VII SA/Wa 1897/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Miron, , Sędzia WSA Paweł Groński (spr.), Sędzia WSA Ewa Machlejd, Protokolant ref. staż. Julia Murawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2013 r. sprawy ze skargi P. N. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] maja 2012 r. znak [...] w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Decyzją z dnia [...] maja 2012 r. l.dz. [...] Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego (dalej: Minister), działając na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. 7 pkt 1, art. 9 ust. 1, art. 89 pkt 1, art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2003 r. 162, poz.1568 ze zm.) oraz art. 17 pkt 2, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. (dalej: kpa), po rozpatrzeniu odwołania P. N. od decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] listopada 2011 r., l.dz. [...], wpisującej do rejestru zabytków województwa dolnośląskiego trzy pokopalniane wieże szybowe: "x" wschód, "y" wschód. y" zachód, zlokalizowane w W. przy ul. L. [...] na działce geodezyjnej nr [...][...] nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Z akt postępowania administracyjnego wynika, że decyzją z dnia [...] października 2004 r. [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków wpisał do rejestru zabytków trzy pokopalniane wieże szybowe: "x" wschód, "y" wschód. y" zachód, zlokalizowane w W. przy uł. L. [...]na działce geodezyjnej nr [...] nr [...]. Po rozpatrzeniu odwołania P. N. Minister uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Decyzją z dnia [...] lipca 2006 r. [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków ponownie wpisał do rejestru zabytków trzy pokopalniane wieże szybowe: "x" wschód, "y" wschód, y" zachód, zlokalizowane w W. przy ul. L. [...]na działce geodezyjnej nr [...]nr [...]. Po wniesieniu odwołania P. N., Minister postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2007 r. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania., które zostało następnie wyeliminowane wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 lutego 2008 r. Minister decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. uchylił w całości decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] lipca 2006 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, z uwagi na niedoręczenie decyzji pełnomocnikowi strony. Decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków ponownie wydał decyzję o wpisaniu do rejestru zabytków województwa dolnośląskiego trzech pokopalnianych wież szybowych "x" wschód. "y" v schód y" zachód, zlokalizowanych w W. przy ul. B. [...] na działce geodezyjnej nr [...] nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że wskazane wyżej wieże szybowe "są jednym z niewielu na terenie Polski rozwiązań wczesnych wież szybowych, którymi zastąpiono wcześniejsze konstrukcje murowane", a zastosowane w nich "rozwiązania konstrukcyjne obrazują postęp techniczny w budownictwie przemysłowym końca XIX w. i w XX w.". Wskazano ponadto, że przedmiotowe nieruchomości "stanowią istotną dominantę krajobrazową W.", znaczą jego górniczą przeszłość" i "prezentują również wartości historyczno-techniczne". W uzasadnieniu podkreślono, że ww. obiekty posiadają wartość architektoniczną, naukową i kulturową. W odwołaniu od powyższej decyzji P. N. zarzucił organowi błędne ustalenia faktyczne odnośnie do rozwiązań konstrukcyjnych wieży szybowej nr [...]