VII SA/Wa 1920/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabela Ostrowska po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B.K. i E.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym ze skargi B.K. i E.K. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: 1. przyznać B.K. i E.K. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi, 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. Pismem z dnia 27 października 2011 r. skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 października 2011 r., którym przyznano B.K. i E.K. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego, a w pozostałym zakresie wniosek oddalono. W złożonym sprzeciwie skarżący podnieśli, że w okresie zawarcia umowy o kredyt tj. na początku lipca br. nie toczyło się jeszcze postępowanie sądowe i nie wiedzieli, że będą potrzebowali środki na ponoszenie kosztów sądowych. Oświadczyli, iż zaciągając kredyt konsumpcyjny zobowiązali się go spłacać dlatego raty kredytu stanowią w tej chwili wydatek konieczny. Podnieśli, iż kredyt zaciągnięty na zakup stołu do tenisa nie jest żadnym dobrem luksusowym, a spowodowany został względami zdrowotnymi i ekonomicznymi. Skarżący zaznaczyli, że mieszkają w małej wiosce, gdzie nie ma żadnego ośrodka sportowego ani świetlicy, a wszelkie zajęcia sportowo- rehabilitacyjne mogą być prowadzone w miejscowości odległej od nich o 30 km. Wskazali, że dojazdy na takie zajęcia stanowiłyby wydatek na który nie mogliby sobie pozwolić. Dodali, że w innej sprawie sądowej zostali zwolnienie z kosztów sądowych przy podanej kwocie 800,00 złotych, która pozostawała im na bieżące potrzeby życia codziennego, a w obecnej sytuacji finansowej, gdy pozostaje im niższa kwota w wysokości 500,00 złotych zostali zwolnieni tylko z wpisu sądowego. Mając na uwadze, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej jako p.p.s.a.) wobec wniesienia sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, postanowienie to traci moc, Sąd rozpoznając sprawę ponownie, zważył co następuje : Przepisy ustawy p.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. W niniejszej sprawie wnioskodawcy wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie prawa pomocy jest instytucją wyjątkową, przysługującą jedynie w sytuacjach, gdy poniesienie kosztów przez stronę spowodowałoby u niej uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych do sprawy przy piśmie z dnia 26 września 2011 r. dodatkowych wyjaśnień wynika, iż wnioskodawcy prowadzą gospodarstwo domowe wspólnie z synem i utrzymują się z emerytury otrzymywanej przez wnioskodawcę w wysokości 3.374,77 zł brutto miesięcznie. Oświadczyli, że zarówno wnioskodawczyni jak i syn są osobami bezrobotnymi, bez prawa do zasiłku, na potwierdzenie czego nadesłali zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy. Wnioskodawcy podali, że posiadają dom o pow. 63,92 m 2 oraz działkę siedliskową o powierzchni 0,44 ha. Zaznaczyli, że innych nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych nie posiadają. Do stałych miesięcznych wydatków wnioskodawcy zaliczyli opłaty ponoszone za energię elektryczną w wysokości 100,00 złotych, za gaz w wysokości 300,00 złotych, telefon, tv i internet w wysokości 150,00 złotych, wywóz szamba w wysokości 100,00 złotych, wodę w wysokości 50,00 złotych, podatki w wysokości 50,00 złotych, ubezpieczenia w wysokości 150,00 złotych, korespondencję z urzędami w wysokości 50,00 złotych, utrzymanie 5 psów w wysokości 200,00 złotych. Łącznie wydatki wnioskodawców wynoszą 1.150,00 złotych miesięcznie. Wnioskodawcy zaznaczyli, że dodatkowo ponoszą koszty związane ze spłatą trzech kredytów zaciągniętych na: 1. cele mieszkaniowe (kredyt odnawialny) - 13 000,00 złotych, 2. sprzęt sportowy (stół do tenisa) kredyt rabatowy - 554,00 złotych, którego miesięczna rata spłaty wynosi 98,62 złotych, 3. na cele bieżące - 5 000,00 złotych (do spłaty pozostało około 1 700,00 złotych), którego miesięczna rata spłaty wynosi 453,67 złotych. Wnioskodawcy dodali, że nie korzystają ze świadczeń pomocy społecznej. Do wniosku załączyli kopie wyciągu bankowego za miesiące czerwiec - sierpień 2011 r. Z wyciągów bankowych wynika, że wnioskodawca posiada debet na koncie wahający się w kwotach około 10 000,00 - 12 000,00 złotych. Oceniając sytuację finansową wnioskodawców uznano, iż nie znajdują się oni w sytuacji uzasadniającej przyznanie im prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazać należy, iż wnioskodawcy posiadają stały dochód w wysokości 2.771,00 złotych netto miesięcznie. Z uzyskiwanego dochodu ponoszą wydatki związane z bieżącym utrzymaniem rodziny oraz ze spłatą kredytów. Stwierdzono jednak, że koszty sądowe nie mogą być stawiane w ostatniej kolejności ich zaspokajania, a obowiązkiem strony jest podjęcie starań o ich wygospodarowanie. Pogląd taki zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 27 października 2011 r. sygn. akt II FZ 640/11 w którym stwierdził, iż konieczność regulowania zobowiązań w instytucjach bankowych nie może oznaczać, że skarżący nie powinien przeznaczać środków finansowych na uiszczenie wpisu sądowego. Zasadą jest, bowiem, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być przedkładane przed zobowiązania publicznoprawne, takie jak wpis sądowy od skargi. Powodowałoby to nieuzasadnione przerzucenie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa. W niniejszej sprawie celem zapewnienia wnioskodawcom prawa do Sądu zwolniono ich z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200,00 złotych, gdyż stwierdzono, że uiszczenie go mogłoby spowodować uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego wnioskodawców. Jednocześnie uznano, że brak jest podstaw do przyjęcia, iż wnioskodawcy nie mogą ponieść ewentualnych pozostałych kosztów sądowych samodzielnie i w tym zakresie wniosek oddalono. Zaznaczyć należy, iż ewentualne pozostałe koszty sądowe takie jak : wpis od ewentualnego zażalenia, wpis sądowego od ewentualnej skargi kasacyjnej czy ewentualna opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku wynoszą 100,00 złotych. Uznano zatem, że są to koszty finansowe, które są w zasięgu możliwości finansowych wnioskodawców. Zaznaczyć należy, że ewentualne pozostałe koszty sądowe w sprawie, jakie wnioskodawcy mieliby ponieść mogą w niej wystąpić bądź też nie, co zależy też w części od działań wnioskodawców. Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową stanowiącą odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 ww. ustawy. Może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. W przedmiotowej sprawie mając na względzie powyższe dane uznano, że wnioskodawcy poprzez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi dla utrzymania siebie będą w stanie ponieść ewentualne pozostałe koszty sądowe w sprawie samodzielnie. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji postanowienia.