VII SA/Wa 1899/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Maciej Majewski po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy W. W. w sprawie ze skargi W. W. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2015 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić W. W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Skarżący na druku PPF wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sadowych i ustanowienie adwokata. W formularzy PPF wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Jest właścicielem częściowo wykończonego domu o powierzchni 300 m2, wartości 600 000 zł. i utrzymuje się ze swojego wynagrodzenia za pracę w kwocie 4 500 zł. netto, wynagrodzenia za pracę żony w kwocie 3 200 zł. netto oraz dochodów z uprawy gospodarstwa rolnego w kwocie 200 zł. miesięcznie. Łączny miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżącego wynosi 7 900 zł. netto. Skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 20,2 ha o wartości 600 000 zł., składającego się z gruntów rolnych o powierzchni 8 ha oraz lasu o powierzchni 12,2 ha, z którego 10 ha stanowi młodnik zaś 2,2 ha to las czterdziestoletni. Gospodarstwo rolne skarżącego położone jest na obszarze czterech gmin, jest rozproszone. Skarżący jest właścicielem budynku mieszkalnego o powierzchni 100 m2 z częścią gospodarczą, niewykończonego budynki gospodarczego oraz budynku gospodarczego w budowie. Skarżący nie posiada specjalistycznych maszyn rolniczych. Skarżący nie posiada też inwentarza żywego. Skarżący jest ubezpieczony na życie. Kwota wykupu polisy to 40 000 zł. Skarżącemu przysługuje wierzytelność względem Gminy [...] o wartości 50 000 zł., sprawa dotycząca tej wierzytelności obecnie toczy się przed sądem. Własnością skarżącego są samochód osobowy Fiat Sedici o wartości 20 000 zł., Hyundai i10 o wartości 30 000 zł. i samochód dostawczy Fiat Strada o wartości 10 000 zł. Na zadłużenie skarżącego składa się kredyt hipoteczny w wysokości 75 000 CHF, kredyt hipoteczny w wysokości 88 000 zł., kredyt gotówkowy zadłużenie na ROR i kartach kredytowych w wysokości w wysokości 53 000 zł., pożyczka od pracodawcy w wysokości 8 000 zł. Na stałe koszty utrzymania gospodarstwa domowego skarżącego składają się wydatki na spłatę kredytów – 4 500 zł., koszty utrzymania domu – 900 zł., opłaty za media – 1 300 zł., zakup żywności 1 400 zł., ubezpieczenie majątku – 700 zł., ubezpieczenie osobiste – 800 zł., zakup paliwa oraz inne wydatki – 400 zł. Skarżący podkreślił, że posiadane środki finansowe pozwalają mu jedynie na regulowanie wydatków związanych z bieżącymi potrzebami oraz ponoszenie wydatków na skromne utrzymanie siebie oraz posiadanego mienia. Tylko okazjonalne dodatkowe zlecenia pozwalają wnioskodawcy na zachowanie ciągłości finansowej. Starszy referendarz sądowy zważył, co następuje. Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawczyni wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy jest instytucją wyjątkową, przysługującą jedynie w sytuacjach, gdy poniesienie kosztów przez stronę spowodowałoby u niej uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należało więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy nastąpić może w przypadku wykazania, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym własnym i swojej rodziny pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Prawo pomocy obejmować zatem powinno osoby, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację życiową, mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady. W przedmiotowej sprawie wnioskodawca nie wykazał, aby jego sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Koszty sądowe związane z wpisem od skargi kasacyjnej wynoszącym 100 zł. pozostają w zasięgu możliwości finansowych wnioskodawcy. Miesięczny dochód dwuosobowego gospodarstwa domowego skarżącego wynosi 7 900 zł. netto. Ponadto skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 20,2 ha oraz trzech samochodów i domu o powierzchni 300 m2 i 100 m2. Już sam majątek skarżącego wyklucza możliwość uznania go za osobę ubogą bądź taką, której dochody uniemożliwiają pokrycie wydatków związanych z kosztami utrzymania koniecznego. Mając zaś na uwadze wysokość kosztów sądowych związanych z niniejszym postępowaniem i zasoby majątkowe skarżącego jak i jego dochody nie można stwierdzić, aby poniesienie kosztów sądowych skutkowało uszczerbkiem w kosztach utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego żony. Głównym argumentem, który w ocenie skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy jest konieczność spłaty zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych i wynikające z tego trudności finansowe. Obowiązek ich spłaty nie może jednak uzasadniać przyznania prawa pomocy. Przeniesienie bowiem ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na ogół obywateli, a to miałoby miejsce w przypadku przyznania skarżącemu prawa pomocy, aby mógł on spłacić zaciągnięte zobowiązania prywatnoprawne nie odpowiadałoby poczuciu sprawiedliwości. Chroniłoby to, bądź też wzbogacało majątek prywatny skarżącego kosztem środków publicznych, które przeznaczane są na pokrycie kosztów postępowania, aby zapewnić dostęp do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. postanowienie NSA z dnia 14 października 2014 r., sygn. akt II FZ 1509/14 czy z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 247/14 – oba publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Zwłaszcza, że skarżący posiada znaczny majątek jak i dochody, które mogą być przeznaczone na poniesienie kosztów sądowych związanych z niniejszym postępowaniem. W świetle orzecznictwa sądowego - uiszczanie zobowiązań cywilnoprawnych (rat kredytu) nie może mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt II OZ 1146/15). Obciążenia finansowe w postaci licznych zobowiązań, w tym zaległości publicznoprawne oraz kwestia spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek są bowiem indywidualną sprawą i fakt ten nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. (zob. postan. NSA z dnia 16 września 2014r., II FZ 1309/14). Faktycznie więc kwoty uiszczanych przez wnioskodawcę należności z tytułu umów kredytowych zasadniczo nie mogą wyprzedzać należności sądowych, a więc obciążenia te nie mogą uzasadniać przyznania prawa pomocy. W tej sytuacji nie można przyjąć, że ustanowienie adwokata, które będzie wiązać się z jednorazową opłatą, nawet jeśli będzie to kwota wyższa niż stawka minimalna określona w przepisach szczególnych, spowoduje uszczerbek koniecznego utrzymania rodziny skarżącego, a tylko taka okoliczność stanowi przesłankę uzasadniającą uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Po uiszczeniu wszystkich należności kredytowych (a więc nie tylko należności z tytułu kredytów hipotecznych) rodzinie skarżącego pozostaje jeszcze znaczna kwota tj. ponad 3 000 zł (a gdyby w wydatkach uwzględniać wyłącznie kredyty hipoteczne byłaby ona jeszcze większa, skarżący nie wyszczególnił jednak tych należności). Z kwoty tej skarżący może - pomimo innych koniecznych wydatków - wygospodarować kwotę na pokrycie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Dodatkowo wskazać należy, że skarżący ma prawo wybrać profesjonalnego pełnomocnika za cenę dla niego najkorzystniejszą, a także uzgodnić z nim w umowie korzystny sposób spłaty należności. W konsekwencji stwierdzić należy, że skarżący nie spełnia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., gdyż jego sytuacja materialna nie jest na tyle trudna, by ustanowienie adwokata we własnym zakresie stanowiło zagrożenie dla utrzymania jego rodziny, tym bardziej, że posiada on źródła dochodu pozwalające na wygospodarowanie środków finansowych, które mogą być przeznaczone na poniesienie tych kosztów. Wobec powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.