. które są "współcześnie powszechnie stosowane w górnictwie i nie przedstawiają wartości zabytkowej", a także wskazał na zły stan techniczny obiektów. Powołał się m. in. na opinię Biura Studiów i Projektów Górniczych S.A. z K., w której stwierdzono, że ww. wieże szybowe znajdują się w złym stanie technicznym i stanowić mogą "realne zagrożenie dla terenów sąsiednich". Minister, utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji, powołał się w uzasadnieniu na art. 6 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, z której wynika, że ochronie i opiece bez względu na stan zachowania podlegają m.in. obiekty techniki, a zwłaszcza kopalnie, huty, elektrownie i inne zakłady przemysłowe (lit. e). Stosownie natomiast do treści art. 7 ww. ustawy formą ochrony zabytków jest m.in. wpis do rejestru zabytków. Minister podkreślił, ze rozstrzygnięcie w tej sprawie wydano w oparciu o opinię techniczną z dnia 28 września 2004 r. dotyczącą konstrukcji stalowych wież wyciągowych posadowionych w W., ul. B. [...], sporządzoną na klecenie właściciela przez Biuro Studiów i Projektów Górniczych w K. S.A.; opinię o wartościach historycznych zespołu szybów "x" (d. kopalni Węgla Kamiennego "W."), z dnia [...] lutego 2005 r. sporządzoną na zlecenie Ministra Kultury przez A. B.; opinię dotyczącą zabytkowego zespołu szybu "x" przy dawnej kopalni węgla kamiennego "KWK W." w W. przy ul. B., z dnia [...] marca 2005 r. sporządzoną przez A. W.: opinię dotyczącą zasadności wpisu wież szybowych x, y wschód i y zachód do rejestru zabytków, z dnia ! 1 kwietnia 2006 r., sporządzoną na zlecenie [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków przez dr. inż. arch. P. G.; kartę ewidencyjną zabytku (tzw. białą kartę) sporządzoną we wrześniu 2004 r. przez prof. S. J. i K.M., a także w oparciu o protokoły z oględzin przedmiotowych nieruchomości przeprowadzane w dniach 22 października 2004 r. 31 października 2005 r. i 11 lipca 2011 r. Minister powtórzył argumentację organu I instancji, że obiekty zostały wpisane do rejestru zabytków, ze względu na posiadane wartości historyczne, jako przykład obiektów techniki kopalnianej z 1 i 2 pol. XX w., a zastosowane przy ich wznoszeniu stalowe konstrukcje nitowane "są jednym z niewielu na terenie Polski rozwiązań wczesnych wież szybowych, którymi zastąpiono wcześniejsze konstrukcje murowane". Stwierdzono ponadto, że usytuowane na terenie dawnej kopalni węgla założonej przez H. w 1876 r. wieże nadszybowe szybów "x" stanowią "istotną dominantę krajobrazową W." i "znaczą jego górniczą przeszłość". Wskazano ponadto na wartości historyczno-techniczną ww. nieruchomości oraz na utrzymanie oryginalnej formy, pomimo prowadzonych w latach 30.. 60., i 70. XX w. modernizacji, które dokumentują ciągłość tradycji technicznej. W ocenie Ministra organ I instancji właściwie ustalił, że obiekty wpisane do rejestru zabytków są cennym świadectwem rozwoju miasta, a ich forma obrazuje etapy modernizacji i wprowadzenie nowych rozwiązań konstrukcyjnych, co jest charakterystyczne dla obiektów techniki użytkowanych na przestrzeni wielu lat. W związku z tym uznał, że [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków słusznie objął przedmiotowe obiekty prawną ochroną konserwatorską, co jest uzasadnione przez konieczność zachowania wartości historycznych i naukowych, których utrzymanie leży w interesie społecznym, rozumianym szerzej niż jako interes właściciela przedmiotowych budynków. Minister podkreślił ponadto, że zgodnie z art. 5 pkt 2, 3 i 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, właściciele zabytku są prawnie zobowiązani do opieki nad zabytkiem, a w szczególności do prowadzenia prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych, zabezpieczenia i utrzymania zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie oraz korzystania z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości. W związku z powyższym to na właścicielu przedmiotowego obiektu ciąży obowiązek właściwego zabezpieczenia zabytku przed zniszczeniem. Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu Minister stwierdził, że fakt powszechnego stosowania we współczesnym górnictwie rozwiązań konstrukcyjnych zastosowanych w wieży szybowej nr [...], nie umniejsza jej wartości, bowiem jednym z argumentów przemawiających za objęciem jej prawną ochroną konserwatorską jest fakt, iż konstrukcja ww. wież szybowych obrazuje rozwój i różnorodność stosowanych rozwiązań konstrukcyjnych w ciągu XX w. Powyższa decyzja Ministra z dnia [...] maja 2012 r., znak: l.dz. [...] została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez P. N. Skarżący zarzucił decyzji: 1. wydanie jej w oparciu o sprzeczne ze sobą opinie, z których bezzasadnie zaaprobowano bez zastrzeżeń opinię dr inż. architekta P. G. powielającą w istocie opinię prof. S. J., które w żaden sposób nie odniosły się do sprzecznej z nimi opinii Biura Studiów i Projektów Górniczych SA w K., 2. nie uwzględnienie wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii wyspecjalizowanego instytutu, który w swojej kompleksowej opinii uwzględni zarzuty sformułowane przez Biuro Studiów i Projektów Górniczych SA w K. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że pomimo wielokrotnie składanego wniosku (również w odwołaniu od decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] listopada 2011 r.) o dopuszczenie dowodu z opinii wyspecjalizowanego instytutu w celu wydania kompleksowej opinii, gdyż w aktach sprawy znajdują się sprzeczne ze sobą opinie, nadal dowodu takiego nie dopuszczono i nie przeprowadzono. Skarżący podkreślił, że aktualnie wydana decyzja z [...] maja 2012 r. w istocie opiera się na opiniach z 28 września 2004 r. i 3 marca 2005 r., gdyż dokonane w dniu 11 lipca 2011 r. oględziny wież szybowych nie wniosły do sprawy nic nowego. Skarżący podniósł również, że znajdujące się w aktach sprawy opinie mogą być już nieaktualne i z tego względu wymagają potwierdzenia w kompleksowej aktualnie zleconej opinii. W ocenie P. N. organ administracji publicznej, choć wyspecjalizowany nie powinien swoją oceną zastępować oceny biegłych, bo sprawa wymaga wiadomości specjalnych. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Podkreślenia przy tym wymaga, iż zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2012 r. poz. 270 (dalej: ppsa) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Biorąc pod uwagę powyższe kryteria Sąd uznał, iż skarga powinna zostać uwzględniona, gdyż zaskarżona decyzja została wydane z naruszeniem art. 7 kpa i art. 77 § 1 kpa i art. 78 kpa oraz art. 80 kpa i 107 § 3 kpa w związku z art. 6 ust. 1 i art. 7 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2003 r. 162, poz.1568 ze zm.), a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygając w postępowaniu administracyjnym organ administracji publicznej zobligowany jest mieć na uwadze słuszny interes obywateli oraz uwzględniać interes społeczny, w szczególności zaś powinien zmierzać do realizacji zasady prawdy obiektywnej. Dlatego też trafność rozstrzygnięcia w każdym indywidualnym przypadku wymaga szczegółowego zbadania i rozważenia wszelkich argumentów, które stanowiłyby podstawę do przyjęcia określonego stanowiska. Wydając decyzję organ jest zobowiązany do przestrzegania przepisów kpa, a przede wszystkim do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Zauważyć należy, że zasada prawdy obiektywnej wyrażona w art. 7 kpa nakłada na organy administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Oznacza to, że organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia dostępnego materiału dowodowego tak, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. To na organie administracji publicznej, na mocy art. 77 § 1 kpa ciąży ciężar przeprowadzenia dowodu, organy administracji mają obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych kroków do wyjaśnienia i załatwienia sprawy. Organ zobowiązany jest zatem do wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego zgodnie z treścią art. 77 § 1 i art. 80 kpa. oraz do uzasadnienia według wymogów określonych w art. 107 § 3 kpa. Ponadto zaznaczyć należy, że stosownie do treści art. 78 § 1 kpa żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji jest art. 6 ust. 1 pkt 1e oraz art. 7 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Zgodnie z pierwszym z powołanych przepisów ochronie i opiece podlegają, bez względu na stan zachowania zabytki nieruchome będące, w szczególności obiektami techniki, a zwłaszcza