąd może zwolnić stronę z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Udzielenie prawa pomocy jako forma dofinansowania z budżetu państwa powinno mieć zastosowanie jedynie wówczas, gdy zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Jak wynika z udzielonych wyjaśnień, skarżący dysponuje majątkiem o znacznej wartości (budynek o powierzchni 2.432 m2 i działka o powierzchni 4.171 m2). Nie można zgodzić się z poglądem skarżącego, że brak dochodów własnych wynika z okoliczności od niego niezależnych. Uczestniczenie w licznych postępowaniach sądowych nie stanowi takiej przyczyny, gdyż skarżący może podjąć działania mające na celu ustanowienie pełnomocnika w tym zakresie. Argumentacja przedstawiona przez skarżącego nie przemawia za uwzględnieniem złożonego wniosku, zwłaszcza że na jego rzecz została zasądzona kwota 1.966.790,00 (jeden milion dziewięćset sześćdziesiąt sześć tysięcy siedemset dziewięćdziesiąt złotych) tytułem zapłaty za bezumowne korzystanie z nieruchomości. Z tego tytułu do depozytu sądowego złożono kwotę 1.674.401,92 zł (jeden milion sześćset siedemdziesiąt cztery tysiące czterysta jeden złotych i dziewięćdziesiąt dwa grosze), której wypłata ma nastąpić na wniosek skarżącego. W opisanej powyżej sytuacji stwierdzić należy, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie istnieje bowiem po stronie wnioskodawcy rzeczywisty brak możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowego. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ww. ustawy orzeczono jak w sentencji postanowienia.