kopalniami, hutami, elektrowniami i innymi zakładami przemysłowymi. Z kolei art. 7 pkt 1 ww. ustawy stanowi, że jedną z form ochrony zabytków jest wpis do rejestru zabytków. Podkreślić należy, że stosownie do treści art. 6 ww. ustawy zabytki podlegają ochronie bez względu na stan ich zachowania, niemniej jednak w ocenie Sądu przepisów art. 6 i 7 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami nie można stosować w oderwaniu od treści art. 3 pkt 1 i pkt 2 oraz art. 13 ust. 1 tej ustawy. Zgodnie z definicją zawartą w art. 3 pk t 1 i 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkiem nieruchomym jest nieruchomość, jej część lub zespół nieruchomości będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Nie ulega zatem wątpliwości, że objęcie określonej nieruchomości ochroną poprzez wpisanie jej do rejestru zabytków wymaga jednoznacznego wykazania, że jej zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Zgodnie natomiast z art. 13 ust. 1 ww. ustawy zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, zostaje skreślony z rejestru. Zniszczenie określonego obiektu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej może wynikać ze złego stanu technicznego obiektu i jego postępującej degradacji. W ocenie Sądu materiał dowodowy zgromadzony przez organ musi jednoznacznie wskazywać nie tylko na walory historyczne, artystyczne lub naukowe ale również na aktualny stan techniczny obiektu ze wskazaniem wpływu tego stanu na zachowanie wspomnianych walorów. W konsekwencji materiał ten i wiedza organu o walorach zabytkowych określonej nieruchomości muszą być aktualne. Jak słusznie wskazał skarżący zaskarżona decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] maja 2012 r. opiera się na opiniach z 28 września 2004 r. i 3 marca 2005 r., a zatem materiale dowodowym zgromadzonym ok. 6 lat temu. W dodatku w aktach sprawy znajduje się opinia Biura Studiów i Projektów Górniczych S.A. z K., w której stwierdzono, że ww. wieże szybowe znajdują się w złym stanie technicznym i stanowić mogą "realne zagrożenie dla terenów sąsiednich". Wprawdzie w dniu 11 lipca 2011 r. przeprowadzone zostały oględziny wież szybowych, które dotyczyły ich stanu technicznego, jednakże bez odniesienia oceny tego stanu technicznego do specjalistycznej wiedzy i dokładnej analizy aktualnego zachowania walorów uzasadniających wpisanie do rejestru zabytków trzech pokopalnianych wież szybowych: "x" wschód, "y" wschód. y" zachód, zlokalizowanych w W. przy ul. L. [...] na działce geodezyjnej nr [...] nr [...] należy uznać za przedwczesne i nie znajdujące oparcia w aktualnym materiale dowodowym. Zdaniem Sądu należy zgodzić się z twierdzeniem skarżącego, że opinie, na których opiera się zaskarżona decyzja mogą już nie być aktualne. Nie można także wykluczyć, że trzy pokopalniane wieże szybowe: "x" wschód, "y" wschód. y" zachód utraciły już swoje walory zabytkowe. W tej sytuacji uzasadnione było żądanie skarżącego sporządzenia dodatkowej, kompleksowej i aktualnej opinii zawierającej przy wykorzystaniu dokumentacji poświadczającej obecny stan techniczny obiektów podlegających ocenie. Z tego względu Sąd uznał, że organ naruszył art. 78 § 1 kpa nie uwzględniając wniosku dowodowego P. N. Naruszył również bezwzględnie obowiązujące reguły dowodowe zawarte w art. 7 i 77 § 1 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpatrując na nowo odwołanie P. N. Minister zobowiązany będzie do zastosowania art. 136 kpa i przeprowadzenia dodatkowych oględzin oraz zlecenia dodatkowej, kompleksowej i aktualnej opinii jednoznacznie rozstrzygającej kwestie stanu technicznego i walorów zabytkowych trzech pokopalnianych wież szybowych: "x" wschód, "y" wschód. y " zachód. Dopiero po dokonaniu analizy aktualnego materiału dowodowego możliwe będzie ostateczne rozstrzygniecie kwestii wpisu ww. obiektów do rejestru zabytków. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit c) oraz art. 152 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.